"การพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม ด้วยกิจกรรม “วันพระเดือนละครั้ง”
ตามที่ นายจุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ได้ปาฐกถาพิเศษในการเสวนาโต๊ะกลม “การปฏิรูปการศึกษารอบ 2” ณ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ มีข้อความว่า “.....ในเรื่องคุณธรรม จริยธรรม กับสำนึกความเป็นไทยนั้น ความจริงเป็นเรื่องน่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง รัฐบาลให้ความสำคัญกับเรื่องนี้เป็นพิเศษ ผมพูดในที่ประชุมคณะกรรมการอุดมศึกษามาแล้วรอบหนึ่ง เรื่องค่านิยมจากผลการสำรวจเยาวชนที่ปรากฏประมาณ 1 – 2 ปีที่ผ่านมา ทัศนะต่อผู้บริหารประเทศคือ โกงไม่เป็นไรขอให้เก่ง ผมคิดว่าเป็นเรื่องน่าห่วง คือ จิตสาธารณะ ที่ผมเรียนไปสักครู่ ความจริง ต้องทั้งเก่งและไม่โกง ตรงนี้คือการบ้านข้อใหญ่ที่ไม่ง่ายเลย ต้องช่วยกันทั้งองคาพยพว่าจะทำอย่างไรที่จะเปลี่ยนแปลงทัศนะค่านิยมเหล่านี้ในหมู่ผู้เรียน และผู้ที่จบการศึกษาว่าทิศทางที่ถูกต้องคืออะไร รวมทั้งคุณธรรม จริยธรรม ในเรื่องอื่นรวมทั้งเรื่องจิตสำนึกของความเป็นไทยที่สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ทรงตรัสเรื่องการศึกษาวิชาประวัติศาสตร์ ผมคิดว่าสิ่งเหล่านี้คือหัวใจสำคัญที่เราต้องนำมาไตร่ตรองว่าเราจะต้องทำอย่างไร ผมก็มอบการบ้านให้กับการศึกษาขั้นพื้นฐาน และการศึกษาทุกระดับที่กระทรวงฯไปแล้วว่าจะมาช่วยพิจารณาว่า ปัญหาค่านิยม คุณธรรม จริยธรรม สำนึกความภูมิใจในความเป็นไทยของเรา ปัญหาอยู่ตรงไหน เรามีเรื่องคุณธรรม จริยธรรม มีเรื่องศีลธรรมหรือเปล่า เพราะมีคนบ่นว่า ปัจจุบันนี้ไม่มีวิชาศีลธรรมโดยตรง อาจจะไม่ตรงร้อยเปอร์เซ็นต์ก็วิจารณ์แบบชาวบ้าน หากถามว่ามีอยู่หรือไม่ก็ได้รับคำตอบว่ามีแล้ว มีมานานแล้ว แต่ทำไมเด็กยังเป็นแบบนี้ แสดงว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่หลักสูตรอย่างเดียว ปัญหาอาจอยู่ที่กระบวนการการเรียนการสอน หรือวิธีการที่จะสร้าง เพาะบ่มจิตสำนึกในด้านคุณธรรม จริยธรรม ให้เกิดขึ้นไม่ได้ผลใช่หรือไม่ จะทำอย่างไร พวกท่านคือผู้เชี่ยวชาญจะต้องช่วยค้นหาคำตอบ เพื่อจะทำอย่างไรที่เราจะได้เด็กที่ทั้งเก่ง มีคุณธรรม จริยธรรม แล้วก็ภาคภูมิใจในรากเหง้าในความเป็นไทยของเรา ตรงนี้คือสิ่งที่เราจะต้องช่วยกัน....”
