การเกิดของปัญญา 2 ลักษณะ

ศาสนาพุทธแม้จะมีความเป็นวิทยาศาสตร์ แต่ก็แปลกค่ะ ดิฉันมองว่าความเป็นวิทยาศาสตร์ของศาสนาพุทธแบ่งเป็น 2 ลักษณะด้วยกัน

คือ ลักษณะที่เป็นเหตุเป็นผลแก่กัน สามารถพิสูจน์ได้ เช่น ทุกข์เรื่องอะไร ก็ต้องหาสาเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์ ทุกข์ดับได้ เพราะสาเหตุถูกแก้ด้วยการกระทำที่ถูกต้อง ซึ่งแม้แต่การแก้ไขภาวะโลกร้อน ยังนำหลักการนี้ไปใช้

กับอีกลักษณะ คือวิทยาศาสตร์ที่รู้ได้เฉพาะตัว ไม่สามารถแสดงหลักฐานพิสูจน์ได้ เพราะเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดทางจิต เกิดให้รู้ได้เฉพาะผู้ปฏิบัติเท่านั้น

อย่างปรากฏการณ์ที่เรียกว่า ความรู้หรือ ปัญญาได้พบบทบรรยายของ ส.มหาปัญโญภิกขุ โดยท่านได้บรรยายไว้ว่า

ลักษณะการเกิดปัญญา ๒ แบบ

๑. เกิดขึ้นแบบฉับพลัน อาการประดุจฟ้าแลบ หรือการสปาร์คของไฟฟ้าปรากฏขึ้นภายในจิตใจ หลังจากนั้นจะเกิดการหยั่งรู้พรั่งพรูออกมา หรือเหมือนการขุดเจาะบาดาลที่ถูกตาน้ำ แล้วเกิดกระน้ำพุ่งออกมา ขณะที่เกิดอาการเช่นนี้ เราจะห้ามไม่ให้รู้ก็ไม่ได้ ต้องประคองสติรู้ดูเฉยๆ จนกระทั่งมันหยุดไปเอง ความรู้ที่ปรากฏเป็นเรื่องของอริยสัจจ์

เป็นเรื่องของทุกข์ และการดับทุกข์ เป็นเรื่องที่กำลังจะทำ เป็นหนทางที่กำลังจะเดิน เป็นสิ่งที่เราเคยสงสัย เรื่องที่เก็บงำไว้ภายในใจตั้งแต่เด็กๆ ปริศนาธรรมต่างๆที่ผุดขึ้นมาจากจิตจะได้รับการชำระให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้องขึ้นมาเองและโดยทันที ณ ขณะนั้น อุปมาดังเช่นผลไม้สุกเต็มที่แล้วก็ร่วงหล่นลงมาโดยธรรมชาติแบบฉับพลันทันที

๒. แบบค่อยเป็นค่อยไป คือต้องเป็นผู้มีสติที่ผ่านการฝึกมาได้ระดับหนึ่งแล้ว จะโดยรู้ หรือไม่รู้ก็ตาม จะฝึกในรูปแบบ หรือนอกรูปแบบ (ที่เผยแพร่ในปัจจุบัน) ก็ตาม จิตที่ได้รับการประคองจากสติเช่นนั้น จะเกิดการพิจารณาไตร่ตรอง เฝ้าสังเกต ขบคิด ตีความ ทั้งอรรถะ และพยัญชนะ ขบคิดไขปริศนาเข้าช่วย และทั้งอาศัยการได้ยินได้ฟังบ่อยๆ จิตน้อมระลึกถึงหลักสัทธรรมอยู่เสมอ จิตจะเกิดโอปนยิโกทีละน้อยๆ พร้อมกับความตั้งมั่นของจิตเริ่มแจ่มชัดตาม และมั่นคงได้ในที่สุด

นี่แหละค่ะ คือเหตุผลที่ที่ดิฉันเรียกการเกิดปรากฏการณ์นี้ว่า วิทยาศาสตร์เฉพาะตัว เพราะไม่ว่าเกิดกับใคร ก็เป็นอาการเดียวกัน เพียงแต่นำหลักฐานมาพิสูจน์ไม่ได้

จึงคล้ายๆจะเป็นคำพูดลอยลม

แล้วก็คล้ายจะเป็นเรื่องเหลวไหล หากแต่ไม่ คุณต้องปฏิบัติด้วยตัวคุณเองค่ะ

................................

อ้างอิง

ส.มหาปัญโญภิกขุ(หลวงตาวัดป่าโสมพนัส สกลนคร) การรู้ธรรมแบบรู้แจ้งสำนักพิมพ์ใยไหม 251/1 ถ.แฮบปี้แลนด์ คลองจั่น บางกะปิ กรุงเทพ พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2549