ชมรมผู้สูงอายุส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ต้นแบบของพื้นที่ศูนย์อนามัยที่ 4 ราชบุรี เริ่มต้นเมื่อปี 2549 ใน 3 จังหวัด คือ ราชบุรี เพชรบุรี และสุพรรณบุรี รวม 10 แห่ง ได้แก่

จังหวัดราชบุรี ... ชมรมผู้สูงอายุโรงพยาบาลดำเนินสะดวก ชมรมผู้สูงอายุตำบลท่านัด ชมรมผู้สูงอายุโรงพยาบาลวัดเพลง และชมรมผู้สูงอายุตำบลเกาะศาลพระ

จังหวัดเพชรบุรี ... ชมรมผู้สูงอายุโรงพยาบาลบ้านลาด ชมรมผู้สูงอายุคตำบลห้วยลึก ชมรมผู้สูงอายุโรงพยาบาลท่ายาง และชมรมผู้สูงอายุบานไม้รู้โรย ต.ท่าไม้รวก

จังหวัดสุพรรณบุรี ... ชมรมผู้สูงอายุโรงพยาบาลเจ้าพระยายมราช

และปี 2551 เพิ่มชมรมรวมน้ำใจผู้สูงอายุตำบลสมอพลือ อ.บ้านลาด อีก 1 ชมรมฯ

มีเรื่องเล่ากิจกรรมดำเนินงานด้านการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก มาเล่าสู่กันฟังค่ะ ...

ชมรมผู้สูงอายุ รพ.ท่ายาง

  • จุดเด่นอยู่ที่สมุนไพร
  • กิจกรรมเรื่องฟันมีค่อนข้างบ่อย มีการปลูกสมุนไพรระงับกลิ่นปาก ได้แก่ ใบแก้ว และอมเกลือ
  • มีการแจกแปรงสีฟัน ทำกระเป๋าสำหรับใส่แปรงสีฟัน ยาสีฟัน ที่ผู้สูงอายุต้องเอามาทุกครั้ง และแปรงฟันทุกครั้งหลังรับประทานอาหาร
  • ที่ท่ายาง จะเก็บเงินสมาชิกกันเอง หรือจากผู้มีจิตศรัทธา คนเกิดเดือนไหนก็เลี้ยงกัน และมีการเลี้ยงอาหารกลางวันทุกครั้ง 

ฝีมือ คุณพยาบาล ของ รพ.ท่ายาง นะคะเนี่ยะ (หนูยุ้ยบอกมา)

ชมรมผู้สูงอายุตำบลห้วยลึก

  • เป็นชมรมต้นแบบทำเรื่องอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน และบูรณาการเรื่องสุขภาพฟันด้วย
  • เป็นการจัดบริการ โดย ผู้อาสาสมัครดูแลผู้สุงอายุ (อผส.) ร่วมกับพัฒนาสังคมจังหวัด มี อผส. ประมาณตำบลละ 40 ท่าน ได้รับเงินค่าตอบแทน เพื่อไปดูแล ผส. ในหมู่บ้าน หรือยามเจ็บไข้ได้ป่วย
  • เงินค่าตอบแทน เป็นเงินค่าน้ำมัน อาหารการกิน หรือของฝากผู้สูงอายุที่บ้าน

ชมรมบานไม่รู้โรย

  • เน้นเรื่องออกกำลังกาย และผัก ผลไม้ มีสโลแกน "กินเป็นเน้นผัก" โดย กินอาหารให้ครบ 5 หมู่
  • มีการทำสบู่ ยาสีฟัน
  • ให้ความรู้ การทำสลัด ผลไม้ ทำน้ำสลัด ผลไม้ ผัก
  • ปีที่แล้ว ได้รางวัล "หมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรม" เป็นหมู่บ้านเข้มแข็ง มีผักปลอดสารพิษ
  • … อยากบอกให้พี่ๆ น้องๆ ให้ดูแลตัวเอง ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ... กินเป็นเน้นผัก ไม่เครียด หาสิ่งดีดีให้ตัวเอง ยิ้มไว้ และอายุจะยืน
  • ผู้สูงอายุเป็นบุคคลที่มีลูกหลาน เป็นที่เคารพนับถือ ชมรมผู้สูงอายุเมื่อเป็นต้นแบบ ทำเองได้แล้ว ก็กระจายมาสู่ลูกหลานในตำบล

