เด็กสมาธิสั้น คือ กลุ่มเด็กเก่ง ไหวพริบและไอคิวดีมาก

เด็กสมาธิสั้น คือ ...

กลุ่มเด็กเก่ง ไหวพริบและไอคิวดีมาก 

โดย นพ.สมชาติ สุทธิกาญจน์ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น


เด็กสมาธิสั้น คือ กลุ่มเด็กเก่ง ไหวพริบและไอคิวดีมาก 

        แต่คำว่า สมาธิสั้น คนส่วนใหญ่เข้าใจผิดเป็นแง่ลบว่า ปัญญาอ่อน ไม่สามารถจะเรียนอะไรได้เลย
       กลับตรงข้าม เป็นเด็กที่มีสมาธิมากเหมือนอยู่ในภวังค์ในเรื่องที่ชอบ สนใจ แต่ไม่อาจมีสมาธิได้เลยในเรื่องที่ไม่สนใจ                                                                                               
ลักษณะเด็กสมาธิสั้น

       เด็กสมาธิสั้น หรือเรียก "ไฮเปอร์" มีประวัติในวัยเด็ก ทั้งเหม่อ และซน อยู่ไม่นิ่ง ชอบปีนป่าย ทำกิจกรรมมากมาย โดยเฉพาะการวิ่งเล่นซน ไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อยทั้งวัน ยกเว้นการทำอะไรที่ไม่สนใจ จะทำได้ไม่นาน หยุกหยิก เหม่อเหมือนไม่ฟังเวลาพูดคุยด้วย แต่กลับรู้เรื่องหมด เพราะสมองไวเหมือนเรดาร์แบ่งภาคการรับรู้ได้มาก จึงเลือก ตรวจจับ รับข้อมูลหรือคำสั่งเฉพาะเรื่องที่สนใจและสำคัญ เช่น เสียงเรียกของแม่ที่เริ่มอารมณ์เสีย หงุดหงิดกับการบอกหลายครั้งแล้วยังไม่ฟัง ไม่ทำตาม เพราะกำลังเพลิน มีสมาธิมากกับการเล่น 
   ในเด็กผู้ชาย มักเป็นสมาธิสั้นแบบซน เคลื่อนไหวเร็ว เหมือนรถที่มีเครื่องยนต์แรงแต่เบรกไม่ค่อยดี พูดมาก เล่นสนุกส่งเสียงดัง ไม่ค่อยระวัง ทำอะไรรีบเร็ว ไม่เรียบร้อย ซุ่มซ่าม ของตกหล่น แตกบ่อย โดยไม่ตั้งใจ มีความว่องไวแบบนักวิ่งลมกรด หรือนักรักบี้ตัวน้อย ที่พละกำลังมาก วิ่งชนคู่ต่อสู้ หรือหลบ ดิ้นหลุดจากการถูกกอดรัด จับตัวไว้ได้ 
    ในเด็กผู้หญิงมักพบสมาธิสั้นแบบเหม่อมากกว่า ความซนจะน้อยกว่าเด็กผู้ชาย และทำอะไรเรื่อยๆ อืดอาด ช้า ไม่ทันกำหนดเวลา ต้องคอยบอก กำกับ เหมือนไม่รู้เวลา เหม่อและหลงลืมบ่อย 
   ผู้ใหญ่ที่ใจร้อน ก็คือเด็กไฮเปอร์มาก่อน เป็นคนที่คิดเร็ว พูดเร็ว ทำเร็ว แสดงออกท่าทางมากเวลาพูด เปลี่ยนใจในเรื่องต่างๆ ง่าย เพราะมองเห็นความเป็นไปได้หลายมิติของสถานการณ์ จึงปรับตัวรับมือต่อความเปลี่ยนแปลงที่พลิกผันได้ดี ชอบลักษณะงานที่ไม่อยู่กับที่ รักอิสระ ไม่ชอบถูกตีกรอบความคิด เป็นคนที่คิดนอกกรอบ มีความเป็นตัวของตัวเองสูง จนบางครั้งดื้อรั้น ไม่ฟังใคร (อาจมีมาแต่วัยเด็ก เพราะดื้อคือลักษณะที่พบบ่อยในเด็กสมาธิสั้น) ความคิดและจินตนาการที่แปลกใหม่พรั่งพรูในสมอง คิดโครงการใหญ่ หรือบริหารกิจกรรมหลายอย่าง เบื่องานซ้ำๆ งานที่เข้าทำตามเวลา หรือถูกเร่งรัดด้วยเวลา

