สุโขทัย และกรุงศรีอยุธยาราชธานีแห่งลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง

ช่วงนี้มีเรื่องเล่าถึงอิทธิพลทางศิลปวัฒนธรรมที่แทรกเข้ามาหลังวัฒนธรรมทวารวดีเจริญขึ้นในบริเวณเมืองไทยใหญ่อุดมนี้  ได้เกิดการแพร่เข้ามาของวัฒนธรรมขอม  ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงเธอ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  และท่านศาสตราจารย์ยอร์ช  เซเดส์  ใช้ชื่อว่า...

วัฒนธรรมลพบุรี...เป็นวัตถุโบราณที่สร้างขึ้นในเมืองไทยแต่ไปแลนแบบขอมหรือเขมร  เนื่องจากในราวพุทธศตวรรษที่ 12-13 นั้นถือว่าเมืองลพบุรีเป็นเมืองศูนย์กลางสำคัญ 

 ตามที่ศาสตราจารย์  หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ  ดิศกุล ให้ความเห็นว่า...ในท้องที่ภาคกลาง  ภาคตะวันออก  และภาคตะวันตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย  ได้พบศิลปกรรมแบบหนึ่ง  ซึ่งมีทั้งที่เป็นประติมากรรมและสถาปัตยกรรม  ลักษณะละม้ายกับศิลปกรรมในประเทศเขมรมาก  ทางโบราณคดีกำหนดเรียกศิลปกรรมแบบนี้ว่า  ศิลปะแบบลพบุรี  โดยอาศัยเหตุที่เมืองละโว้หรือลพบุรี  ไดเป็นเมืองสำคัญในยุคนั้น  คือเป็นเมืองที่อุปราชเขมรปกครองอยู่...

และศาสตราจารย์ ดร. สันติ  เล็กสุขุม  กล่าวต่อทำนองว่า...ศิลปะขอมที่พบในดินแดนไทย  หรือที่เรียกว่าศิลปะลพบุรีสืบเนื่องมายาวนานในพื้นที่ภาคอีสาน  ก่อนที่จะแพร่หลายเข้ามาครอบงำศิลปะทวารวดีในภาคกลาง 

จนถึงราวปลายพุทธศตวรรษที่ 18 จึงเสื่อมถอยกระนั้นยังมีแรงส่งต่อมาระยะหนึ่งให้แก่ราชธานีไทยที่สถาปนาขึ้นทางภาคกลางตอนบน  คือ สุโขทัย  และกรุงศรีอยุธยาราชธานีแห่งลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง...

นั้นแล.