ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน

BEST  PRACTICES    น้ำธรรมนำจิต  แก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม

โรงเรียนน้ำดิบวิทยาคม    จังหวัดลำพูน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาลำพูน เขต 1

 

ความเป็นมา

โรงเรียนน้ำดิบวิทยาคม จังหวัดลำพูนได้ดำเนินการขับเคลื่อนการจัดการศึกษาตามแนวนโยบายดังกล่าวมาอย่างจริงจัง และต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน รวมทั้งมีความมุ่งมั่นในการพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพสอดคล้องกับพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545  โดยภาพรวมโรงเรียนน้ำดิบวิทยาคม จังหวัดลำพูนเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดกลาง เปิดสอนในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1-6  ซึ่งในปีการศึกษา 2550  มีผู้บริหารจำนวน 3 คน ครูจำนวน 28  คนมีนักเรียนจำนวน 638   คน  มีวัสดุอุปกรณ์เพียงพอสำหรับใช้สนับสนุนการเรียนการสอน  มีอาคารเรียน 216 ล สำหรับใช้ในการเรียนการสอน จำนวน 2 หลัง  มีหอประชุม 100/27 จำนวน 1 หลัง  มีโรงฝึกงาน      จำนวน 2 หลัง  บนเนื้อที่ 54 ไร่ 2 งาน 15  ตารางวา พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นสวนป่าที่สมบูรณ์จึงมีความเหมาะสมในการนำมาใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ตามธรรมชาติ  เพื่อเสริมสร้างบรรยากาศ และสิ่งแวดล้อมเอื้ออำนวยให้เป็นโรงเรียนแห่งการเรียนรู้ในชุมชน และท้องถิ่น ปัจุบันบริงานโดย ผู้อำนวยการนภารัตน์   ปันทะนา

โรงเรียนได้ดำเนินการจัดระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนโดยได้เลือกนำวงจรคุณภาพตามแนวคิดของ Deming  มาประยุกต์ใช้ใน     การบริหารงานดังกล่าว  ซึ่งวงจรคุณภาพ PDCA ตามแนวคิดของ Deming มี 4 ขั้นตอน ดังนี้        ขั้นแรกเป็นขั้นของการวางแผน (Plan - P) เป็นการศึกษาถึงปัญหา การกำหนดเป้าหมาย              การแก้ปัญหา  และการวางแผนการแก้ปัญหาในการปฏิบัติงาน  มีการครอบคลุมถึงการกำหนดกรอบและหัวข้อที่ต้องการปรับปรุง และเปลี่ยนแปลง โดยมีการวิเคราะห์ข้อมูลที่รวบรวมได้แล้วกำหนดทางเลือกในการปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงเพื่อดำเนินการต่อไปในขั้นที่สอง ซึ่งเป็นขั้นตอนของการลงมือปฏิบัติ (Do - D) เพื่อดำเนินการแก้ไขปัญหาหรือการนำวิธีการแก้ปัญหาไปปฏิบัติ  กล่าวคือมีการปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงตามทางเลือกที่ได้กำหนดไว้แล้วตามขั้นการวางแผน   ส่วนในขั้นที่สามเป็นการตรวจสอบ (Check - C) มีการประเมินผลที่ได้รับจากการปรับปรุง และเปลี่ยนแปลง  เพื่อให้ทราบว่า การปฏิบัติในขั้นที่สองนั้นสามารถบรรลุเป้าหมายหรือวัตถุประสงค์ ที่ได้กำหนดไว้หรือไม่ และในขั้นสุดท้ายเป็นการดำเนินงานให้เหมาะสม (Act - A) เป็นขั้น        การพิจารณาผลที่ได้จากการตรวจสอบว่า  ผลที่เกิดขึ้นเป็นไปตามแผนที่วางไว้หรือไม่ทั้งนี้เพื่อค้นหาแนวทางหรือวิธีการที่จะปรับปรุงให้ดียิ่งขึ้นต่อไป  แต่ถ้าผลที่ได้นั้นไม่บรรลุวัตถุประสงค์ตามแผนที่ได้วางไว้  จะต้องมีการนำข้อมูลที่ได้รวบรวมไว้มาวิเคราะห์ และพิจารณาว่าควรจะดำเนินการอย่างไรต่อไป  โดยเน้นการบริหารแบบมีส่วนร่วมของคณะกรรมการสถานศึกษา เครือข่ายผู้ปกครอง สมาคมศิษย์เก่า สมาคมผู้ปกครอง และ เครือข่ายผู้นำชุมชน  โดยมีการจัดประชุมเสวนาผู้นำชุมชนและเครือข่ายผู้ปกครอง เพื่อร่วมกันกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าหมาย คุณลักษณะอันพึงประสงค์ กำหนดเกณฑ์ความคาดหวังและผลจากการดำเนินงานระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน ในการดำเนินงานเน้นให้ผู้เรียนเป็นสำคัญ ในการดำเนินอย่างเป็นระบบ เพื่อความเป็นผู้นำ ความรับผิดชอบ และการมีส่วนร่วม โรงเรียนจึงได้นวัตกรรมนี้มาถือว่าเป็นการปฏิติที่เป็นเลิศ ที่ชื่อว่า “ น้ำธรรมนำจิต แก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม “

การดำเนินงานพัฒนาระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนของโรงเรียนน้ำดิบวิทยาคม เป็นการพัฒนาการดำเนินงานแบบมุ่งผลสัมฤทธิ์ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพ และ ประสิทธิผล ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความสอดคล้องกับยุคปัจจุบัน รวมถึงความคาดหวังของผู้ปกครองและชุมชนที่ต้องการให้นักเรียนเป็นคนดี มีคุณธรรม นำความรู้ที่ได้ไปใช้ชีวิตอย่างมีความสุข โดยโรงเรียนได้กำหนดเกณฑ์ที่คาดหวังไว้ร้อยละ 90

สำหรับโครงการน้ำธรรมนำจิต แก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม มีวัตถุประสงค์ดังนี้

1. เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต  แนวทางและวิธีการแก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม
2. เพื่อเสริมสร้าง คุณธรรม จริยธรรมให้กับนักเรียนในการดำรงชีวิตอย่างมีความสุข

 

เป้าหมาย

1. นักเรียนมากกว่าร้อยละ 90 มีแนวทางและวิธีการแก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม
2. นักเรียนมากกว่าร้อยละ 90มีการเสริมสร้าง คุณธรรม จริยธรรมให้กับนักเรียนในการดำรงชีวิตอย่างมีความสุข

 

การดำเนินงานระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน ด้วยการบูรณาการด้วยกิจกรรมที่หลากหลายและสอดคล้องกับการดูแลนักเรียน โดยยึดแนวปฎิบัติของงานระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนเป็นแนวทางในการดำเนินงานดังต่อไปนี้

 

ระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียน

โรงเรียนน้ำดิบวิทยาคม  อำเภอป่าซาง  จังหวัดลำพูน

ศึกษาวิเคราะห์มาตรฐานและตัวบ่งชี้

เตรียมความพร้อมครูที่ปรึกษา

รู้จักนักเรียนรายบุคคล

ช่วยเหลือ/แก้ไข

คัดกรองนักเรียน

ส่งเสริม/พัฒนา

เสี่ยง

รายงานผล

YES

NO

น้ำธรรมนำจิต  แก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม

-  โครงการก้าวย่างอย่างเข้าใจ

-  โครงการโรงพักจำลอง

-  โครงการแสงธรรมนำชีวิต (วิทิสสาสมาธิ/ต้นกล้า/           บิณฑบาตมาตรความทุกข์)

 

ส่งต่อ

โครงการธนาคารความดี

โครงการสู่ความเป็นเลิศ

เสี่ยง

NO

YES

 

 

น้ำธรรมนำจิต   แก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม

 

