การประเมินทางระบบประสาท ....เรื่องสำคัญที่พยาบาลควรรู้

วิชาการพยาบาลผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ 3   รหัสวิชา 503  416

อาจารย์อภิฤดี จิวะวิโรจน์

 

การประเมินทางระบบประสาท

การประเมินสภาพผู้ป่วยทางระบบประสาท จะต้องประเมินจากหลายด้านรวมกัน ได้แก่

  1. การวัดระดับความรู้สึกตัวของผู้ป่วย (coma scale)
  2. การวัดสัญญาณชีพ (vital signs)
  3. การวัดส่วนที่มีพยาธิสภาพของสมอง (focal neurological sign)

การวัดระดับความรู้สึกตัวของผู้ป่วย (coma scale)

                ความบกพร่องหรือการเปลี่ยนแปลงของระดับความรู้สึกตัว เป็นอาการที่บ่งบอกถึงความผิดปกติของระบบประสาทในผู้ป่วยบาดเจ็บที่ศีรษะ ซึ่งอาจจะเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ หากไม่สามารถตรวจพบและให้การช่วยเหลือได้ทัน ดังนั้น การสังเกตและบันทึกระดับความรู้สึกตัวเพื่อตรวจค้นความผิดปกติ และให้การรักษาพยาบาลที่ถูกต้องรวดเร็วจึงเป็นสิ่งที่สำคัญ ปัจจุบันแบบวัดระดับความรู้สึกตัวใช้ คือ กลาสโกว์ โคม่า สเกล (Glasgow Coma scale)

                กลาสโกว์ โคม่า สเกล (Glasgow Coma scale) การบันทึกแบ่งออกเป็น 3 ข้อ ย่อยคือ

  1. การลืมตา (eye opening)
  2. การสื่อภาษาที่ดีที่สุด (best verbal response)
  3. การเคลื่อนไหวที่ดีที่สุด (best motor response)

การลืมตา (Eye opening = E)  แบ่งออกได้เป็น 4 ระดับ

การสื่อภาษาที่ดีที่สุด (Best verbal response = V)  แบ่งออกได้เป็น 5 ระดับ

การเคลื่อนไหวที่ดีที่สุด (Best motor response = M)  แบ่งออกได้เป็น 6 ระดับ

           การบันทึกจะใช้การตอบสนองที่ดีที่สุดในแต่ละด้าน แม้ว่าผู้ป่วยจะตอบสนองเพียงข้างเดียงเช่น ผู้ป่วยซึ่งมีแขนขวาเหยียดเกร็งเมื่อกระตุ้นด้วยความเจ็บปวด แต่สามารถยกมือซ้ายขึ้นมาบริเวณที่ถูกทำให้เจ็บได้ การบันทึกการเคลื่อนไหวที่ดีที่สุด คือ 5 คะแนนไม่ใช่ 2 คะแนน เป็นต้น

           ค่าคะแนนขององค์ประกอบแต่ละด้านจะมีความสำคัญเท่ากับผลรวมของคะแนนที่ได้ ดังนั้นการบันทึกคะแนน GCS จึงเป็นการแสดงค่าคะแนนขององค์ประกอบแต่ละด้าน และผลรวมของค่าคะแนน เช่น E3 M5 V3 = GCS 11 เป็นต้น เพื่อประโยชน์ต่อการแปลความหมายจากสิ่งที่บันทึก

ค่าคะแนนรวมทั้ง 3 ด้าน มีระดับคะแนนตั้งแต่ 3-15 คะแนน ซึ่งสามารถจำแนกระดับความรุนแรงของการบาดเจ็บ (severity of head injury) ออกเป็น 3 ระดับ คือ

-  การบาดเจ็บที่ศีรษะระดับเล็กน้อย (Mild or minor head injury) มีค่าคะแนนตั้งแต่ 13-15 คะแนน

- การบาดเจ็บที่ศีรษะระดับปานกลาง (Moderate head injury) มีค่าคะแนนตั้งแต่ 9-12คะแนน

- การบาดเจ็บที่ศีรษะระดับรุนแรง (Severe head injury) มีค่าคะแนนตั้งแต่ 8 คะแนน