ชมรมผู้สูงอายุตำบลสมอพลือ

  • จุดเด่น คือ เป็นศูนย์ดูแลผู้สูงอายุแบบครบวงจร เป็นศูนย์ส่งเสริมสุขภาพแพทย์แผนไทย สำหรับบำบัด รักษา ฟื้นฟู และส่งเสริมสุขภาพ
  • มีกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ ฟังเทศน์ฟังธรรมทุกเดือน ทำกิจกรรมทุกอาทิตย์
  • มีการแสดง การให้ความรู้ ถ่ายทอดความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ของคลังปัญญา
  • เรื่องของการส่งเสริมสุขภาพ ... ได้แก่ การออกกำลังกายด้วยการรำไม้พลอง การบริหารร่างกายด้วยท่าโยคะ ท่าฤาษีดัดตน เต้นแอโรบิค การแสดงพื้นบ้านต่างๆ เช่น การเต้นกำรำเคียว การเห่เรือบก การร้องเพลงพวงมาลัยสำหรับผู้สูงอายุที่มีความสามารถในการร้องเพลงพวงมาลัย เป็นประเพณีของเรา และเพลงปรบไก่
  • เรื่องอาหารสุขภาพ ... ในการประชุม จะมีการจัดเมนูอาหารกลางวันให้เหมาะกับสุขภาพของผู้สูงอายุ จัดอาหารไทยที่หวานน้อย
  • การดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ
    ... การแปรงฟันหลังอาหารทุกครั้งที่มีกิจกรรม
    ... การตรวจฟันสะอาดหลังจากแปรงฟัน
    ... แกนนำผู้สูงอายุที่ผ่านการอบรมให้การแนะนำ ดูแลการแปรงฟันที่ถูกวิธี
    ... การจัดกิจกรรมการจับฉลากเพื่อให้รางวัล กับผู้สูงอายุในการแปรงฟัน
    ... กิจกรรมการบริการทันตกรรม ตรวจสุขภาพช่องปาก โดย เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และเจ้าหน้าที่ทันตฯ จากสถานีอนามัย และส่งต่อไปรับการรักษา
  • กิจกรรมการเยือนบ้านผู้สูงอายุ ที่มาร่วมกิจกรรมชมรมไม่ได้
  • กิจกรรมให้ความรู้ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานต่างๆ เช่น โรงพยาบาลพระจอมเกล้า สสจ.เพชรบุรี สถานีอนามัยชุมชน ศูนย์การศึกษานอกระบบตามอัธยาศัย บรรยายความรู้เรื่องสุขภาพผู้สูงอายุ ทันตสุขภาพ สมุนไพรในท้องถิ่น การสร้างรายได้ ประกอบอาชีพ
  • มีการประกวดผู้สูงอายุประจำทุกปี ทางด้านร่างกาย สุขภาพช่องปาก และอื่นๆ
  • สุดท้าย กิจกรรมพี่เลี้ยงของชมรม ผส. คือ การชักชวนแนะนำให้มีการจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ในชมรม และมอบอุปกรณ์แปรงสีฟัน ยาสีฟัน แก่ชมรมผู้สูงอายุ เมื่อปีที่แล้วเราได้ไปของที่ตำบลท่าเหล็ก ได้ดำเนินการมาแล้ว

ชมรมผู้สูงอายุเกาะศาลพระ

  • การประชุมประจำเดือน มีทุกวันที่ 4 ของเดือน มีรถรับ-ส่ง มีอาหารกลางวัน โดยสนับสนุนของ อบต. ทุกเดือน
  • มีการแจกแปรงสีฟัน หลังทานอาหารกลางวัน โดยเก็บแปรงไว้ในตู้

แผนดำเนินงานในปี 2553

  • จัดประกวดผู้สูงอายุฟันดี
  • ขยายเครือข่ายไปชมรมใกล้เคียง คือ ให้ผู้สูงอายุเป็นแกนนำดูแลสุขภาพช่องปากให้สมาชิกที่มาประชุมประจำเดือน
  • อสม. เป็นแกนนำดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ ที่บ้าน
  • ทันตบุคลากรให้ความรู้ และให้บริการด้านการรักษา