วิเคราะห์สภาพปัญหาและ

ความต้องการ

กำหนดแผนงาน/โครงการ

มอบหมายหน้าที่รับผิดชอบ

ประเมินทบทวน

ดำเนินงานตามแผน

พัฒนาระบบ

ปรับปรุง/แก้ไข

ประเมินผล

รายงานผล

YES

NO

 

ขั้นตอนการดำเนินงาน “ น้ำธรรมนำจิต แก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม”

 

                การดำเนินงาน “ น้ำธรรมนำจิต แก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม” เป็นการดำเนินงานที่มีคณะกรรมการดำเนินงาน ได้แก่ คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับห้องเรียน คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับชั้นเรียน คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับโรงเรียน คณะกรรมการสมาคมคนขับรถ สมาคมผู้ปกครองนักเรียน สมาคมศิษย์เก่า  ผู้นำชุมชน สถานีตำรวจภูธรป่าซาง

โรงพยาบาลป่าซาง  กรมการปกครอง และ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  ประชุมสร้างความเข้าใจ บทบาทและหน้าที่วางแผนการดำเนินงานร่วมกัน มีการประสานซึ่งกันและกัน  มีการรายงานผลการดำเนินการอย่างเป็นระบบถึงความพึงพอใจว่าผู้ปกครองพึงพอใจในการบริการ  มีขั้นตอนการดำเนินงานดังนี้

1. ครูที่ปรึกษาดำเนินการรู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคล โดยเก็บข้อมูลการเยี่ยมบ้านบันทึกข้อมูลส่วนตัว ข้อมูลการเรียน โครงการโรงเรียนสัญจร เป็นการเยี่ยมบ้านผู้ปกครองนักเรียนแต่ละหมู่บ้านหลังเลิกเรียน
2. ครูที่ปรึกษาคัดกรองนักเรียนเป็นรายบุคคล จากข้อมูล SDQ EQ ข้อมูลประวัติส่วนตัวนักเรียน  ข้อมูลการเรียน แล้วคัดกรองนักเรียนเป็นนักเรียน กลุ่มปกติ กลุ่มเสี่ยง กลุ่มมีปัญหา กลุ่มพิเศษ
3. ครูที่ปรึกษาคัดกรองไปยังกลุ่มฝานกิจการนักเรียน เพื่อสรุปคัดกรองเป็นระดับชั้นเรียน และระดับโรงเรียนต่อไป
4. การดำเนินการแยกกลุ่มในการพัฒนาตามลำดับขั้นตอนตามการดำเนินงานระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน

5.   การส่งเสริม    มีขั้นตอนการดำเนินงานดังนี้

5.1 โครงการส่งเสริมความเป็นเลิศ โดยการใช้ กิจกรรมสู่ความเป็นเลิศ ได้แก่ การจัดกิจกรรมค่ายวิชาการต่าง ๆ   อาทิเช่น ค่ายวิทย์ – คณิต  ค่ายภาษาอังกฤษ  ค่ายลูกช้าง ม.ช.  ค่ายติวเพื่อนสอนเพื่อน  พี่สอนน้อง

5.2 โครงการธนาคารความดี เป็นการดำเนินที่ส่งเสริมผู้เรียนในการทำความดี ด้วยการแต่งตั้งรูปแบบของธนาคาร ซึ่งเป็นการดำเนินการของคณะกรรมการนักเรียน ซึ่งนักเรียนมีบทบาทสำคัญในการดำเนินงาน ในการกำหนด ระเบียบ รูปแบบ ขั้นตอน ในการดำเนินงาน  การจัดโครงสร้างเป็นรูปแบบของธนาคารทั่วไป  การดำเนินการปฏิบัติตามบทบาท หน้าที่ ที่ได้วางไว้ โดยมีกิจกรรมกระตุ้นในการทำความดี  และนำความดีมาฝาก มีดอกเบี้ยในการฝากความดี และสามารถถอนความดีเพื่อมาแลกเป็นของรางวัลได้ เช่น เตารีด พัดลม ซึ่งเป็นการสร้างแรงจูงใจให้ผู้เรียนได้ทำความดี ปฏิบัติตน อยู่ในศีลธรรม และจริยธรรม ดำรงตนอย่างมีความสุข