คำถามได้เกิดขึ้นในใจของคนหลายคน หลังจากที่ได้ทราบและติดตามข่าวสารจากสื่อต่างๆ ว่าเกิดอะไรขึ้นกับสังคมไทย นับวันจะเป็นความเสื่อมถอยทางด้านคุณธรรม จริยธรรม มากขึ้นเรื่อย ๆ จริงอยู่ปัญหาที่เกิดขึ้นไม่ได้เกิดจากใครคนใดคนหนึ่ง หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นสิ่งที่เราทุกคนต้องรับผิดชอบร่วมกัน เพราะปัญหาการขาดคุณธรรม จริยธรรมของนักเรียน เยาวชนหรือของบุคคล ส่งผลให้เกิดปัญหาสังคม จนกลายเป็นปัญหาบ้านเมือง หลายคนก็มองไปเพื่อที่จะแก้ไขกฎหมายให้มีบทลงโทษหนักยิ่งขึ้น อาจจะช่วยได้ในส่วนหนึ่ง แต่เป็นทางแก้ที่ไม่ค่อยจะตรงจุดสักเท่าใดนัก แต่กลับตรงกันข้ามแต่ถ้านักเรียน เยาวชนและบุคคลในสังคมมีคุณธรรม จริยธรรมมากขึ้น ทุกคนคิดดี พูดดี สำนึกดี และทำดี มีความรับผิดชอบต่อตนเองและสังคม เชื่อว่าสิ่งเหล่านี้ต่างหากที่จะช่วยให้สังคมไทยมีความอบอุ่นน่าอยู่มากยิ่งขึ้น ส่วนมุมมองที่เป็นภาพสะท้อนมาจากสังคม มองว่าปัญหาดังกล่าวที่เกิดขึ้น เกิดจากความล้มเหลวในการจัดการศึกษา ฉะนั้นการแก้ปัญหานักเรียน เยาวชนหรือบุคคลที่ขาดคุณธรรม จริยธรรมจึงจำเป็นต้องสร้างความสมดุลทางด้านคุณธรรม จริยธรรม ให้แก่นักเรียน เยาวชนและบุคคล โดยกระบวนการศึกษา ซึ่งสิ่งเหล่านี้ปรากฏให้เห็นได้จากฎหมายหรือระเบียบที่สำคัญ อาทิเช่น รัฐธรรมนูญ มาตรา 80(3) กำหนดไว้ว่า พัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการจัดการศึกษาในทุกระดับและทุกรูปแบบให้สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม จัดให้มีแผนการศึกษาแห่งชาติ กฎหมายเพื่อพัฒนาการศึกษาของชาติ จัดให้มีการพัฒนาคุณภาพครูและบุคลากรทางการศึกษาให้ก้าวหน้าทันการเปลี่ยนแปลงของสังคมโลก รวมทั้งปลูกฝังให้ผู้เรียนมีสำนักของความเป็นไทย มีระเบียบวินัย คำนึงถึงประโยชน์ส่วนร่วม และยึดมั่นในการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2542 แก้ไขเพิ่มเติม(ฉบับที่ 2) พุทธศักราช 2545 ได้ให้ความสำคัญ ในการสร้างความเจริญงอกงามของบุคคล คือ การพัฒนาเจตคติ การเสริมสร้างคุณธรรม จริยธรรม นั่นเอง ซึ่งเห็นได้จากการกล่าวถึงการจัดการศึกษา ในลักษณะของกระบวนการเรียนการสอน ในการเสริมสร้าง คุณธรรม จริยธรรม เอาไว้อย่างเป็นระบบ เริ่มจากความมุ่งหมายและหลักการ แนวทางการจัดการศึกษา การจัดกระบวนการเรียนรู้ สาระสำคัญของหลักสูตร และการประเมินผล โดยบัญญัติเอาไว้ในแต่ละมาตรา(มาตรา 6 , 23 วรรคแรก , 24(4) ,28 วรรคสอง , 25 ) และกระทรวงศึกษาธิการ ประกาศนโยบายเร่งด่วน เรื่องเร่งรัดปฏิรูปการศึกษา โดยยึดหลักคุณธรรมนำความรู้ เพื่อสร้างความตระหนัก สำนึกในคุณค่าของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ความสมานฉันท์ สันติวิธี วิถีประชาธิปไตย เพื่อพัฒนาคนโดยใช้คุณธรรมพื้นฐานของกระบวนการเรียนรู้ที่เชื่อมโยง ความร่วมมือของสถาบันครอบครัว ชุมชน สถาบันศาสนาและสถาบันการศึกษาโดยมีจุดเน้นเพื่อพัฒนาเยาวชนให้เป็นคนดี มีความรู้ และอยู่ดีมีสุข ดังนั้น เพื่อให้การขับเคลื่อนดังกล่าวมีความชัดเจนเกิดประสิทธิภาพสูงสุด และสามารถนำไปสู่การปฏิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรม 8 คุณธรรมพื้นฐาน