                                                         

        เด็กสมาธิสั้นมีสมาธิมาก แบบจดจ่อ อยู่ในภวังค์ ในเรื่องที่ชอบและสนใจ ไม่ใช่ไแต่เฉพาะการ์ตูน (ที่ผู้ใหญ่มองว่าไม่เป็นสาระ) แต่ยังสนใจภาพยนตร์สารคดี เรื่องราวของธรรมชาติ และสัตว์โลก ที่มีสีสันเป็นภาพเคลื่อนไหว และเนื้อหาแปลกใหม่ เป็นเด็กช่างสังเกต อยากรู้อยากเห็นมาก มีข้อสงสัย คำถามในใจมากมาย มาซักถามจนผู้ใหญ่เหนื่อยที่จะตอบ

       รวมถึงชอบเล่นแกะรื้อ ต่อประกอบอุปกรณ์ ของเล่นส่วนใหญ่มักกระจุยกระจาย แยกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย เพราะความอยากรู้อยากเห็น ผู้ใหญ่เข้าใจว่าซนไม่รู้เรื่อง แต่เมื่อโตขึ้นก็รู้จักต่อ ประกอบใหม่ ซ่อมเครื่องยนต์ กลไกต่างๆ โดยไม่ต้องมีใครสอน เรียนรู้สิ่งต่างๆ ด้วยตนเอง จากการสังเกต ทดลองซ้ำ ฝึกปฏิบัติบ่อยๆ
                                                             
       พื้นฐานเดิม เป็นเด็กที่อารมณ์ดี สนุกสนาน รับรู้อารมณ์คนรอบข้างไว จึงอ่อนไหวง่าย ขี้น้อยใจมาก จากการที่ถูกดุว่าบ่อย เรื่องซน เหม่อและดื้อ ฉลาดโต้ตอบด้วยไหวพริบ คารมคมคาย น้ำเสียงพูดสูงๆ ต่ำๆ มีลีลาแบบจังหวะดนตรี เจ้าบทเจ้ากลอน เจ้าบทบาท เลียนแบบ แสดงสีหน้า อารมณ์เก่ง และมีธรรมชาติของความเก่ง ความสามารถด้านศิลปะ ดนตรี กีฬา

        เพราะเหตุนี้จึงกล่าวได้ว่าเด็กสมาธิสั้นพันธุ์แท้ ล้วนแต่ปัญญาดี ฉลาด เก่งหลายด้าน แต่หากลักษณะซน, เหม่อ ขาดสมาธิ และหุนหันพลันแล่น มีมากจนก่อให้เกิดปัญหาการปรับตัว ทั้งด้านอารมณ์ พฤติกรรมในชีวิตประจำวัน หรือมีปัญหาการเรียนมาก ทางการแพทย์จึงจะถือว่าเป็นโรคสมาธิสั้น (Attention Deficit/Hyperactivity Disorder) หรือ ADHD
                                                                                                 
เข้าใจปัญหาการเรียน 

        เด็กสมาธิสั้น กลุ่มที่ไม่มีปัญหาการเรียน มีมากกว่าครึ่ง มีทั้งที่เรียนเก่งมากสอบได้ในระดับที่ 1-10 ได้ตั้งแต่เล็ก (แต่มีลักษณะของสมาธิสั้น) จนเข้ามหาวิทยาลัย ได้เกียรตินิยมจบปริญญาโท เอก จบแพทย์หลายสาขา เป็นวิศวกรนักวิชาการ นักวิจัย นักวิทยาศาสตร์ และอีกหลายแขนงวิชาชีพที่ชอบ

หรือรั้งท้ายในวัยเด็ก ช่วงประถมหรือมัธยมต้น เพราะเหม่อ หรือคุย เล่นมาก ในห้องเรียน แต่กลับมาทำคะแนนได้ เป็นม้าตีนปลายในโค้งสุดท้าย (ม.ปลาย) สอบเอ็นทรานซ์ได้ จากความชอบ มีเป้าหมาย หรือเริ่มรู้วิธีเรียน และใส่ใจพยายามมากขึ้น
                                                                                                 
