ผู้อำนวยการเป็นหนุ่มโสด ครอบครัวมีฐานะดีและอยากให้ย้ายกลับบ้าน แต่เขาขออยู่เพื่อทำงานให้โรงพยาบาล และประกาศว่าจะไม่ย้ายไปไหน ถ้าโรงพยาบาลยังไม่ได้รับการพัฒนาให้ดีจนได้รับการรับรองคุณภาพ จากสถาบันพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาล

วันนี้แม่ต้อยได้รับข่าวคราวจากเพื่อนคนหนึ่ง ซึ่งเป็นแพทย์อาวุโสที่มีชื่อเสียงมากในโรงพยาบาลของรัฐ ที่จังหวัดนครราชสีมา ทื่โรงพยาบาลมหาราชจังหวัดนครราชสีมานั่นเอง คุณหมอสุรชัย ปัญญาพฤทธิพงษ์ นอกจากเป็นกัลยาณมิตรที่ดีแล้วยังเป้นผู้เชี่ยวชาญด้านกระบวนการคุณภาพที่หาตัวจับยากในขณะนี้อีกด้วย

 ด้วยความที่คุณหมอเป็นคนอารมณ์ดี เข้าใจในเนื้องานและภาระงานของผู้ให้บริการ การเข้าเยี่ยมของคุณหมอเพื่อให้น้องๆในโรงพยาบาลมีความเข้าใจในกระบวนการคุณภาพจึงอยู่บนพื้นฐานของคนที่ทำงานด้วย มีความเข้าใจในกระบวนการคุณภาพด้วยอย่างผสมผสานกัน

แต่ยังมีอีกอย่างหนึ่งที่คนทั่วๆไปหรือน้องๆอาจจะยังไม่เคยได้สัมผัสความสามารถอีกด้านหนึ่งของคุณหมอ คือความสามารถในการเล่าเรื่อง  และเป้นเรื่องเล่าดีดี จากการที่ท่านได้เข้าเยี่ยมในโรงพยาบาลนับไม่ถ้วนนั่นเอง

แม่ต้อยจึงขอเอาเรื่องเล่า ที่น่าประทับใจ ของคุณหมอสุรชัยมาถ่ายทอดต่อ เพราะอ่านแล้วรู้สึกมีพลัง มีความหวังที่ดีดี และอยากช่วยเป็นกำลังใจให้คนหนุ่มสาวที่มีพลังเหล่านี้

 นพ.สุรชัย ปัญญาพฤทธิพงษ์

.....................................................................................................

"พลังของคนหนุ่มสาวในโรงพยาบาลชุมชน"

 

 

ผมมีโอกาสเยี่ยมให้คำปรึกษาการพัฒนาคุณภาพโรงพยาบาลชุมชนหลายสิบแห่งในรอบหลายปีที่ผ่านมา  โรงพยาบาลเหล่านั้นประกอบด้วยเจ้าหน้าที่หนุ่มสาวเป็นส่วนมาก  โดยเฉพาะอย่างยิ่งแพทย์  ทันตแพทย์  และเภสัชกร  เพราะส่วนมากใช้ทุนทำงานในโรงพยาบาลชุมชนระยะหนึ่ง  เมื่อครบกำหนดเวลาใช้ทุนมักไปเรียนต่อหรือย้ายเข้าจังหวัดหรือกลับภูมิลำเนา  อย่างไรก็ดี

มีบางแห่งที่นายแพทย์ผู้อำนวยการอยู่มานานนับสิบปี  โดยไม่คิดย้ายไปไหน  คุณหมอเหล่านี้มักมีอุดมการณ์และมีความผูกพันกับประชาชนพื้นที่  มีชีวิตที่ลงตัวในชนบท  และมีความสุขในการทำงาน

บางโรงพยาบาลที่เปิดใหม่  ทั้งทีมมีแต่คนหนุ่มคนสาว  โรงพยาบาลแห่งหนึ่งหัวหน้าฝ่ายการพยาบาลซึ่งอาวุโสสูงสุด  ดำรงตำแหน่งซี 4    ครั้งหนึ่งกระทรวงสาธารณสุขเปิดอบรมหลักสูตรผู้บริหารเพื่อเตรียมพยาบาลขึ้นเป็นหัวหน้าฝ่ายการพยาบาล  กำหนดคุณสมบัติผู้เข้ารับการอบรมต้องดำรงตำแหน่งตั้งแต่ซี 5 ขึ้นไป   ทางโรงพยาบาลส่งพยาบาลซี 4 เข้าอบรม  จึงได้รับการปฏิเสธจากจากผู้จัดการอบรม

เธอคนนั้นยังคงดำรงตำแหน่งหัวหน้าฝ่ายต่อไป   โดยไม่ต้องรับการอบรมเพิ่มเติมวิทยายุทธ  เพียงเพราะอาวุโสไม่ถึงระดับซี 5

