การจัดค่ายจิตอาสา : ค่ายไร้กรอบแต่ไม่ไร้ใจ GotoKnow จัดให้ผู้ใหญ่ใจดีสนับสนุน  เริ่มต้นจากคนสองคนคุยกันในเม้นท์  คือฉันและคุณหนานเกียรติ  ประมาณว่านำตัวหนังสือการคุยมาเรียงกันแล้วไม่ถึง ๓ บรรทัด  คุณหนานเกียรติมีเจตนาจะช่วยเหลือและเป็นกำลังใจในการทำงานของฉัน  เพราะนิสัยส่วนตัวของฉันมักเดินไม่ตรงทางเป็นเหตุให้สะดุดเกือบจะหกล้มตลอดทางที่เดิน

         คุณหนานเกียรติบอกว่า  จะจัดค่ายที่โรงเรียนวิทยสัมพันธ์ดีไหม จะจัดค่ายอะไร แบบไหน  ฉันได้แสดงความคิดเห็นว่า "น่าจะเกี่ยวกับเนื้อหาสาระของจิตสาธารณะ"  เพราะที่โรงเรียนส่งเสริมเรื่องนี้อยู่แล้ว   และสอดคล้องกับความต้องการของหลักสูตร พุทธศักราช ๒๕๕๑  หลังจากนั้น ๘ วัน  ค่ายจิตอาสา ฯ จึงเปิดตัวขึ้นเป็นครั้งแรกและนำเนื้อหาสาระเรื่องของ"ชุมชน"มาจัดการเรียนรู้ให้กับเด็ก เมื่อวันที่ ๘-๑๑ ธันวาคม ๒๕๕๒ รายละเอียดจำนวน ๑๖ บันทึก ( ๔๒๘.และ๔๓๓.ถึง๔๔๗.)  เป็นบันทึกที่เล่าตามสถานการณ์แบบคนซื่อบรื้ออันเป็นนิสัยถาวรของฉัน  ส่วนการถอดบทเรียนที่เป็นไปได้นั้นอาจจะไม่ถูกใจของใครบางคน  ฉันไม่อาจนำเสนอต่อสาธารณะชนได้  ขอเก็บไว้อ่านแต่เพียงผู้เดียว  คราวนี้ขอตั้งใจถอดบทเรียนเป็นเรื่องเป็นราวเสียที 

         จากบันทึกที่ฉันได้เล่าเรื่องราวตามสถานการณ์และสร้างภาพใส่สีมาประกอบมากมาย  ทำให้ ผอ.พรชัย ภาพันธ์พรชัย ได้เม้นท์ว่าอยากจะให้มีแบบนี้ที่ไทยรัฐวิทยา ๖๓ (ชุมชนบ้านคำแดง) สพท.ยโสธรเขต ๑ บ้าง   ฉันได้รีบติดต่อไปยังคุณหนานเกียรติและจัดสรรเวลาได้ลงตัว  ค่ายจิตอาสาฯ จึงอุบัติขึ้นเป็นครั้งที่ ๒ เมื่อวันที่ ๖-๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓ เวลาห่างกันเพียง ๕๕ วัน 

        การถอดบทเรียน  โดยมีเป้าหมายอันเป็นวัตถุประสงค์หลักของการจัดค่ายจิตอาสา ฯ มีดังต่อไปนี้

(๑) กิจกรรม “จิตอาสา” ที่มากกว่าการแบ่งปันข้าวของเงินทอง เป็นไปได้จริงไหม และหากดำเนินการในรูปแบบการจัดค่ายฯ จะทำได้ไหม ทำได้แค่ไหน อย่างไร