กลุ่มที่มีปัญหาอ่านเขียนมาก พบได้ราวหนึ่งในสี่ของเด็กสมาธิสั้น 
        เกิดจากการขาดสมาธิในการฟังครู และ/หรือจากความสับสนเรื่องตัวอักษร เช่น b เป็น d, p เป็น q, ค เป็น ด งงว่าหัวตัวอักษร หมุนเข้า หรือออกเวลาเขียน หรือจากปัญหาสะกดคำไม่ถูก ตกหล่น ลายมือเขียนตามปกติจะเป็นตัวใหญ่ๆ เล็กๆ แต่หากเป็นการคัดลายมือ ก็สามารถตั้งใจ เขียนได้สวยงามแบบตัวอารักษ์ 
       หากมีปัญหาสะกดคำไม่ได้ เรียกว่า ดิสเล็กเซีย (Dyslexia) หรือแอลดีด้านภาษา มักพบสมาธิสั้นแบบเหม่อมากกว่าซน พร้อมกับพรสวรรค์ด้านอื่น เช่น วาดภาพ ปั้น ประดิษฐ์  
        การศึกษาที่เน้นอ่านเขียนมากไปตั้งแต่เล็ก ทำให้เครียดทั้งพ่อ แม่ ครู และเด็ก จนลืมนึกถึงว่าการเรียนในชั้นอนุบาล คือการเตรียมความพร้อมในทุกๆ ด้าน ในปัจจุบันยังพบลูกของแพทย์ ครู นักธุรกิจ ผู้พิพากษา พยาบาล เครียดตั้งแต่ชั้นอนุบาล 2 ขีดเขียนกดดินสอย้ำ ลบรอยเขียนผิดออกซ้ำๆ จนกระดาษขาดยุ่ย กัดเคี้ยวดินสอ

                                                                                              

เรียนรู้แตกต่าง สร้างแรงจูงใจ ฝึกนิสัยให้ปรับตัว 
        การเรียนรู้ของเด็กสมาธิสั้นมาจากประสบการณ์ การสังเกต และปฏิบัติ มากกว่าฟังครูสอน หรืออ่านจากตำรา หากสิ่งที่เรียน นำไปปรับประยุกต์ใช้ แก้ไขปัญหาในชีวิตประจำวันได้ ก็จะจำได้เองโดยง่าย ถ้าสนใจเรื่องใดแม้จะเป็นเรื่องที่ยาก ก็มีสมาธิมาก อยากเรียน และเรียนรู้แบบวิเคราะห์เจาะลึก ในเรื่องนั้นได้ดี เป็นแฟนพันธุ์แท้ หรือเก่งเชี่ยวชาญเฉพาะด้านที่ตนเองสนใจตั้งแต่เล็ก 
        การสร้างแรงจูงใจ ในชีวิตประจำวัน เป็นสิ่งที่สำคัญมากสำหรับเด็กสมาธิสั้น ให้รู้จักคิดเอง แก้ปัญหาเองเป็น ตั้งแต่ 3-4 ขวบปีแรก ฝึกให้รู้จักรอคอย ดึงพลังงานที่มีมากในตัว มาใช้ในชีวิตประจำวัน ให้ทำสิ่งต่างๆ ได้เอง และชื่นชมเขาบ่อย เป็นพื้นฐานแรงจูงใจที่นำไปใช้ด้านการเรียนได้ 
        การฝึกนิสัยให้รักการอ่าน ให้ดูหนังสือที่มีภาพประกอบ มีสีสัน อ่านให้ฟัง ตั้งแต่ 2-3 ขวบปีแรก โดยเฉพาะนิทาน การ์ตูน บทกลอน บทความ ง่ายๆ ช่วยให้เริ่มอ่านได้ ตั้งแต่อนุบาล 3 และอ่านเก่งมาก ป.2, ป.3 หาหนังสือประเภทต่างๆ ที่ชอบ เช่น รามเกียรติ์ พระอภัยมณี แฮร์รี่ พอตเตอร์ อ่านเร็วแบบ scan กวาดสายตา เก็บใจความเนื้อหา โดยข้ามการสะกดคำที่ยาก

