ในวันที่ 2 มิถุนายน 2549 ผมและคุณสายัณห์ มีนัดหมายกับคุณเชิงชาย เรือนคำปา นักส่งเสริมการเกษตรตำบลนาบ่อคำ อำเภอเมืองกำแพงเพชร ในวันนี้เรามีกำหนดในการปฏิบัติงานภาคสนาม ณ หมู่ที่ 4 บ้านหนองกอง เป็นกิจกรรมการสร้างความเข้าใจให้แก่กลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เพื่อหารูปแบบการส่งเสริมการเกษตรเพื่อให้พืชปลอดภัยฯ
มีกิจกรรม/กระบวนการ ดังนี้ครับ
เริ่มด้วยการดูวีซีดี เรื่อง "บ้านสามขา" เพื่อสร้างความเข้าในถึงกระบวนการวิจัยฯ
เตรียมจอเพื่อดูวีซีดีครับ
ผลก็เป็นที่น่าพอใจ สังเกตได้จากการพูดคุย และมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็น และออกแบบการเรียนรู้ร่วมกันเป็นอย่างดี (ผมอาจสรุปผิดก็ได้)
การทบทวนกิจกรรมในครั้งที่ผ่านมา โดยคุณเชิงชาย เรือนคำปา หลังจากนั้นผม และคุณสายัณห์ ปิกวงค์ ได้ร่วมกันพัฒนาโจทย์วิจัยร่วมกับชาวบ้านต่อไป ซึ่งครั้งที่ผ่านมากลุ่มได้กำหนดให้มีการวางแผนการทดลอง/ทดสอบการใช้ปุ๋ยในนาข้าว และในวันนี้เป็นการพัฒนาโจทย์ต่อ เพื่อให้ได้กระบวนการส่งเสริมฯ ที่จะทำให้ข้าวปลอดภัย
หลังจากดำเนินกระบวนการร่วมกับชาวบ้านแล้ว ได้ข้อสรุปของงานวิจัยในครั้งนี้ ซึ่งปรับทั้งชื่อ และกระบวนการ คือ "กระบวนการเรียนรู้เพื่อผลิตข้าวปลอดภัยบ้านหนองกอง ตำบลนาบ่อคำ อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร"
กระบวนการหรือแผนปฏิบัติที่ร่วมกันกำหนดขึ้นในเบื้องต้น คือ
- การศึกษาดูงานการปลูกข้าวปลอดสาร
- การตรวจเลือดสมาชิกกลุ่มฯ ก่อนการดำเนินการผลิตข้าว
- การจัดทำแปลงทดสอบทดลอง (ของเดิม)
- การ ลปรร.เพิ่มเติมกับสมาชิกกลุ่มอื่นๆ
- การตรวจปริมาณสารเคมีตกค้างในผลผลิต
- การตรวจเลือดสมาชิกกลุ่มฯ หลังการดำเนินการผลิตข้าว
วางแผนร่วมกัน
ทีมงานของสำนักงานเกษตรอำเภอเมืองกำแพงเพชรออกแบบเพื่อเก็บข้อมูลและบันทึกข้อมูล (คุณพิเชฐ อินทร์เจือจันทร์)
ในการดำเนินกระบวนการในวันนี้ เนื่องจาก "พืชปลอดภัย" เกษตรกรยังไม่มีความตระหนัก ดังนั้นเวลาดำเนินกระบวนการจริงๆ ทีมงานเราจึงใช้ปัญหาที่เกษตรกรคิดว่าเป็นปัญหาจำเป็น คือ "รายได้" ซึ่งก็คือ "ต้นทุนการผลิตสูง" เป็นประเด็นหลักในการนำเข้าสู่การพัฒนาโจทย์วิจัย(เริ่มที่การลดต้นทุนการผลิต) ค่อยๆ สร้างความเข้าใจและมองเห็นความสำคัญของพืช/อาหารปลอดภัย เทคนิคที่ใช้ เช่น
- การพูดคุยเพื่อสร้างความเข้าใจ และเชื่อมโยงผลกระทบที่จะเกิดขึ้น
- ใช้สิ่งที่คิดว่าจำเป็นของเกษตรคือต้นทุนการผลิต ซึ่งส่วนใหญ่ก็จะเป็นสารเคมีหรือปุ๋เคมีอยู่แล้ว
- เทคนิคการตั้งคำถาม เช่นถามว่า "ให้พวกเราช่วยกันคิดหน่อยว่า หากเราจะผลิตข้าวให้ปลอดภัย คิดว่าพวกเราจะต้องทำอะไรกันบ้าง" หรือ "การผลิตข้าวให้ปลอดภัยของบ้านเราควรเป็นอย่างไร" เป็นต้น
บันทึกมาเพื่อการ ลปรร. ครับ
วีรยุทธ สมป่าสัก