         กิจกรรมครั้งแรกที่วิทยสัมพันธ์  คุณหนานเกียรติเป็นผู้ติดต่อประสานงานขอความช่วยเหลือสนับสนุนอาหารจากเพื่อนและงบประมาณจากองค์การบริหารส่วนตำบล  ส่วนฉันได้เขียนบันทึก๔๒๘.ตื่นเต้น เตรียมกางเต้นท์ โดยไม่ได้ขอร้องหรือเชิญชวนแต่อย่างใด  แต่มีผู้มีเมตตาจิตให้ความอนุเคราะห์สนับสนุนตามรายละเอียดในบันทึก ๔๓๔.ค่ายจิตอาสา : รวมพลคนต่างวัยหัวใจใฝ่เรียนรู้ ตอนรวมพลัง  ได้รับสนับสนุนจากสมาชิก GotoKnow เป็นเงินสดจำนวน ๙๐๐๐  บาทและองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยเฮี้ยได้ช่วยเหลือค่าอาหารกลางวันจำนวน ๑๐๐๐๐ บาทรวมเป็น ๑๙๐๐๐ บาทและบริษัทค้าเนื้อหมูเอสเคสนับสนุนหมู ๒๐ กิโลกรัม 

         สมาชิกชาว GotoKnow ที่ฉันได้ยกย่องว่าเป็น "ผู้กล้า" อีก ๑๑ ท่าน  อาสามาร่วมงานและติดตามมาให้กำลังใจจากบันทึกที่ ๔๓๕. -๔๔๕. ผู้กล้าเหล่านี้มีสิ่งของ อุปกรณ์มาสมทบ  และมาช่วยจัดกิจกรรมการเรียนรู้ของเด็ก 

         งบประมาณและสิ่งของสนับสนุน  สามารถนำมาใช้เพื่อประโยชน์ในการดำเนินงานอย่างมีคุณค่า  เป็นอาหารของเด็กและวิทยากร รวมทั้งคณะครูอย่างเพียงพอในเวลา ๔ วัน ๓ คืน  เด็ก ๆ ได้รับแจกขนมและสิ่งของเป็นรางวัลอย่างภาคภูมิใจ

        กิจกรรมครั้งที่ สองที่ไทยรัฐวิทยา ๖๓ ฉันได้เขียนบันทึกเชิญชวน ที่นี่. และ ผอ.พรชัย ภาพันธ์ ได้เขียนบันทึกประชาสัมพันธ์ด้วยตนเอง  มีสมาชิก GotoKnow ไปร่วมกิจกรรมจำนวน ๑๑ คน และพระคุณเจ้าอีก ๑ รูป และให้ความช่วยเหลือสนับสนุนงบประมาณ การนำของฝากและการร่วมเป็นกำลังใจ  ลักษณะการจัดค่าย ๔ วัน ๓ คืนเช่นเดียวกัน

(๒) การจัดค่ายฯ ที่เน้นกระบวนการเรียนรู้ โดยมุ่งหวังฝึกฝนทักษะการเรียนรู้ทั้ง ๔ ประการ คือ สุ จิ ปุ ลิ รวมทั้งใช้ความรู้เรื่องราวในชุมชนเป็นเนื้อหาการเรียน จะทำได้จริงไหม ได้แค่ไหน อย่างไร 

           กระบวนการเรียนรู้  โดยมีผลการเรียนรู้ที่คาดหวังด้านทักษะการเรียนรู้ทั้ง ๔ ประการ คือ สุ จิ ปุ ลิ  ผู้เรียนไม่ว่าจะอยู่ในระดับใด  กระบวนการด้านทักษะ  เป็นเรื่องที่ต้องฝึกบ่อย ๆ ฝึกให้มาก ๆ เพื่อให้เกิดความชำนาญ 

          กระบวนการถ่ายทอดความรู้ของของวิทยากร  จัดลำดับขั้นตอนของความรู้ความเข้าใจความหมายของเรื่องที่เรียน  วิทยากรมีความคล่องตัวและสื่อสารได้เหมาะสมกับวัยของนักเรียน 