         แต่การเขียนมาก ๆ ประโยคยาว ๆ จะต้องใช้สมาธิ รู้สึกยาก เมื่อยมือ เบื่อ เขียนสะกดคำตกหล่น หรือผิดบ่อย จึงเขียนได้ช้า และเขียนตอบหรือบรรยายสั้นๆ หากเนื้อหาการเรียนมากทุกวิชา ให้เขียนมากๆ จากกระดานดำ เด็กสมาธิสั้นไม่สามารถจดจ่อในการเขียน จดไม่ทัน และจำในรายละเอียดมากๆ ไม่ได้ เริ่มเรียนไม่เข้าใจ ทำการบ้านไม่ได้ ซุกการบ้าน ผลการเรียนลดลงตั้งแต่ช่วงประถมปลาย หรือช่วงเปลี่ยนระดับเข้ามัธยมต้น 
        การสอนในห้องเรียน ที่ต้องนั่งนิ่งๆ ฟังครูสอน ทุกชั่วโมง หรือจดตามมากๆ เด็กสมาธิสั้นปรับตัวได้ยาก การปรับการเรียนการสอน อาจเป็นการบรรยายภาคทฤษฎีสัก 20 นาที แล้วแบ่งกลุ่มจัดกิจกรรมให้ฝึกปฏิบัติ ซักถาม ถกเถียงกัน แล้วนำเสนอ อภิปราย ได้ขยับตัวเคลื่อนไหวให้มีชีวิตชีวา มีบรรยากาศของการมีส่วนร่วม

                                                              
ต้นแบบการเรียนรู้ จินตนาการ และความมุ่งมั่นปฏิบัติ

 อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์

         ได้ชื่อว่า เป็นพวกวาดวิมานในอากาศ ฝันกลางวัน (Day Dreamer) ในระยะแรกที่นำเสนอทฤษฎีสัมพัทธภาพ ถูกวิจารณ์อย่างมาก ว่านึกวาดภาพฝันเอาเอง โดยไม่สามารถพิสูจน์ให้เห็นจริง
        ไอน์สไตน์เคยกล่าวไว้ว่า "จินตนาการสำคัญกว่าความรู้" และยังให้ข้อคิดอีกว่า "เด็กมีความกระหายที่จะเรียนรู้โดยธรรมชาติ การสอนเด็กจึงง่ายมาก ถ้าเพียงแต่สอนในสิ่งที่เขาต้องการเรียนรู้ ไม่ใช่สอนในสิ่งที่คนอื่นคิดว่าเด็กควรเรียนรู้อะไร"  ซึ่งแตกต่างจากระบบการสอน ที่ยึดหลักสูตรเป็นตัวตั้ง ให้เก่งทุกวิชา ในเนื้อหาที่มากเกินความจำเป็น ไม่ได้คำนึงถึงกลุ่มผู้เรียน ที่มีความถนัดเฉพาะด้านแตกต่างกัน
ทอมัส เอดิสัน 

        นักประดิษฐ์ เจ้าของสิ่งประดิษฐ์ ที่จดลิขสิทธิ์นับพัน ในวัยเด็ก ซนจนป่วน มีลักษณะของสมาธิสั้นแบบซน ครูรับมือไม่ไหว คิดว่าเป็นเด็กโง่   เอดิสันเคยกล่าวให้ข้อคิดว่า "ปากกาและดินสอแต่เพียงอย่างเดียวไม่ใช่สิ่งที่ทำให้เกิดความสำเร็จ แต่การปฏิบัติและทดลองอยู่ตลอดเวลา ด้วยความมุ่งมั่น สม่ำเสมอเท่านั้น ที่ทำให้เกิดผลงานได้"