 

1. การป้องกันและแก้ไข การดำเนินด้วยกิจกรรมโรงพักจำลอง  โดยการดำเนินงานแบ่งออกเป็น 3 ฝ่าย ได้แก่ ฝ่ายการป้องกันและปราบปราม ฝ่ายสืบสวนสอบสวน  ฝ่ายจราจร มีขั้นตอนการดำเนินงานดังนี้

6.1    ตรวจสอบพื้นที่เสี่ยง เช่น ห้องน้ำ มุมอับ ห้องเรียน อาคารเรียน ช่วงเช้า ช่วงพักกลางวัน และหลังเลิกเรียน

6.2    สังเกตนักเรียนที่มีพฤติกรรมที่เข้าค่ายกลุ่มเสี่ยง กลุ่มมีปัญหา และ เข้าตรวจ

6.3    ส่งตัวให้กับสารวัตรสืบสวนสอบสวนสถานีตำรวจจำลองในโรงเรียน ร่วมกับ เจ้าที่ตำรวจสถานีตำรวจภูธรป่าซาง สืบหาข้อเท็จจริง และบันทึกผลการสอบสวน

6.4    ส่งตัวไปยังกลุ่มงานกิจการนักเรียน พร้อมบันทึกคำสารภาพและหลักฐานการกระทำผิด เพื่อบันทึกประวัติเป็นข้อมูลของกลุ่มกิจการนักเรียนต่อไป

6.5    คัดกรองประเภทแล้วส่งไปยังศูนย์การดูแลที่เหมาะสม สอดคล้องกับการพัฒนากับนักเรียนดังกล่าว

1. การแก้ไข โดยการดำเนินต้องให้สอดคล้องกับปัญหาที่เกิดขึ้น โรงเรียนจึงได้ดำเนินการดังนี้

7.1    โครงการก้าวย่างอย่างเข้าใจ เป็นการพัฒนาและแก้ไขปัญหา เกี่ยวกับพฤติกรรมวัยรุ่นทางด้านเพศสัมพันธ์ พฤติกรรมเบี่ยงเบน โดยมีกิจกรรม ให้ความรู้ทางด้านเพศศึกษา การดูแลและวิธีการป้องกันตนเอง  กิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง การแสดงละครเร่  วารสารและข่างสาร การให้คำปรึกษา แนะนำ

7.2    โครงการแสงธรรมนำชีวิต ซึ่งเป็นโครงการแก้ปัญหาชีวิตด้วยธรรมะ เพื่อ

ปรับพฤติกรรมนักเรียนที่มีปัญหาด้าน ติดเกมส์  ยาเสพติด ทะเลาะวิวาท โดดเรียน มาสาย ติด0 ร และ พฤติกรรมความเสี่ยงด้านอื่นๆ  ซึ่งเป็นวิธีการที่มีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลในการใช้ธรรมะเป็นหลักในการดำเนินชีวิต ซึ่งประกอบด้วย 3 กิจกรรม คือ

7.2.1กิจกรรมวิทิสสาสมาธิ เป็นการนั่งสมาธิ 3 ครั้งต่อวัน โดยให้นักเรียนทุกคนได้นั่งสมาธิเพื่อจิตใจที่สงบ และมีสมาธิ และมีสมุดบันทึกกิจกรรมวิทิสสาสมาธิ

เมื่อนักเรียนคนได้มีคุณลักษณะไม่พึงประสงค์ก็จะต้องส่งไปยังศูนย์แสงธรรมนำชีวิต เพื่อนั่งสมาธิ

               7.2.2 กิจกรรมต้นกล้า – ฟ้าน้ำเงิน เป็นรูปแบบของชมรมต้นกล้าที่ให้คำปรึกษา ช่วยเหลือในการพัฒนาพฤติกรรม ด้วยธรรมะ

