กำจัด..หอยเชอรี่...ด้วยกากเมล็ดชา

     เรื่องเล่านี้เป็นสิ่งดีๆ ต่อสิ่งแวดล้อมและชีวิตของเกษตรกร รวมทั้งชีวิตของเราผู้ที่ยังบริโภคข้าวเป็นอาหารประจำวันอีกด้วย เป็นบทความจากข้อเขียนของ คุณชมพูนุช จรรยาเพศ ในวารสารข่าวอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร ฉบับประจำเดือนกรกฎาคม 2548 มีเนื้อหาสาระที่สำคัญ ดังนี้
        หอยเชอรี่ เป็นปัญหาสำคัญในนาข้าว มาตั้งแต่ปี พ.ศ.2531 จนถึงปัจจุบัน ในอดีตที่ผ่านมาเกษตรกรนิยมใช้สารเอ็นโดซัลแฟน (endosulfan) เพื่อกำจัดหอยเชอรี่ในนาข้าว ซึ่งกรมวิชาการเกษตร ได้มีประกาศห้ามใช้ไปแล้วเมื่อเดือนตุลาคม 2547 เพราะเป็นพิษต่อปลาและเป็นอันตรายต่อสภาพแวดล้อม ดังนั้น จึงขอทบทวนวิธีการกำจัดหอยเชอรี่ที่ถูกต้อง ซึ่งมีอยู่หลายวิธีและต้องใช้ร่วมกัน เช่น
1. การใช้ตาข่ายไนล่อนตาถี่กั้นขวางทางน้ำเข้านาทุกครั้งที่สูบน้ำเข้า เพื่อ
    ป้องกันไม่ให้หอยเชอรี่เข้ามา
2. การปักหลักไม้ข้างคันนาเพื่อล่อให้หอยเชอรี่มาวางไข่ แล้วเก็บทำลาย
3. การใช้สารฆ่าหอย (molluscicide) เพียง 1 ครั้งต่อฤดูปลูก ได้แก่ นิโคล
    ซาไมด์ (niclosamide, Bayluscide 70% WP) อัตรา 50 กรัมต่อไร่  
    ละลายน้ำพ่นลงในนาข้าวที่มีน้ำสูง 5 ซม. และเมทัลดีไฮด์ (metaldehyde)
    ชนิดเม็ดเหยื่อพิษ 5% ใช้อัตรา 1 กิโลกรัมต่อไร่  โดยวิธีหว่านหรือชนิดผง
     80% อัตรา 100 กรัมต่อไร่ ละลายน้ำพ่นลงในนาข้าวที่มีน้ำสูง 5 ซม.

              หากเกษตรกรต้องการจะหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมีกำจัดหอยเชอรี่ 
“ กากเมล็ดชา ”   ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง

              “ กากเมล็ดชา  ( tea seed cake) ”   เป็นส่วนเหลือจากการหีบ
น้ำมันจากเมล็ดชา มีลักษณะเป็นก้อนแข็ง มีการนำเข้าก้อนกากเมล็ดชาจากประเทศจีน เพื่อใช้กำจัดปลาต่างๆ ในนากุ้ง เป็นเวลานานกว่า 20 ปีแล้ว  ในเมล็ดชานี้มีสารซาโปนิน (saponin) อยู่ประมาณ 10-13% ซึ่งมีความเป็นพิษรุนแรงเฉพาะสัตว์เลือดเย็นหรือสัตว์ชั้นต่ำ เช่น ปลา กุ้ง และหอย เท่านั้น  ซาโปนินจะมีผลต่อศูนย์ประสาทที่ควบคุมการหายใจของสัตว์ชั้นต่ำ ทำให้ขาดออกซิเจนและทำให้เกิดการสลายตัวของเม็ดเลือดแดง แต่ในสัตว์ชั้นสูงหรือสัตว์เลือดอุ่น เช่น คนและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ซาโปนินจะทำให้เกิดอาการระคายเคืองต่อเยื่อบุช่องจมูก ทำให้น้ำมูกไหล จาม และมึนงง นอกจากนี้พิษของเมล็ดชายังสลายตัวได้ง่ายและไม่สะสมในร่างกายของคนและสัตว์เลี้ยง ความเป็นพิษจะหมดไปหลังการใช้สารละลายเมล็ดชาเป็นเวลา 7-14 วัน
          ในการกำจัดหอยเชอรี่ แนะนำให้ใช้กากเมล็ดชา ชื่อการค้าว่า แซปโปเคียว-วัน อัตรา 3 กิโลกรัมต่อไร่ หว่านลงในนาข้าวที่มีน้ำสูง 5 ซม. หลังสูบน้ำเข้านาครั้งแรก เพราะเป็นช่วงที่เกือบจะไม่มีสัตว์น้ำในนา กากเมล็ดชามีความเป็นพิษสูงต่อหอยเชอรี่ แต่สลายตัวได้เร็วจึงไม่มีพิษตกค้างที่เป็นอันตรายต่อสัตว์น้ำอื่นๆ ในลำคลองหรือแม่น้ำภายหลังระบายน้ำออกจากนา ทั้งยังมีราคาถูกอีกด้วย