โรงเรียนบ้านบางปรง สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานครศรีธรรมราช เขต 3 ได้ตระหนักและให้ความสำคัญของการส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม ของนักเรียน ในการสอดแทรกการพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม เข้าไปในเนื้อหาและกระบวนการเรียนการสอนทุกวิชา นอกจากนั้นได้เน้นให้นักเรียน เยาวชนและบุคคล ได้เรียนรู้ควบคู่ไปกับวิถีชีวิตสู่สังคม โดยการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนโครงการกิจกรรมวันพระเดือนละครั้ง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาคุณธรรม จริยธรรมของนักเรียน โดยการมีส่วนร่วมของครู ผู้ปกครองนักเรียน คณะกรรมการสถานศึกษา ประชาชนในชุมชนและองค์กรทางศาสนา(วัด) ได้กำหนดปฏิทินวันพระเดือนละครั้งของโรงเรียนขึ้นเดือนละ 1 ครั้ง สถานที่โดยจัดที่โรงเรียน กำหนดให้นักเรียน คณะครูและบุคลากรทางการศึกษาทุกคนได้เข้าร่วมกิจกรรมฯ คณะกรรมการสถานศึกษา ผู้ปกครองนักเรียน ญาติพี่น้องชาวบ้านเข้าร่วมตามความสมัครใจ โดยโรงเรียนจะออกหนังสือเพื่อเชิญชวนในทุกครั้งที่จัดกิจกรรม ในการดำเนินการทางโรงเรียนได้จัดแบ่งให้นักเรียนแต่ละคนเข้ารวมกลุ่มกันโดยใช้สภานักเรียนเป็นรากฐานในการขับเคลื่อนและนักเรียนแต่ละกลุ่มก็จะปฏิบัติหน้าที่ตามขั้นตอนที่ได้รับมอบหมายและหมุนเวียนกันไปคราวต่อๆไป เรียกว่าทุกคนต้องได้ปฏิบัติจนครบทุกขั้นตอน กิจกรรมดำเนินการ กำหนดปฏิทินวันพระเดือนละครั้ง การนิมนต์พระสงฆ์ การจัดเตรียมโต๊ะหมู่บูชา จัดเตรียมสถานที่ การจัดปิ่นโต พิธีกรประจำวัน จุดเทียนธูปบูชาพระรัตนตรัย กล่าวคำอาราธนาศีล อาราธนาธรรม ถวายภัตรอาหาร จากนั้นพระสงฆ์จะเทศนาธรรม ให้การอบรมแก่ผู้เข้าร่วมกิจกรรม เมื่อเสร็จพิธีกรรมทางศาสนา ผู้บริหาร คณะครู คณะกรรมการสถานศึกษา ประชาชน พบปะพูดคุยแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกันนับว่าเป็นการสร้างเครือข่ายระหว่าง บ้าน วัด และโรงเรียน โดยมีโรงเรียนเป็นศูนย์กลางจากนั้นก็รับประทานอาหารร่วมกัน
จากความสำเร็จวันพระเดือนละครั้งที่น่าภาคภูมิใจยิ่งโรงเรียนได้ประมวลประสบการณ์และเกิดเป็นองค์ความรู้ของบุคคลทุกคนในองค์กร จึงประยุกต์ใช้ก้าวสู่การอนุรักษ์ สืบสานประเพณีไทย อาทิเช่น การหล่อเทียนพรรษาประจำปีของโรงเรียน ประเพณีงานบุญสารทเดือนสิบฯลฯ นับว่าการบริหารจัดการของโรงเรียนในเรื่องนี้เป็นการพัฒนาคุณภาพนักเรียนด้านคุณธรรม จริยธรรม ตามวัตถุประสงค์เพราะหัวใจของการพัฒนาการศึกษาคือการพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพ มีความเจริญงอกงามในทุกด้านนั้นเอง