ชมรมผู้สูงอายุ รพ.เจ้าพระยายมราช

  • ชมรมมีแนวทางให้ผู้สูงอายุไปตั้งหน่วยที่บ้าน เพื่อตรวจฟัน คัดกรองฟัน จะเน้นเด็ก เป็นการปลูกฝังเด็กให้รู้เรื่องการแปรงฟันที่ถูกต้อง
  • มีการประดิษฐ์ซิงค์ล้างปาก โดยใช้กาละมังสังกะสี เจาะตรงกลาง และเก้าอี้นั่งพลาสติกเสีย ทำเป็นขาซิงค์ ราคาประหยัด
  • จิตอาสาที่ห้องทันตกรรม ไปสาธิตการแปรงฟัน ให้ฟันดีฟันทน
  • มีการออกกำลังกาย
  • มีการทำหมวก น้ำยาล้างชาม แช่ผลไม่ ผักสดกรอบ สบู่น้ำผึ้ง
  • ประกวดสุขภาพฟันดี ปีนี้ หาได้แล้ว 80 กว่า ฟันยังมีครบ
  • มีดนตรีบำบัด มีชมรมจิตอาสามาเล่นดนตรี และเราว่างๆ ก็จะไปช่วยกันร้อง เป็นสวนเท้าเปล่า ถ้าไปจะได้ยินเสียงดนตรีทั้งไทย ฝรั่ง มีทุกวัน
  • ที่ชุมชนจะมีหอกระจายข่าว เป็นเสียงตามสายประชาสัมพันธ์ ให้ความรู้เรื่องสุขภาพทั่วไป สุขภาพช่องปาก สิ่งแวดล้อม
  • เรื่อง "กินเป็นเน้นผัก" ที่บ้านที่มีที่ดินจะปลูกผักลงดิน ชุมชนเราที่ไม่มีที่ดิน จะปลูกลงกระถาง ชุมชนของเราเริ่มทำจากลำไม้ไผ่ และจะมีต้นกล้วยที่ตัดเครือแล้ว จะมีน้ำอยู่ในต้น ต้นยังเจริญเติบโตอยู่ เราจะเจาะ และเอาผักที่โตเร็ว ผักกินใบ ปลูกลงในต้นที่โตแล้ว
  • สโลแกน “อ่อนหวาน ผ่านเค็ม เติมเต็ม ผักและผลไม้” และเราเน้นสุขภาพ โดย การอบรมเรื่องทำสมุนไพร น้ำข้าวกล้องงอก

ชมรมผู้สูงอายุ รพ.ดำเนินสะดวก

  • ชมรมฯ ทำกิจกรรมกันเอง ตั้งแต่ การวัดส่วนสูง ชั่งน้ำหนัก หาดัชนีมวลกาย วัดความดัน รวมทั้งการออกกำลังกาย เป็นสิ่งที่เราภูมิใจ
  • เรื่องการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก จะมีทันตแพทย์มาให้ความรู้เรื่องของสุขภาพช่องปาก สาธิตวิธีการแปรงฟัน และส่งต่อเพื่อรับการรักษา
  • วันเกิดของสมาชิก จะแจกผลไม้
  • มีพี่เลี้ยง ชักชวนให้มีการรักษาสุขภาพช่องปาก ไปตามชมรมต่างๆ มอบอุปกรณ์เกี่ยวกับการแปรงฟันยาสีฟันให้
  • มีการตรวจสภาวะช่องปาก โดย คณะหมอฟัน 2-3 เดือนครั้ง หรือปีละครั้ง ให้คำแนะนำทันที สอนการบริหารช่องปาก
  • ผู้สูงอายุในชมรมจะไปเข้าชมรมคนรักฟันที่โรงพยาบาลดำเนิน ร่วมจัดกิจกรรมให้นักเรียน โดยจัดกิจกรรมแรลลี่ฟัน
  • ชมรมผู้สูงอายุโรงพยาบาลดำเนินสะดวก มีคลินิกผู้สูงอายุ บริการตรวจสุขภาพให้กับสมาชิกชมรม ตรวจสภาพทั่วไป ภาวะสมองเสื่อม สมรรถภาพทางกาย
  • การออกกำลังกาย สมาชิกชมรมจะสอนกันเอง และมีการออกไปเผยแพร่ความรู้ นำการออกกำลังกายให้กับชมรมต่างๆ ด้วย

