เช้าวันที่ ๖ มี.ค. ๕๓ ผมไปที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ท่าพระจันทร์ เพื่อไปบรรยายเรื่องหลักประกันคุณภาพอุดมศึกษา ให้แก่ ปอมท. (ที่ประชุมประธานสภาอาจารย์แห่งประเทศไทย) หลังขับรถวนหาทางเข้าและหาที่จอดเสีย ๒ รอบ ผมก็เดินไปพบ ศ. ดร. สุรพล นิติไกรพจน์ ท่านอธิการบดี เข้าพอดี ท่านทักว่า อ้อ! อาจารย์มาแต่เช้า ทั้งๆ ที่เวลานั้นเกือบ ๙.๐๐ น. ตามที่ผมได้รับแจ้งว่าเป็นเวลาเริ่มงาน
ผมจึงถึงบางอ้อว่า เขาไม่เริ่มงานตามเวลา โดยมีหลักฐานที่จอดรถส่วนของ ปอมท. ยังว่างอยู่เป็นส่วนใหญ่ จึงเป็นโอกาสดีที่ผมจะได้เข้าไปนั่งหาความสุขในบรรยากาศสงบ ร่มรื่น ลมโชยเย็นสบาย ที่ลานปรีดี ส่วนที่ติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา
ยิ่งทัศนียภาพฝั่งตรงข้ามคือ รพ. ศิริราช บ้านเก่าของผม ยิ่งทำให้การนั่งเล่นครั้งนี้เป็นการระลึกชาติกลับไปสมัยเรียนแพทย์ที่ศิริราช จบแล้วก็ทำงานที่นั่นอยู่ ๖ ปี เริ่มวางรากฐานชีวิตของนักวิชาการ นักวิจัย ที่นั่น ในช่วงเวลาเกือบ ๕๐ ปี อาคารของศิริราชเปลี่ยนไปมาก เมื่อก่อนอาคารสูงสุดเพียง ๔ ชั้น เดี๋ยวนี้เต็มไปด้วยตึกสูง เหลือตึกเก่าๆ ที่อนุรักษ์ไว้ไม่กี่หลัง
ดังในภาพที่ ๑ อาคารเตี้ยๆ ทั้งหมดเป็นตึกเก่า ไล่จากหลังคาแดงซ้ายมือสุดคือ อาคารผู้ป่วยนอกเก่า ที่ตอนผมเป็น นศพ. จนเป็นอาจารย์อยู่ ๖ ปี ก็ออกตรวจผู้ป่วยนอกที่ตึกนี้แหละ เป็นตึกที่สมัยนั้นไม่ติดเครื่องปรับอากาศ และคนแน่นมาก บรรยากาศจึงทรมานทั้งคนไข้ เจ้าหน้าที่ และหมอ สมัยนั้นไม่มีอาคารฉุกเฉิน ใช้ส่วนหนึ่งของอาคารผู้ป่วยนอกเป็นบริการผู้ป่วยนอกนอกเวลา ซึ่งหมายถึงตั้งแต่บ่ายไปจนเช้าวันรุ่งขึ้น ใช้ อินเทิร์น เป็นผู้อยู่เวร ตอนดึกผู้ป่วยวายก็เข้าไปนอนในห้องนอนเวร และผมไปโดยผีอำที่นั่น
อาคารหลังคาแดงหลังกลางคือหอประชุมราชแพทยาลัย ตอนผมเป็น นศพ. ก็เป็นอาคารเก่าแล้ว เวลานี้ได้รับการปรับปรุงภายในติดแอร์เย็นฉ่ำ ซึ่งสมัยผมเป็น นศพ. ไม่มี ที่ว่างระหว่างอาคารผู้ป่วยนอกเก่ากับหอประชุมฯ เป็นสนามหญ้าไม่กว้างนัก เป็นที่คณะเชิดสิงโตจากนครสวรรค์มาแสดงถวายในหลวงทอดพระเนตรเมื่อวันที่ ๑๔ ก.พ. ๕๓
อาคารหลังคาแดงหลังขวามือ คือหอประชาธิปไตย สมัยผมอยู่เป็นหอพักแพทย์ประจำบ้านชาย แต่พอมีห้องว่างอยู่บ้างก็จัดให้ นศพ. ชายปี ๓ (ปีรองสุดท้าย) ที่มาจากต่างจังหวัดพักร่วมกันห้องละ ๔ คน (แพทย์ประจำบ้านอยู่ห้องละ ๑ – ๒ คน) ผมเป็นคนหนึ่งที่ได้อยู่ด้วย และหลังจากกลับจากเรียนต่อต่างประเทศแล้ว ผมก็ยังมาอาศัยเพื่อนพักที่นี่อยู่หลายเดือน
บรรยากาศที่ลานปรีดีนี้ร่มรื่นมาก ผมสังเกตเห็นนักท่องเที่ยวฝรั่งเดินเลียบแม่น้ำเจ้าพระยาในธรรมศาสตร์ จากทิศเหนือที่มีสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ผ่านลานปรีดี ไปยังท่าพระจันทร์ ท่านอธิการบดีสุรพลบอกผมว่า ท่านจะปรับปรุงและทำให้ทางเดินเส้นนี้ลง Lonely Planet ให้ได้ ผมจึงเอามาแสดงความชื่นชมไว้
วิจารณ์ พานิช
๖ มี.ค. ๕๓
ศิริราช ถ่ายจากลานปรีดี
ลานปรีดี
อีกมุมหนึ่งของลานปรีดี
อนุสาวรีย์ ดร. ปรีดี พนมยงค์ ผู้ประสาธน์การมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และการเมือง
