นักเรียนมีศักยภาพทางความรู้  ความสามารถ  และเจตคติแตกต่างกัน  บ้างมีความรู้  แต่ไม่กล้าแสดงออก  บ้างไม่มีความรู้เลยแต่มีนิสัยชอบโอ้อวด  ทั้งหมดที่กล่าวมาเป็นอุปนิสัยพื้นฐานของนักเรียน  ทีครูควรพึงรู้และเข้าใจก่อนการจัดการเรียนรู้  ที่เรียกโก้หรูว่า.....  วิเคราะห์ผู้เรียน

                        การวิเคราะห์ผู้เรียนที่ถูกต้องมีขั้นตอน  และกรรมวิธีที่แยบยล  แต่การวิเคราะห์ผู้เรียนนั้นความจริงแล้ว  ดำเนินการเพื่อศึกษาผู้เรียนเท่านั้น  ศึกษาให้รู้เรื่องของนักเรียน 3 อย่าง  คือ  ความรู้  ทักษะกระบวนการและเจตคติ  ทำ 3อย่างนี้อย่างง่ายๆ  ก็จะจัดการเรียนรู้ได้อย่างสะดวกและราบรื่น

                        หากจัดการวิเคราะห์ผู้เรียนลึกซึ้งจนไปถึงบ้านและครอบครัว  ก็จะเป็นรากฐานของการศึกษาเด็กเป็นรายบุคคลไปอีก ไม่ขอกล่าวไปถึงนั่น  ขอพูดแต่เพียงการทดสอบนักเรียนในเรื่องพื้นฐานความรู้ทางการใช้ภาษาอังกฤษ  กระบวนการเรียนรู้  ตลอดจนเจตคติเล็กน้อย  เริ่มต้นที่การจัดทำแบบทดสอบความรู้  แบบสอบถาม  ซึ่งจะเป็นเครื่องมือในการวิเคราะห์ผู้เรียนครั้งนี้

                       การวิเคราะห์ผู้เรียนตั้งวัตถุประสงค์เพื่ออะไรเสียก่อน  จะได้ไม่หลงทางในการจัดทำแบบทดสอบและแบบสอบถาม  เขียนกรอบให้แน่ชัดว่า  จะวัดผู้เรียนในเรื่องอะไร  ในปีแรกอาจจะได้แบบทดสอบที่ยังไม่มีค่าความเชื่อมั่น  เนื่องจากยังไม่ได้แจกแจงความยากง่ายของแบบทดสอบ  เมื่อผ่านไปในปีต่อไป  ระบบของการวิเคราะห์ผู้เรียนจะชัดเจนยิ่งขึ้น

                       พยายามใช้ภาษาของผู้ปฏิบัติ  หมายถึงครูผู้สอนจะได้เข้าใจยิ่งขึ้น  ผู้เขียนเคยไปรับการอบรมเรื่อง  การวิเคราะห์ผู้เรียน  การดำเนินการที่จัดทำนั้น  มีแนวทางคล้ายกับที่ทำ  แต่ไม่ได้ใช้ภาษาที่หรูหรา  แต่ก็นับว่าเป็นการวิเคราะห์ผู้เรียนก็แล้วกัน

หมายเหตุ  นักเรียนและผู้เรียนมีความหมายเหมือนกัน  เนื่องจากไม่มีใครนิยมใช้  วิเคราะห์นักเรียน