ชมรมผู้สูงอายุตำบลท่านัด

  • ชมรมฯ ก่อตั้งเมื่อ 25 ธค.45 รับสมาชิกต่างตำบล ต่างหมู่บ้าน มีรถรับส่งเพื่ออำนวยความสะดวกให้แก่คนที่อยู่ต่างตำบล
  • สมาชิกใหม่จะได้รับ แปรงและยาสีฟันทุกคน
  • ชมรมจัดอาหารให้รับประทานในวันประชุม โดยได้รับการสนับสนุนจาก อบต. และเพื่อนบ้านมาสมทบ
  • หลังรับประทานอาหารแล้ว กลางวันต้องแปรงฟัน และก่อนวันประชุม จะมีการประกาศทางหอกระจายข่าว ให้สมาชิกนำแปรงและยาสีฟันมาด้วย
  • ไม่สนับสนุนการกินน้ำอัดลมเลย และอาหารหวานไม่ให้หวานจัด กินผักผลไม้ เป็นหลัก

ชมรมผู้สูงอายุ รพ.วัดเพลง

  • ชมรมฯ มีการต่อยอดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปาก กับชมรมอื่นที่ไม่ใช่แกนนำ มีการพบปะกันบ่อยมาก เป็นการร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้การทำกิจกรรมระหว่างกัน
  • และอยู่ระหว่างการการจัดตั้งศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ
  • ของชมรมผู้สูงอายุ รพ.วัดเพลงนี้ น้องยุ้ยฝากมาบอกต่อว่า
    - คุณกริช ประธานชมรมฯ เป็นกรรมการสมาคมผู้สูงอายุ และคลังปัญญาจังหวัดราชบุรี และเป็นคณะกรรมการของเครือข่ายชมรมผู้สูงอายุภาคกลางตะวันตก ท่านเป็นแกนนำ ที่ตั้งใจว่า จะขยายกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ให้ครบทุกชมรม ในเขตอำเภอวัดเพลง (ทั้งหมด 5 ชมรม ใน 3 ตำบลของอำเภอวัดเพลง)
    - โดยดำเนินการผ่านการประชุมเครือข่ายชมรมอำเภอ ที่จัดขึ้นเป็นประจำทุกเดือน
    - เมื่อวันที่ 17 มีค. รพ.วัดเพลงได้จัดกิจกรรมอบรมแกนนำผู้สูงอายุ และประกวดผู้สูงอายุฟันดี 3 รุ่น ได้แก่ รุ่น 60-69 ปี รุ่น 70-79 ปี และ 80 ปีขึ้นไป เพื่อคัดเลือกเป็นตัวแทนเข้าประกวดระดับจังหวัด ในวันที่ 27 เมย. นี้ ที่ สสจ.ราชบุรี

ข้อสรุปสุดท้ายจาก

  • คุณหมอวรศักดิ์
    ... แต่ละแห่งก็จะมีจุดเด่นต่างๆ มีการไปเผยแพร่ และการดำเนินการต่อ ตั้งแต่ การไปสร้างเครือข่าย นำความรู้ นำแปรงสีฟัน ยาสีฟันไปสนับสนุน ไปเยี่ยมเยียน แนะนำการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก คนที่อยู่ใกล้ๆ
    ... แต่สังเกตว่า สิ่งแวดล้อมของชมรมเราไม่เหมือนกัน บางชมรมอยู่ในชนบท บางชมรมอยู่ในอำเภอ เพราะฉะนั้น เมื่อสิ่งแวดล้อม และบริบท แต่ละแห่งไม่เหมือนกัน ก็ต้องเลือกเอาสิ่งดีดีของชมรมไปปรับให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของเรา อันไหนที่ดำเนินการได้ง่าย ก็เริ่มได้เลย อันไหนต้องใช้งบประมาณ ก็ทำแผน และดำเนินการต่อไป
  • คุณหมอดลฤดี
    ... เนื่องจากว่า บางชมรมฯ เป็นพื้นที่เมือง เขาจะแบ่งเป็นชุมชน เวลาขยายเครือข่ายก็ขยายไปตามชุมชม จะมีสาขาที่เกิดจากการ ลปรร. แต่ละชมรมจะแตกต่างกันไป ไม่ว่าเล็ก หรือใหญ่ หรือเป็นเครือข่าย พอมาเจอกันบ่อยๆ ก็จะเกิดการเรียนรู้ และได้ความคิด ลงไปขยายในพื้นที่ตัวเอง
    ... แต่ว่าทุกสิ่งทุกอย่าง จุดเริ่มต้นก็เกิดจากการพูดคุย และเกิดจากความสมัครใจของทุกท่าน เพื่อที่กิจกรรมจะได้มีต่อเนื่อง และยั่งยืน