หลักพื้นฐานในการเสริมสร้างคุณธรรม จริยธรรม ต่อไปนี้น่าจะช่วยให้การพัฒนาคุณธรรม จริยธรรมของนักเรียน เกิดผลดีมากขึ้น หากได้มีการนำไปประกอบการจัดกิจกรรมเพื่อพัฒนาอย่างเหมาะสม 1) จริยธรรมเป็นมาตรฐานของความสัมพันธ์ระหว่างตนและผู้อื่น2) พฤติกรรมที่เป็นจริยธรรมอาจมีรูปแบบที่เปลี่ยนไปตามความเหมาะสม แต่คุณธรรมที่เป็นคุณลักษณะในจิตใจจะต้องยืนหยัดมั่นคงไม่เปลี่ยนแปลง 3) แบบอย่างที่ดีสามารถช่วยให้เกิดการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมได้ดีกว่าการสั่งสอนหรือการสั่งให้ทำ 4) การศึกษาค้นคว้าของเพียเจท์ และโคห์ลเบอร์ก (Piaget และ Kohlberg) แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการทางจริยธรรมของเด็กตามอายุไว้อย่างน่าสนใจ ช่วยให้สามารถใช้เป็นข้อมูลในการจัดกิจกรรมเพื่อการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมได้สอดคล้องกับธรรมชาติของเด็กมากขึ้น 5) การอบรมสั่งสอนหรือเลี้ยงดู จะมีผลต่อการเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมมาก 6) การเตรียมความพร้อมของเด็กเป็นสิ่งจำเป็นสามารถช่วยให้เกิดการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมได้ดี
จากที่กล่าวมา การพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม มองดูผิวเผินเสมือนว่าง่ายแต่แท้ที่จริงแล้ว มีความสลับซับซ้อนและลึกซึ้งมาก มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับบริบทต่าง ๆ มากมายหลายอย่าง และด้วยรากฐานของคุณธรรม จริยธรรม นั้นคือ ความดีงามอันบริสุทธิ์ การพัฒนาคนให้มีความดีงามที่บริสุทธิ์ต้องพัฒนาที่จิตใจ และต้องเริ่มต้นตั้งแต่เยาว์วัยโดยผู้ใหญ่จะต้องเป็นแบบอย่างที่ดี จึงนับเป็นภาระหน้าที่ของผู้ที่เกี่ยวข้องทั้งหลายตั้งผู้บริหารหรือหน่วยงานระดับสูงถึงผู้บริหารหน่วยงานปฏิบัติ และหรือครู ผู้ปกครอง ชุมชน องค์กรทางศาสนา ทุกฝ่ายต้องให้ความร่วมมือ ประสานใจ เพราะหัวใจของการพัฒนาคนคือการสร้างคนให้มีคุณธรรมที่ดีงาม เพราะหากการพัฒนาคนให้มีคุณธรรม จริยธรรม ล้มเหลวเป้าหมายอื่น ๆ ก็ล้มเหลวหมดทุกอย่างโดยสิ้นเชิง
บรรณานุกรม
คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน, สำนักงาน. (2552). นโยบายรัฐมนตรีว่าการ
กระทรวงศึกษาธิการ. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
คณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ, สำนักงาน. (2545). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542
และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2545. กรุงเทพฯ : บ.พริกหวานกราฟฟิก จก.
โรงเรียนบ้านบางปรง, สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานครศรีธรรมราช เขต 3 (2551).
วันพระเดือนละครั้งกับระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียน. นครศรีธรรมราช.
วทินา จันทร์นวล. คุณธรรม จริยธรรม ภูมิคุ้มกันวิกฤตไทย. สืบค้นเมื่อ 30 กรกฎาคม
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา, กระทรวงศึกษาธิการ. 8 คุณธรรมพื้นฐาน. กรุงเทพฯ.
สุมนา เสือเอก. พัฒนาคุณธรรม จริยธรรม : ปัญหาที่ท้าทาย. สืบค้นเมื่อ 29 กรกฏาคม
2552. จาก http://www.ems.srvikorn.ac.th/sbs_forum/index.oho?topic= 171.0.