โรงพยาบาลชุมชนเปิดใหม่อีกแห่งหนึ่ง  ผู้อำนวยการเป็นคนหนุ่มไฟแรง  ทำงานในชนบทห่างไกลด้วยความมุ่งมั่นพัฒนาโรงพยาบาล  ส่งผลให้เกิดระบบงานที่ดี  เน้นคนไข้เป็นศูนย์กลาง  พัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศโดยตัวท่านผู้อำนวยการเอง  จนเกิดระบบที่สามารถใช้เป็นตัวอย่างแก่โรงพยาบาลอื่นๆได้

ผู้อำนวยการเป็นหนุ่มโสด  ครอบครัวมีฐานะดีและอยากให้ย้ายกลับบ้าน  แต่เขาขออยู่เพื่อทำงานให้โรงพยาบาล  และประกาศว่าจะไม่ย้ายไปไหน  ถ้าโรงพยาบาลยังไม่ได้รับการพัฒนาให้ดีจนได้รับการรับรองคุณภาพ  จากสถาบันพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาล

หมอหนุ่มใหญ่วัยกลางคนคนหนึ่งเป็นผู้อำนวยการโรงพยาบาลขนาด  30  เตียง  เป็นคนพูดน้อย  แต่งตัวชุดทำงานสีขาวหม่นๆ  จนผมไม่แน่ใจว่า  สีขาวหม่นๆเป็นสีเนื้อผ้า  หรือหม่นเพราะซักจนเก่า

  แต่เมื่อได้มีโอกาสเยี่ยมชมการทำงานและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น  พบว่าเป็นคนตั้งใจทำงานเพื่อคนไข้  ออกตรวจคนไข้ทุกวันทั้งคนไข้ในคนไข้นอก  และยังจัดเวลาออกไปตรวจคนไข้ที่ศูนย์แพทย์ชุมชน  เมื่อคนไข้เรียกร้องสิ่งใดก็พยายามจัดหาให้  บางครั้งคนไข้ไม่อยากกลับ  ขอนอนพักต่อก็อนุญาตจนคนไข้ล้นเตียง  ต่อไปนี้เป็นส่วนหนึ่งของความคิดเห็นของผู้อำนวยการท่านนี้

 

“หมอเราแค่อยู่กับคนไข้  ดูแลคนไข้ก็เป็นหมอดีแล้ว  หมอเพิ่มพูนทักษะที่มาอยู่กับผม ผมแนะนำให้อยู่กับคนไข้  เรียนรู้จากคนไข้  ผมไม่กล้าพูดว่าให้ดูแลเหมือนญาติ  ซึ่งถ้าทำได้อย่างนั้นจริง  ก็ดีมาก”

“ลูกผมอยากเรียนหมอ  ผมเฉยๆทั้งๆที่คนอื่นอยากให้ลูกเรียนหมอ  ผมถามลูกว่า  เรียนหมอเพื่ออะไร  ถ้าไม่แน่ใจว่าจะเป็นหมอที่สามารถอยู่กับคนไข้ได้ก็อย่าเรียนหมอ”

หมอคนนี้เป็นหมอที่ดีอีกคนหนึ่งที่ทำงานอย่างเงียบๆในชนบท

หมออีกคนหนึ่งอยู่โรงพยาบาลชุมชนมาเกือบ  20  ปี  เป็นคนมีความคิดสร้างสรรค์ 

ท่านแก้ไขปัญหาขาดแคลนพยาบาล  โดยรับนักวิทยาศาสตร์สุขภาพจากสถาบันราชภัฎมาทำงานในฝ่ายส่งเสริมแทนพยาบาล  โดยท่านมีส่วนร่วมในการฝึกอบรมและรับเป็นสถานที่ฝึกงานของนักศึกษาเหล่านี้

ท่านทำงานโดยเน้นความสะดวกของคนไข้บวกกับความสามารถในการบริหาร  จึงสามารถบริหารจัดการส่งคนไข้ไปผ่าตัดในโรงพยาบาลเอกชนโดยเสียค่าใช้จ่ายไม่มากกว่าการส่งไปผ่าตัดที่โรงพยาบาลรัฐบาล  และสามารถให้แพทย์จากโรงพยาบาลเอกชนมาตรวจและทำการผ่าตัดในโรงพยาบาลชุมชนได้  โดยคนไข้ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่ม

ท่านสามารถทะลายกำแพงระหว่างภาครัฐกับภาคเอกชนได้  โดยกลยุทธการบริหารที่ให้ความสำคัญต่อคนไข้เป็นอันดับแรก

เนื่องจากโรงพยาบาลชุมชนแห่งนี้ต้องรับดูแลคนไข้ระยะสุดท้ายจากโรคเรื้อรังและโรคมะเร็งที่โรงพยาบาลจังหวัดส่งกลับมาอยู่สถานพยาบาลใกล้บ้าน  ท่านจึงปรับระบบการให้การดูแลคนไข้ระยะสุดท้ายโดยให้ความสำคัญด้านจิตวิญญาณของคนไข้และญาติ  และเกิดแนวคิดที่จะสร้างอาคารพิเศษขึ้นเพื่ออำนวยความสะดวกเพิ่มขึ้น

ความตายเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้  แต่ความสุขและความทุกข์ก่อนตาย  เป็นสิ่งที่สามารถบริหารจัดการได้

             โรงพยาบาลชุมชนหลายแห่งพัฒนาศักยภาพในการให้บริการคนไข้สูงขึ้น  หลายแห่งสามารถทำหัตถการผ่าตัดคนไข้คลอด  ไส้ติ่งอักเสบ  กระเพาะอาหารทะลุ  โดยอาจไม่มีแพทย์เฉพาะทางศัลยกรรม  สูติกรรม  และส่วนมากไม่มีหมอดมยา  ส่วนมากแพทย์ผู้ผ่าตัดจะร่วมกับทีมวิสัญญีพยาบาลทำการให้ยาสลบ  ฉีดยาชาเข้าไขสันหลัง  หรือฉีดยาชาเฉพาะที่ให้คนไข้

              การทำหัตถการเหล่านี้  แพทย์  พยาบาล  และทีมงาน  อาจทำเกินหน้าที่  เพราะไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง  แต่ในบริบทชนบทไทย  บริบทโรงพยาบาลชุมชน  บางครั้งก็เป็นการช่วยเหลือคนไข้ที่เหมาะสมที่สุด  เพราะหากต้องส่งคนไข้ทุกคนเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลจังหวัดหรือโรงพยาบาลศูนย์  เป็นการเพิ่มภาระงานแก่โรงพยาบาลจังหวัดหรือโรงพยาบาลศูนย์  นอกจากนั้นบางครั้งการส่งต่อคนไข้ต้องใช้เวลาเดินทางหลายชั่วโมง  คนไข้อาจมีอาการทรุดลง

ในระหว่างการส่งต่อ

           ความตั้งใจดีเหล่านี้บางครั้งสังคมก็ไม่เข้าใจ  โดยเฉพาะหากผลลัพธ์การรักษาไม่ดีตามความคาดหวัง

           ข้อเท็จจริงทางการแพทย์มีว่า  มีตัวแปรเกิดขึ้นมากมายในกระบวนการรักษาพยาบาล  บางครั้งเกิดจากพยาธิสภาพของโรคที่ไม่อาจวินิจฉัยได้ชัดเจน  เนื่องจากข้อจำกัดทางเทคโนโลยี  และบางครั้ง ภาวะแทรกซ้อนก็อยู่เหนือการควบคุมทางการแพทย์  เช่น  การแพ้ยาขั้นรุนแรง  แม้ว่าจะมีการคัดกรองและทดสอบตามเกณฑ์มาตรฐานทุกขั้นตอนแล้ว

            ข่าวแพทย์หญิงคนหนึ่งต้องคดีอาญาถึงจำคุกและไม่รอลงอาญา   เมื่อการให้ยาเข้าไขสันหลังเป็นเหตุให้คนไข้เสียชีวิต สร้างความวิตกกังวลแก่แพทย์ในชนบทไม่น้อย  หลายคนเริ่มทบทวนตนเอง  การให้การช่วยเหลือคนไข้ที่พวกเขาทำอยู่นั้นสมควรทำต่อหรือไม่

            แน่นอนบทเรียนนี้มีค่าอย่างยิ่ง  ในการให้แพทย์และทีมงานให้การรักษาพยาบาลคนไข้ด้วยมาตรฐานวิชาชีพอย่างถูกต้องทุกขั้นตอนโดยไม่ประมาท

            อย่างไรก็ดีในบางครั้งที่เกิดความไม่พร้อม  เมื่อคนไข้จำเป็นต้องได้รับการรักษาพยาบาลอย่างเร่งด่วน  ในสภาวะเช่นนี้  ถ้าแพทย์ตัดสินใจเสี่ยงทำหัตถการอย่างใดอย่างหนึ่งโดยมุ่งหวังช่วยชีวิตคนไข้  โดยไม่สามารถทำตามเกณฑ์มาตรฐานทุกขั้นตอนในเวลาที่จำกัด  แน่ละคนไข้มีโอกาสรอด  และคนไข้มีโอกาสเกิดภาวะที่ไม่พึงประสงค์ได้เช่นกัน

            ผลการรักษาพยาบาลในสภาวะเช่นนี้  เป็นเหตุให้เสี่ยงต่อการทำผิดคดีอาญา

            แพทย์ควรทำอย่างไร

            เมื่อนึกถึงความตั้งใจของคนหนุ่มสาวในโรงพยาบาลชุมชน  ผมได้แต่หวังว่า  คงมีทางออก

ที่ดีสำหรับคนเหล่านั้นในการทำงานเพื่อคนไข้ต่อไป

.................................................................................................

ขอขอบคุณ เรื่องราวดีดี จากนายแพทย์ สุรชัย  ปัญญาพฤทธิ์พงษ์

โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา

สวัสดีคะ