             7.2.3 กิจกรรมบิณฑบาตความทุกข์  นักเรียนที่มีความทุกข์ ปัญหาคับข้องใจ ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ ให้เข้ามาปรึกษา ที่ศูนย์แสงธรรมนำชีวิต ถ้าไม่กล้าปรึกษา ให้เขียนใส่กระดาษ แล้วใส่กล่องคิดเห็นไว้ พระทะนง ชยาภรโณ เป็นที่ปรึกษาศูนย์ จะตอบปัญหาทุกวันจันทร์ ซึ่ง ในศูนย์ก็จะมี พระทะนง ชยาภรโณ เป็นที่ปรึกษาศูนย์ และ นักเรียนที่แต่งตั้งเป็นรูปแบบของคณะกรรมการในการดำเนินโครงการแสงธรรมนำชีวิต

8. ส่ง ต่อ ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ให้ครูที่ปรึกษาดูแล แก้ไขต่อไป และประสานกับผู้ปกครอง กรณีครูที่ปรึกษาไม่สามารถแก้ปัญหาได้ให้ส่งต่อครูแนะแนว หรือกลุ่มกิจการนักเรียน

9 .ครูแนะแนว หรือกลุ่มกิจการนักเรียน ไม่สามารถแก้ปัญหาได้ให้ส่งต่อภายนอก เช่น ศูนย์บำบัดยาเสพติด

10. ประเมินทบทวน และรายงานผล

 

                ผลการดำเนินงาน

                1. นักเรียนร้อยละ 90 มีแนวทางและวิธีการแก้ปัญหาชีวิตด้วยคุณธรรม

2.นักเรียนร้อยละ 90มีการเสริมสร้าง คุณธรรม จริยธรรมให้กับนักเรียนในการดำรงชีวิตอย่างมีความสุข

3.นักเรียนกลุ่มเสี่ยง กลุ่มมีปัญหา กลุ่มพิเศษ ได้รับการดูแลอย่างทั่วถึง จากงานระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน

 จจัยแห่งความสำเร็จ

1.โรงเรียนได้ดำเนินการจัดระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนโดยได้เลือกนำวงจรคุณภาพตามแนวคิดของ Deming  มาประยุกต์ใช้ใน     การบริหารงานดังกล่าว  ซึ่งวงจรคุณภาพ PDCA ตามแนวคิดของ Deming

2.โรงเรียนมีการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วม คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับห้องเรียน คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับชั้นเรียน คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับโรงเรียน คณะกรรมการสมาคมคนขับรถ สมาคมผู้ปกครองนักเรียน สมาคมศิษย์เก่า  ผู้นำชุมชน สถานีตำรวจภูธรป่าซาง โรงพยาบาลป่าซาง  กรมการปกครอง และ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 

3. นักเรียนแกนนำแต่ละกิจกรรมให้ความร่วมมือในการทำงานเป็นอย่างดี มีน้ำหนึ่งใจเดียวกันในการพัฒนา และมีจิตสาธารณะประโยชน์ ทำงานเพื่อส่วนรวม

 ทเรียนที่ได้รับ

1. การดำเนินงานของระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน เป็นไปอย่างต่อเนื่องและยั่งยืนด้วยหลักการมีส่วนร่วม และการดำเนินงานอย่างเป็นระบบ
2. เกิดความเข้มแข็งของชุมชน และความสามัคคี จากคณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับห้องเรียน คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับชั้นเรียน คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองระดับโรงเรียน คณะกรรมการสมาคมคนขับรถ สมาคมผู้ปกครองนักเรียน สมาคมศิษย์เก่า  ผู้นำชุมชน สถานีตำรวจภูธรป่าซาง โรงพยาบาลป่าซาง  กรมการปกครอง และ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 
3. นักเรียนมีจิตสาธารณะ ทำงานเพื่อส่วนรวม
4.  เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่  เกิดทักษะการคิดเป็นแก้ปัญหาเป็น และช่วยเหลือผู้อื่นได้

ะ