การสูบน้ำออกจากบ่อเลี้ยงปลา ภาษาอีสานเอิ้นว่า “สาส่าง”

     การขุดบ่อเลี้ยงปลาในนาข้าวและนำปลาที่ได้จากบ่อมาประกอบอาหารเพื่อรับประทานหรือซื้อขายแลกเปลี่ยนกัน เป็นการนำหลักเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางการดำรงชีวิต สมัยวัยเด็ก วิธีการวิดน้ำออกจากบ่อเลี้ยงปลาเคยเห็นคุณพ่อคุณแม่นำปี๊บมาดัดแปลงผูกเชือกใช้วิดน้ำออกจากบ่อทีละปี๊บ ด้วยแรงงานคนตั้งแต่ 2 ขึ้นไปและใช้เวลานาน ปัจจุบันใช้เครื่องสูบน้ำแทนใช้เวลาน้อยทำให้สะดวกสบายมากยิ่งขึ้น

 

     วันนี้ขอนำเสนอภาษาอีสานเกี่ยวกับการสูบน้ำจากบ่อเลี้ยงปลาหรือสระน้ำ ตามชื่อเรื่องบันทึก

 

 

     คำว่า “สา” สันนิษฐานว่าน่าจะมาจากคำว่า สระ(น้ำ) แต่ภาษาอีสานออกเสียงว่า “สา” หมายถึง การวิดน้ำหรือสูบน้ำออกจากแห่งหนึ่งไปยังอีกแห่ง เพื่อให้ปริมาณน้ำลดลง เช่น กรณีน้ำท่วมต้นกล้าขนาดเล็กในนาข้าวการวิดน้ำออกจากนาข้าว เรียกว่า “สาน้ำกล้า”  การสูบน้ำออกจากบ่อเลี้ยงปลา เรียกว่า “สาส่าง” เป็นต้น

 

        ส่าง หมายถึง บ่อเลี้ยงปลาหรือสระน้ำที่ใช้สำหรับเลี้ยงปลานั่นเอง

 

 

    

     ช่วงระยะเวลาที่เหมาะสมในการ “สาส่าง” ส่วนมากเป็นหลังฤดูกาลเก็บเกี่ยวข้าวที่หลายคนเรียกว่า ข้าวใหม่ปลามัน โดยนัยยะหมายถึง ข้าวใหม่ที่เพิ่งนำขึ้นจากท้องนา ส่วนปลามัน หมายถึง ปลาหลังฤดูการเก็บเกี่ยว

 

 

    

     อย่างไรก็ตาม ภายหลังการ “สาส่าง” และจับปลาจะมีพิธีกรรมโบราณที่สำคัญตามความเชื่อของชาวนานั่นคือ การนำปลามาเผาไฟหรือย่างปลา เพื่อประกอบเครื่องบูชาถวาย อาทิเช่น ปลาเผา ข้าวเหนียว หมาก พลู ยาเส้น ฯลฯ ตามความเชื่อการแต่งเครื่องบูชาเพื่อคารวะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายที่คุ้มครองท้องทุ่งนาหรือเจ้าที่ และดลบันดาลให้ผลผลิตในนาข้าวอุดมสมบูรณ์ “ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว” เพิ่มมากยิ่งขึ้นในปีถัดไปครับ

 

...มื้อนี่ไป “สาส่าง” นำกันบ่น้อ...

 

สุเทพ ธุระพันธ์

23 มีนาคม 2553