เซอร์วินสตัน เชอร์ชิล 

รัฐบุรุษของอังกฤษในยุคสงครามโลก ชอบเล่นตุ๊กตาทหารในวัยเด็ก แต่มีความทุกข์จากการเรียน เขียนไว้ว่า "ไม่มีครูคนใดสามารถสอนให้ข้าพเจ้าเรียนรู้ได้ หากสิ่งที่เรียนไม่ก่อให้เกิดจินตนาการ ไม่ทำให้ข้าพเจ้าสนใจ"
โนบิตะคุง คือ เด็กสมาธิสั้น 
        จินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ ตั้งแต่เยาว์วัย หากยังคงรักษาไว้ ส่งเสริม และสานต่อไปได้จนเติบใหญ่ ก็สามารถสร้างผลงาน สร้างความสุข ความสำเร็จได้บนหนทางของวิชาชีพ เช่นเดียวกับเส้นทางที่บุคคลเก่งเลือกเดิน รวมถึง โนบิตะ ตัวเอกในการ์ตูนโดราเอมอน ที่เป็นเด็กไม่เอาถ่าน ทำการบ้านไม่ได้ ผู้เขียนจินตนาการให้มีแมวหุ่นยนต์จากอนาคต ใช้ของวิเศษสารพัดเป็นตัวช่วย 
        ถ้าลองวิเคราะห์ดูจะพบว่า โนบิตะ มีลักษณะของเด็กสมาธิสั้น แบบเหม่อ มีนิสัยเอื่อยเฉื่อย ไม่สามารถทำเรื่องทั่วๆ ไป ภายในเวลาที่เด็กคนอื่นทำได้ ปรับตัวไม่ได้ในเรื่องการเรียน ถูกไจแอนท์และซูเนโอะล้อ ว่าเป็นไอ้ทึ่ม 
        โนบิตะเคยคิดว่าพ่อแม่ไม่อยากให้เขาเกิดมา เพราะดุว่าเขาบ่อยมาก เรื่องตั้งใจทำการบ้านไม่ได้ และมีความคิดว่า เด็กคงจะมีความสุขมาก หากโลกนี้ไม่มีโรงเรียน แต่เบื้องหลังความล้มเหลว โนบิตะ ยังมีความฝัน มุ่งมั่น ด้วยจิตใจที่ดีงาม และมีน้ำใจต่อเพื่อน
ฟูจิโมโต ฮิโรชิ
        โนบิตะ ก็คือตัวตนของผู้เขียนการ์ตูนชุดโดราเอมอน คุณฟูจิโมโต ฮิโรชิ ในวัยเด็ก มีพรสวรรค์ในเรื่องจินตนาการ วาดรูปเก่งตั้งแต่เล็ก แต่อาจไม่มีวิชาไหนที่เขาสนใจเรียน หรือทำได้ดี นอกจากการวาดภาพ ซึ่งมีสาเหตุทั้งจากสมาธิสั้น และ/หรือมีปัญหาแอลดี (ด้านภาษา) ระบบการศึกษาของประเทศญี่ปุ่นเองในสมัยนั้นคงไม่รู้จัก สมาธิสั้น/แอลดีว่าเป็นอย่างไร ผู้เขียนจึงต้องแอบวาดการ์ตูนไม่ให้พ่อรู้ กลัวว่าพ่อจะดุ              

สตีเว่น สปีลเบิร์ก

         ผู้กำกับภาพยนตร์ดัง พ่อมดแห่งฮอลลีวู้ด สร้างชื่อเสียงจากผลงานภาพยนตร์เรื่อง Jaws ในวัย 28 ปี มีรายได้ 470 ล้านดอลลาร์ 

และผลงานเรื่อง อีที ที่ครองใจเด็กทั่วโลก ในวัยเด็กอายุ 10 ปีต้องพักการเรียน และถูกส่งกลับเรียนในชั้นเรียนพิเศษ เป็นเด็กที่เรียนรู้ช้า เพราะความสามารถด้านการอ่าน เขียนไม่ดีนัก

 

เชิด ทรงศรี
        คุณเชิด ทรงศรี ผู้กำกับภาพยนตร์คนไทย มีผลงานเป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติ จากภาพยนตร์เรื่อง "แผลเก่า" ได้รับการยกย่องจากองค์กรต่างๆ ในสาขาภาพยนตร์ และนักวิจารณ์ภาพยนตร์ทั่วโลก ให้เป็นหนึ่งในภาพยนตร์คลาสสิคของโลก   ท่านเคยให้สัมภาษณ์ว่า ชอบหลบไปอยู่ตามท้องทุ่ง ลำธาร มากกว่าอยู่ในห้องเรียน ทะเลาะกับย่า เรื่องโดดเรียนบ่อย ตอนประกาศผล การเรียนชั้น ป.3 สอบได้ 38% ครูใหญ่เรียกให้ยืนบนโต๊ะ ให้นักเรียนทั้งชั้นดูตัว

                                                                             P  ...ครูสุภาภรณ์

 ข้อมูลจาก

http://www.oknation.net/blog/nam-peth/2008/01/13/entry-2/comment