นำเข้าสู่กระบวนการหาปัญหาและการแก้ปัญหา โดยใช้คำถามกระตุ้นว่า "เราจะทำให้ข้าวปลอดภัยได้อย่างไร"

          วันที่ 13 มิถุนายน  2549 ผมและคุณมายัณห์ ปิกวงค์ ได้ไปสังเกตและร่วมกระบวนการในการ "อบรม/ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวปลอดภัยและได้มาตรฐาน ปี 2548 ตำบลลานดอกไม้ อำเภอเมืองกำแพงเพชร จังหวัดกำแพงเพชร"  ณ ห้องประชุมองค์การบริหารส่วนตำบลลานดอกไม้ จากการประสานของคุณสมพร  จันทร์ประทักษ์ นักส่งเสริมการเกษตรของสำนักงานเกษตรอำเภอเมือง

                                              49061301 เกษตรกรที่เข้าร่วมกิจกรรม

         กิจกรรมได้ใช้เวลาดำเนินการทั้งวันครับ โดยมีเกษตรกรที่ร่วมกระบวนการ 80 คน  มีกิจกรรมและประเด็นที่น่าสนใจดังนี้ครับ

          ช่วงเช้า

  • เริ่มอย่างเป็นทางการด้วยการมีพิธีเปิดโดย ปลัดอาวุโสของอำเภอเมือง
  • หลังจากนั้นเป็นการบรรยาย หลักการผลิตข้าวปลอดภัย จากนักวิชาการจาก สวพ.2  จังหวัดพิษณุโลก   

                                             49061302 การบรรยาย

 

          ช่วงบ่าย

         เป็นกระบวนการในการพัฒนาเพื่อสร้างโจทย์วิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในการผลิตสินค้าเกษตรให้ปลอดภัยและได้มาตรฐาน ซึ่งเป็นการนำกระบวนการวิจัยมาหารูปแบบการส่งเสริมเพื่อให้เกิดอาหารปลอดภัย  โดยในภาคบ่ายนี้ เราคัดเลือกเกษตรกร 3 หมูบ้านประมาณ 30 กว่าคนเป็นตัวแทนเกษตรกรเพื่อดำเนินกระบวนการ

                                             49061303 กระบวนการในภาคบ่าย

          มีกิจกรรมดังนี้

  • การนำเข้าสู่กระบวนการโดยการดูวีซีดีเรื่อง "ปัญหามา ปัญญามี"
  • ผมได้เพิ่มเติมรายละเอียดของความหลากหลายทางชีวภาพ โดยใช้สไลด์ ประกอบการพูดคุยเพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับลักษณะการเกษตร และค่านิยมในการทำการผลิตทางการเกษตรสมัยใหม่ที่นิยมใช้สารเคมีและการผลิตแบบพืชเชิงเดี่ยว
  • การทบทวนข้อมูลการผลิตของตำบลลานดอกไม้โดยคุณสายัณห์ ทำหน้าที่เป็นคุณอำนวยกระบวนการ และสรุปการเรียนรู้จากวีซีดี
  • การทบทวนต้นทุนการปลูกข้าวของตำบลลานดอกไม้ เพื่อกระตุ้นให้เห็นถึงสิ่งที่ต้องตระหนักหรือคำนึงถึงเวลาทำการผลิตข้าว ซึ่งวิธีนี้สามารถชักนำไปสู่การสร้างสำนึกในการลดการใช้สารเคมีได้ดี (หาวิธีให้ไม่อยากใช้ เพราะต้นทุนสูงและมีอันตราย)

                               49061304 ต้นทุน 3,060 บาทต่อไร่

  • นำเข้าสู่กระบวนการหาปัญหาและการแก้ปัญหา โดยใช้คำถามกระตุ้นว่า "เราจะทำให้ข้าวปลอดภัยได้อย่างไร" ได้คำตอบดังภาพด้านล่างนี้ครับ

                                49061305 

  • ให้กลุ่มประมวลสิ่งที่จะดำเนินการทั้งหมดนี้ โดยใช้คำถามว่าเราจะเรียกสิ่งเหล่านี้ว่าอย่างไร เพื่อที่จะสื่อให้กลุ่มและคนภายนอกได้รับรู้ว่าเรากำลังทำอะไร  ซึ่งกลุ่มได้ร่วมกันคิดและตกลงเรียกว่า    "แนวทางการพัฒนาการผลิตข้าวที่ปลอดภัยและได้มาตรฐาน ตำบลลานดอกไม้ อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร" ซึ่งก็คือชื่อของโจทย์วิจัยฯ นั่นเอง

          จากนั้นก็เป็นการค้นหานักวิจัยชาวบ้าน และการหาอาสาสมัครที่จะร่วมดำเนินการจัดทำแปลงพิสูจน์ทราบและเก็บข้อมูลต่อไป

           สรุปบทเรียน

  • การใช้วีซีดี เพื่อนำเข้าสู่บทเรียนยังใช้ได้ดี (เลือกเรื่องที่เหมาะสม)
  • การนำเสนอรายละเอียดพร้อมสไลด์เพื่ออธิบายถึงความหลากหลายที่ถูกทำลายจากการทำการเกษตรสมัยใหม่ พบว่าได้รับความสนใจ และง่ายต่อการปูพื้นฐานความเข้าใจและตระหนักถึงสิ่งแวดล้อม
  • การนำสู่การสร้างโจทย์วิจัย วิธีการใช้ทางอ้อมคือโยงไปที่ต้นทุนการผลิตแล้วกลับมาที่กระบวนการผลิต  น่าจะง่ายต่อการหาโจทย์โดยมุ่งไปที่ความปลอดภัยโดยตรง
  • ทีมงานในพื้นที่ยังไม่สามารถร่วมกระบวนการได้ทั้งวัน ทำให้การเรียนรู้กระบวนการไม่ต่อเนื่อง อำเภอควรหาวิธีการสร้าง/พัฒนาทีมงานไว้ด้วย
  • เกษตรกรที่เป็นแกนนำ มีส่วนร่วมในกระบวนการดีมาก เห็นโอกาสของการ "พัฒนาคน" ที่ยั่งยืนโดยใช้การเรียนรู้ผ่านการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม

บันทึกมาเพื่อการ ลปรร.ครับ

วีรยุทธ สมป่าสัก