         นักเรียนโรงเรียนวิทยสัมพันธ์ เป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒ และ ๓ จำนวน ๕๕ คน  ความเหลื่อมล้ำทางด้านร่างกาย สติปัญญาและความคิดไม่ต่างกัน  มีการพูดคุยกันบ้างแต่ไม่โวยวายนอกประเด็น  มีอาการแสดงความเบื่อหน่ายแต่เพื่อนและครูสามารถควบคุมได้  นอกจากนี้เคยได้รับการฝึกสมาธิในการเป็นผู้ฟังมาก่อน  และสถานที่จัดกิจกรรมเป็นที่โล่ง  อากาศเย็นสบาย

          นักเรียนโรงเรียนไทยรัฐวิทยา ๖๓ เป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ - ๓ จำนวน ๕๖ คน  มีความเหลื่อมล้ำทางด้านร่างกาย อารมณ์สังคมและระดับสติปัญญา ทำให้เล่นกันเป็นส่วนมาก และคุยกันทำให้ไม่มีสมาธิในการฟัง 

           กระบวนการคิดและกระบวนการถาม  เป็นเรื่องที่อ่อนด้อยของเด็กมาก ถ้าหากนักเรียนทุกคนในกลุ่มให้ความร่วมมือกัน  จะทำให้การคิดได้ลึกและต่อยอดความคิดได้เป็นเรื่องราวสอดคล้องกัน 

           ระยะเวลาการเรียนรู้ที่วิทยสัมพันธ์มีเวลามากพอและตรงตามกำหนด  มีครูคอยควบคุม ทำให้กิจกรรมค่อนข้างราบรื่น  ส่วนการตั้งคำถามนักเรียนมีโอกาสได้รับการฝึกและทดสอบจากวิทยาและครูพี่เลี้ยงก่อนจึงจะคัดเลือกคำถามไปใช้

          ระยะเวลาการเรียนรู้ที่ไทยรัฐวิทยา ๖๓ นักเรียนหละหลวมกับเวลา  ทำให้มีเวลาไม่พอดี  นักเรียนมากกว่าครึ่งของกลุ่มไม่กล้าถาม  ต้องใช้กลยุทธ์ในการสร้างความคุ้นเคยและตั้งรางวัล  คำถามสัมภาษณ์เป็นคำถามไม่ลงลึก  

         ทักษะการเขียน  นักเรียนวิทยสัมพันธ์ได้เขียนเป็นกลุ่มหนังสือเล่มใหญ่ และพัฒนาลงสู่หนังสือเล่มเล็ก เป็นงานวิจัยของเด็ก และพัฒนาทักษะการคิดสู่การเขียน (พิมพ์คอมพิวเตอร์) ทำให้เกิดกระบวนการเรียนรู้  ผลเสียของการทำหนังสือเล่มใหญ่เป็นการใช้วัสดุสิ้นเปลืองหากทำเสียหายหรือเขียนผิด

         นักเรียนโรงเรียนไทยรัฐวิทยา ๖๓  มีแนวการเขียนรูปแบบต่าง ๆ ตามความคิดสร้างสรรค์  บนกระดาษแผ่นใหญ่เพียง ๑ หน้าและตกแต่งด้วยวัสดุสำเร็จรูปที่สิ้นเปลือง  ทำให้ขาดการมองเห็นคุณค่าด้านความประหยัด

           การนำเสนอของนักเรียนวิทยสัมพันธ์  นำเสนอเป็นภาษาพื้นถิ่น เป็นการอนุรักษ์เอกลักษณ์ทางภาษา ได้มีโอกาสฝึกการถ่ายทอดความรู้และแลกเปลี่ยน 

           ส่วนนักเรียนโรงเรียนไทยรัฐวิทยา ๖๓ ได้รับแรงจูงใจและถุกกระตุ้นให้ทุกคนเป็นผู้นำเสนอผลงานของกลุ่ม  เพื่อเป็นแรงบันดาลใจและสร้างความมั่นใจในตนเอง  นักเรียนมีความร่วมมือดีและกล้าแสดงออก 

         การเรียนรู้เรื่องราวของชุมชนและท้องถิ่น  มีความเหมาะสมอย่างยิ่ง  ทั้งสองโรงเรียน เพราะสอดคล้องกับหลักสูตรการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช ๒๕๕๑ ในการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาเพื่อเป็นหลักในการเขียนคำอธิบายรายวิชาลงสู่กลุ่มสาระการเรียนรู้อื่น ๆ

