งานวิจัยเชิงปฏิบัติการ เรื่องการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อพัฒนาการเลี้ยงปลาในกระชังตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง

การจัดการความรู้การเลี้ยงปลาในกระชัง

 

 

            งานวิจัยเชิงปฏิบัติการ  เรื่องการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อพัฒนาการเลี้ยงปลาในกระชังตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง  ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจากสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา  ประจำปีงบประมาณ  2552

 

ผู้วิจัย

1. นายบรรชร  กล้าหาญ  วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีเชียงใหม่

2. นางรุ่งทิพย์  กล้าหาญ  มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่

 

บทคัดย่อ

 

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการเลี้ยงปลาในกระชัง สภาพปัจจุบันและปัญหาการในการเลี้ยงปลาในกระชังของชุมชน  ตลอดจนแนวทางพัฒนารูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อพัฒนาการเลี้ยงปลาในกระชังตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง  โดยศึกษากลุ่มผู้เลี้ยงปลาในกระชังบ้านหัวข่วง  ตำบลสองแคว อำเภอดอยหล่อ   จังหวัดเชียงใหม่  จำนวน  20 ราย

ระเบียบวิธีการวิจัยเน้นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยผ่านเทคนิควิธีการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ใช้เครื่องมือคือ  ประเด็นการสนทนากลุ่ม  การสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม  แบบสัมภาษณ์  การจัดเวทีเรียนรู้ร่วมกันจำนวน 6 ครั้ง  สำหรับแผนการดำเนินงานการวิจัยประกอบด้วย  4  ระยะคือ  ระยะก่อนทำการวิจัย   ระยะการจัดทำแผน   ระยะการกำหนดแผนงาน  ระยะการนำแผนไปปฏิบัติ และระยะติดตามและประเมินผลการปฏิบัติงาน

            ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรมีการเรียนรู้เพื่อประกอบอาชีพเลี้ยงปลาในกระชังมาตามลำดับเวลา  โดยการเรียนรู้แบบไม่เป็นทางการ การเรียนรู้ตามอัธยาศัย ทั้งมีการถ่ายทอดขัดเกลาเพื่อผลิตซ้ำความรู้เลี้ยงการเลี้ยงปลาให้แก่สมาชิกของครัวเรือนและชุมชน  ปัญหาสำคัญที่ประสบคือ  ปัญหาภัยธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  ปัญหาวัชพืชทางน้ำ   และปัญหาโรคปลา  โดยมีการป้องกันแก้ไขปัญหาคือ  การรวมกลุ่มเพื่อขอรับการช่วยเหลือสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ  เป็นครั้งคราวตามแต่สถานการณ์  การพยายามช่วยเหลือตนเองโดยการค้นหาศึกษาความรู้  การแลกเปลี่ยนความรู้ประสบการณ์ในกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาทั้งภายในและภายนอกชุมชน  การกำหนดแนวทางรักษาสิ่งแวดล้อมทางน้ำร่วมกัน  สิ่งสำคัญที่เกษตรกรต้องการคือ การพัฒนารูปแบบการเลี้ยงปลาในกระชังเพื่อให้ได้ผลผลิตสูง ลดการป่วยตายของปลา และการประกันราคา 

ภูมิปัญญาการเลี้ยงปลาในกระชังของกลุ่มเกษตรกร  มี 4 ด้านคือ 1. ภูมิปัญญาด้านการเลือกสรรปัจจัยการผลิต   ประกอบด้วย  การเลือกทำเลในการเพาะเลี้ยง  การจัดการแหล่งน้ำในการเพาะเลี้ยง  การศึกษาสภาพภูมิอากาศ  การจัดหาเครื่องมือ เตรียมกระชัง  2.ภูมิปัญญาด้านการผลิตและการจัดการผลผลิตประกอบด้วยการคัดเลือกพันธุ์ปลา การดูแลให้อาหารและป้องกันโรค  การป้องกันศัตรู  การจับปลาและ การจัดการผลผลิต  3.ภูมิปัญญาด้านระบบสังคมและความเชื่อ  ประกอบด้วย ระบบเครือญาติ  มีการพึ่งพาเกื้อกูล การแบ่งสรรพื้นที่ลำน้ำร่วมดูแลกระชังการแบ่งปันความรู้การเลี้ยงปลาข้อมูลการตลาด  การรวมกลุ่มเพื่อต่อรองบริษัทคู่สัญญาและแลกเปลี่ยนแรงงาน  ความเชื่อพิธีกรรมต่อรองอำนาจธรรมชาติและเหนือธรรมชาติ  โดยการเซ่นสรวงบนบาน   ถือฤกษ์ยามและการทำบุญ  4.ภูมิปัญญาการป้องกันทรัพย์สินเนื่องจากภัยธรรมชาติ   ประกอบด้วย  การสังเกตธรรมชาติเช่น การไหลของน้ำ การพัดของลม สีของน้ำ ทิศทางฟ้าแลบฟ้าร้อง และการเคลื่อนที่ของผักตบชวา

