กลับตาลปัตร......vi. to turn upside down, to undergo a change in the opposite direction, to make an aboutface 

ผิดความคาดหมายอย่างตรงกันข้ามแบบพลิกหน้ามือเป็นหลังมือ

[กฺลับตาละปัด] ว. ผิดความคาดหมายอย่างตรงกันข้ามแบบพลิกหน้ามือเป็นหลังมือ.

 
ในพิธีกรรมเช่นในเวลาให้ศีล ต่อมาอนุโลมเรียกพัด
ที่ทําด้วยผ้าหรือไหมซึ่งมีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น
ว่า ตาลปัตร ด้วย, ตาลิปัตร ก็ว่า. ไม่ใช้วัสดุอย่างอื่น

 

*****

คำว่า “ตาลปัตร” หมายถึงพัดสำหรับพระใช้ในพิธีกรรมต่างๆ เช่น ในเวลาให้ศีลหรือชักผ้าบังสุกุล คำนี้มาจากภาษาบาลีว่า

ตาลปตฺต ซึ่งแปลว่า ใบตาล เนื่องจากพัดของพระสงฆ์ในยุคแรกนั้นทำด้วยใบตาล

ต่อมา มีการทำพัดจากวัสดุอื่นๆ ด้วย เพื่อความแข็งแรงทนทานและเพื่อความสวยงาม เช่น ทำด้วยขนนก หรือ โครงเหล็กหุ้มด้วยผ้าชนิดต่างๆ มีการประดับ ประดาด้วยลายปัก หรือเลื่อม


พระมหาวุฒิชัย วชิรเมธี ผู้มีความเชี่ยวชาญด้านพระพุทธศาสนา ได้สันนิษฐานว่า.....การใช้พัดนั้นมีมาแต่ครั้งพุทธกาลแล้ว และวัตถุประสงค์เดิมก็คือใช้พัดให้เกิดลมเย็นสบาย เช่น พระสารีบุตรใช้พัดพัดถวายพระพุทธเจ้า เป็นต้น


มาภายหลังเมื่อพระสงฆ์ไปในงานพิธีต่างๆ ก็มักจะนิยมถือพัดไปด้วยแทบทุกครั้งจนกลายเป็นประเพณีสืบมา

เมื่อการระบายความร้อนได้มีวิวัฒนาการไปมากจนพัดโบกลมแทบจะหมดความจำเป็นไป แล้ว การใช้พัดของพระสงฆ์ในยุคต่อมาจึงถือไปเพื่อตั้งบังหน้าเป็นการรักษา ธรรมเนียมประเพณี ซึ่งจะทำให้ศาสนพิธีนั้นๆ ดูเป็นพิธีรีตองและเป็นกิจจะ ลักษณะยิ่งขึ้น มิได้ใช้โบกลมแต่อย่างใด

***** 

ปัจจุบัน “ตาลปัตร” ได้พัฒนามาเป็น “พัดยศ” ซึ่งหมายถึงพัดที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานแด่พระสงฆ์พร้อม กับการทรงตั้งสมณศักดิ์ในระดับชั้นต่างๆ

และ “พัดรอง” ซึ่งหมายถึงพัดที่ทำขึ้นเป็นที่ระลึกในงานพิธีต่างๆ รวมถึงงานพระราชพิธี รัฐพิธี และพิธีทำบุญต่างของราษฎร “ตาลปัตร” จึงมีหน้าที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งคือเป็นการประกาศเกียรติคุณ บอกความสูงต่ำของชั้นยศที่ได้รับพระราชทาน รวมถึงบอกฐานะตำแหน่งทาง การปกครองคณะสงฆ์ด้วย

ตาลปัตรมี ๒ หน้า ด้านหน้ามักจะมีคำจารึกหรือรูปที่งดงามเพื่อใช้หันแสดงให้ผู้อื่นเห็น ส่วนด้านหลังมีลักษณะเรียบๆ

ดังนั้นหากถือตาลปัตรกลับหน้ากลับหลัง ผู้อื่นก็จะไม่เห็นด้านหน้าอย่างที่ควรจะเป็น จึงเป็นที่มาของสำนวน “กลับตาลปัตร” ซึ่งมีความหมายว่า ผิดความคาดหมายอย่างตรงกันข้ามแบบพลิกหน้ามือเป็นหลังมือ

*****

วันนี้ เสนอคำว่า  กลับตาลปัตร  ด้วยอ่านพบว่า.....เวลาผ่านไป  หัวใจ  ความรู้สึกของท่านมิตรรัก หลายท่าน เปลี่ยนไป  ตามกระแส ร้อนแรงของการเมือง การปกครอง 

เริ่มเข้าใจ......คำว่า  ยุติธรรม  กลั่นแกล้ง  สื่อบิดเบือน 

เพียงแค่เริ่ม......ก็ดีใจ ยินดีด้วย

*****

ผิดความคาดหมาย......กลับตาลปัตร