         กิจกรรมการเรียนรู้ชาวค่ายฯ  นักเรียนโรงเรียนวิทยสัมพันธ์มีกิจกรรมการประกอบอาหารพื้นถิ่น  ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของคนในชุมชน  จัดเตรียมวัสดุอุปกรณ์และอาหารมาทำ  หากขาดเหลือให้แก้ปัญหาด้วยตนเอง ทราบจากนักเรียนชายบางคนว่าก่อนที่จะมาเข้าค่ายได้ฝึกทำอาหารจากผู้ปกครองแล้วด้วย

         ส่วนกิจกรรมของนักเรียนโรงเรียนไทยรัฐวิทยา ๖๓ มีการประกอบอาหารเช่นกันแต่ไม่เน้นท้องถิ่น (อาจจะเป็นการบกพร่องของฉันในการประสานกับ ผอ.พรชัย ภาพันธ์ ขออภัยไว้ ณ ที่นี่เป็นอย่างมาก ครูคิมขอรับผิดชอบเพียงผู้เดียว)

(๓) และการระดมการมีส่วนร่วมเพื่อการจัดค่ายฯ แบบนี้ ทำได้จริงไหม ได้แค่ไหน อย่างไร 

          การมีส่วนร่วมอย่างผู้มีจิตสาธารณะและกล้าอาสาให้ความช่วยเหลือสนับสนุน ให้ความร่วมมือยังมีอยู่มากมายในสังคมไทย  สามารถจัดการค่ายฯ ได้จริง 

         ผลของการจัดกิจกรรม  ควรมีคุณค่าต่อผู้ที่สนับสนุนและเป็นกำลังใจอยู่เบื้องหลังเป็นสำคัญ  อันได้แก่ "เด็กจะต้องได้รับกระบวนการเรียนรู้ที่ค่อนข้างถาวร"และเกิดกระบวนการเรียนรู้  สามารถเปลี่ยนพฤติกรรมของตนเอง (เพราะการศึกษาหรือการเรียนรู้หมายถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม) และมีผลเชิงประจักษ์ให้ปรากฏแก่ครูในโรงเรียน ชุมชน และเป็นแบบอย่างแก่รุ่นน้อง หรือเป็นกระบวนกรรุ่นเยาว์ในการทำหน้าที่ในกิจกรรมกลุ่มของนักเรียนและมีความสามารถจัดการความรู้ได้  ซึ่งผู้สนับสนุนไม่ได้ให้งบประมาณมาเพื่อคนใดคนหนึ่งหรือเพื่อให้เกิดกิจกรรมเท่านั้นแต่...."เพื่อความเจริญงอกงามของเด็ก"

         ฉันคาดหวังว่าเด็กเหล่านี้จะมีความตระหนักและสำนึกในแบบอย่างของผู้มี "จิตสาธารณะ" รู้จักช่วยเหลือและรับผิดชอบต่อสังคมหรือรู้จักแบ่งปัน  มีความรัก ความเอื้ออาทรต่อคนรอบข้างตามสมควร  ไม่ต้องรอให้เติบโต 

        กระบวนการเรียนรู้ "หัวใจนักปราชญ์" เป็นเรื่องของกิจกรรมการเรียนการสอน(ที่เน้น)ทักษะที่สุดยอดของการเรียนรู้  นักเรียนจะต้องได้รับการฝึกอย่างต่อเนื่องเพื่อให้เกิดทักษะและนำความรู้มาใช้อย่างมีทักษะ  ฉันมีความมั่นใจว่าการเรียนรู้จากค่ายฯ อย่างน้อยนักเรียนจะต้องเกิดทักษะอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นพื้นฐานในการแสวงหาความรู้และอยู่ในโลกของการเรียนรู้ต่อไป

ถนนนี้สามารถทำให้ตรงได้ไหม