แนวทางพัฒนารูปแบบการจัดการความรู้เพื่อพัฒนาการเลี้ยงปลาในกระชัง ได้แก่ 1.การสร้างความตระหนักถึงปัญหาที่สัมพันธ์กับการเลี้ยงปลาอันเกิดจากความเชื่อหรือทัศนะคาดเคลื่อนเช่นการปล่อยปลาการให้อาหารและการจัดการแหล่งน้ำ  2.การสร้างภูมิคุ้มกันตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อการเลี้ยงปลาในกระชัง  คือ  การเลี้ยงปลาแบบหมุนเวียน  การหาข้อมูลเพื่อวางแผนการเลี้ยงปลา   3. การอบรมการใช้สาหร่ายเกลียวทองผสมในอาหารปลา เพื่อป้องกันปลาป่วยและให้เติบโตได้ดี  การอบรมการตรวจหาปัญหาปลาป่วยเป็นโรค 4.การกำหนดแนวทางจัดการแหล่งน้ำเพื่อป้องกันโรคปลาและการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการปล่อยปลาและให้อาหารปลา  5.การจดบันทึกทำบัญชีรายรับจ่ายการเลี้ยงปลาในกระชัง  6.การส่งเสริมสร้างกลุ่มเครือข่ายผู้เลี้ยงปลาในกระชัง หากแต่จากประสบการณ์เดิมที่ล้มเหลวในการรวมกลุ่มไม่สามารถสร้างอำนาจต่อรองกับบริษัทคู่สัญญาได้  และขาดการสนับสนุนจากจริงจังต่อเนื่องในระยะเริ่มต้นจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง  ดังนั้นการรวมกลุ่มจึงเป็นลักษณะกลุ่มธรรมชาติแบบสภากาแฟ  7. การวางแผนพัฒนาสู่การเป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวทางสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรม 

 

 

 

Abstract

 

The objective of this research was to study the  knowledge management on how to raise fish in a screened-off area of the local community and how to solve problem of the compartmenting fish cultivation.  Additionally, the study would involve the method of development so that the fish farming in a screened-off area which would be able to apply the self-sufficiency economic policy to the cultivation. The population samples were composed of 20 fish cultivators in the area of Ban Hua Khuang, Song-kwae sub-district, Doi Loh district, Chianmai province.

The method was emphasized on the qualitative research methodology through the use of the partaking practice design. The researching tools were consisted of group conversation, participation observing format and non- participation observing format including the interviewing arrangement. In brief, there were 6 joint-learning platforms. The research was divided into 4 phases, the pre-researching phase, the planning phase, the deployment phase, and the assessment phase which was included the following up criteria.

According to the research, the researcher found that the local fish cultivators seemed to learn how to raise fish in the screened-off area gradually and progressively with an informal learning method which meant that they learnt how to raise fish according to their own convenience. Moreover, they also passed their knowledge and skills to their families and their neighbors in the community.

The most well-known problem was the natural disasters such as floods and diseases that the government sectors had put their hands on help when each of the natural catastrophes occurred. The help would come in term of education, knowledge and the exchanging of experience amongst the fish cultivators themselves. Furthermore, there was some discussion upon the topic of how to share water-environment in the midst of the people. The fish cultivators’ demand was composed of how to in crease the fish production, how to reduce the cause of fish diseases, and how to guarantee the fish price.

 

 

There were 4 aspects of how to raise fish in screened-off area; (1) the domestic knowledge in the selection of fish production which was consisted of the selection of cultivation location, the water processing method for the cultivation, the climate and the terrain knowledge’s, the selection of tools and equipment and the preparation of the screened-off materials construction,  (2) the knowledge on the fish production and reproduction which included the method of fish species choice, fish-foods choice, and the prevention of fish disease, the protection from calamity, the catching of fish and the management on how to sell the fish cultivated, (3) the domestic knowledge in the belief and social system which was composed of family kinship, the family help and assistance, the division of water way and the joint venture on the looking after of the fish cultivation, the fish marketing data, the exchange of labor and manpower including the grouping and unity for the aim of company contract negotiation, the belief in the heavenly help and support which were expressed in the way of rituals and super natural powers assistance, for instance, the sacrifice and the divinely offerings, superstitions and the making of the merits according to their belief, (4) the domestic knowledge in the protection of property and assets from the natural disasters, for example, the observation of the water flow, the observation of the wind blow, the colors of water, direction of thunder storms and the lightening , as well as the movement of the water weeds such as the Phaktopchawa/ water hyacinth.

The developing trend would have to be the arrangement of the fish cultivation knowledge as the following; (1) the realization and the recognition of problems involving in the fish cultivation which might be involved with the belief or the attitude towards fish foods arrangement and the selection of the water source, (2) the knowledge on the self-sufficiency economic policy which could be applied to cultivation of fish in a screened-off area, the cyclic order of fish cultivation or the shifting cultivation of fish which required some special knowledge and planning on fish cultivation, (3) the education and the training on how to raise fish with the mixture of the spirulina algae and the fish foods so that fish could grow up rapidly without illness, (4) the willpower to manage water resources so as to avoid fish sickness including the method of fish cultivation, (5) the financial accounting and records of expenses in the cultivation of fish in a screened-off area, (6) the promotion of fish cultivators’ network, if this kind of cooperation failed, it would affect the negotiation with contracting companies. Thus, the governmental units should help assist the fish cultivators to form their own groups in the way of the coffee committee unity, (7) the developmental plan for the cultural and the environmental learning resources.