โรคเอดส์ในเด็กสถานสงเคราะห์

ระบาดวิทยา

การติดเชื้อ HIV ในเด็กส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อที่ผ่านจากมารดาที่ติดเชื้อสู่ลูกจากการตั้งครรภ์

การติดเชื้อจากแม่ไปสู่ลูกในระยะตั้งครรภ์นั้น เกิดขึ้นได้ตั้งแต่ระยะแรกของการตั้งครรภ์ ตลอดจนถึงการคลอดและการติดเชื้อจากการให้นมบุตร

สาเหตุของโรค

เกิดจากเชื้อ Human Immuno deficieney Virus เข้าไปเจริญเติบโตและเพิ่มจำนวนในเม็ดเลือดขาวที่ชื่อว่า CD₄ และจะทำลาย cell CD₄ในที่สุด (ซึ่ง CD₄มีความสำคัญในขบวนการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย) ในคนที่ได้รับเชื้อ HIV จะมีปริมาณของเม็ดเลือดขาว CD₄ ลดลง ทำให้การทำงานของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายบกพร่อง ทำให้ไม่สามารถกำจัดเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งเชื้อส่วนใหญ่เป็นเชื้อฉวยโอกาส ทำให้เกิดการเจ็บป่วยขึ้น เรียกโรคนี้ว่าโรคติดเชื้อฉวยโอกาส

ลักษณะอาการทางคลินิก

มีอาการหลักและอาการรองอย่างละ 2 ข้อ ได้แก่

1.อาการหลัก

1.1น้ำหนักลด เลี้ยงไม่โต

1.2ท้องเสียเรื้อรัง มากกว่า 1 เดือน

1.3มีไข้นานเกิน 1 เดือน

1.4ติดเชื้อในทางเดินหายใจส่วนล่างอย่างเรื้อรัง และรุนแรง

2.อาการรอง

2.1ต่อมน้ำเหลืองโตทั่วไป

2.2มีเชื้อราในปากและหลอดอาหาร

2.3เป็นโรคติดเชื้อไม่รุนแรงซ้ำๆ เช่น หูชั้นกลางอักเสบ

2.4ไอเรื้อรัง

2.5ผื่นที่ผิวหนังทั่วตัว

2.6แม่ติดเชื้อ HIV

การติดต่อ

1.ทางเพศสัมพันธ์

2.การให้เลือด

3.จากมารดาที่เป็น HIV⁺ สู่ลูกในครรภ์

โรคติดเชื้อฉวยโอกาส

- การติดเชื้อราในปากและหลอดอาหาร

- วัณโรค

- โรคเริม

- งูสวัด

- เชื้อราในสมอง

- การติดเชื้อโปรโตซัวในทางเดินอาหาร

- ปอดอักเสบจากเชื้อโปรโตซัว (Pneumocystis Carinii Pneumonia)

การตรวจห้องปฏิบัติการ

1.ตรวจหาชิ้นส่วนของเชื้อไวรัส โดยวิธี PCR ( Polymerase Chain Reaction )

2.ตรวจหาภูมิคุ้มกัน (Antibody ) ต่อเชื้อไวรัส

การรักษา

หลักการใหญ่ 4 ประการ

1.การรักษาด้วยยาต้านไวรัส

2.การรักษาโรคที่พบร่วมด้วย

3.การป้องกันโรค (ให้ยา Bactrim 3 วัน / 1 สัปดาห์)

การดูแลเด็กติดเชื้อ HIV

1.ให้ยาต้านเชื้อไวรัสตามคำสั่งแพทย์อย่างต่อเนื่อง และตรงเวลา

2.ให้การสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค

3.การเฝ้าระวังโรคติดเชื้อ

4.ดูแลด้านโภชนาการเด็ก (เด็กเลี้ยงไม่โต failure to thrive)

5.ประเมินการเจริญเติบโต และพัฒนาการของเด็กเป็นระยะ

6.ดูแลเรื่องการเจ็บป่วย จัดยาตามอาการ

การดำเนินงานการดูแลเด็กติดเชื้อเอดส์ในสถานสงเคราะห์เด็กอ่อนพญาไท

สถานสงเคราะห์เด็กอ่อนพญาไท เป็นศูนย์กลางของภาคกลางในการรับเด็กติดเชื้อเอดส์เข้ารับการสงเคราะห์ โดยรับดูแลเด็กตั้งแต่วัยแรกเกิดขึ้นไป

การรับเด็ก

1.บิดา หรือมารดา หรือญาติ ติดต่อนำส่งเด็กด้วยตนเอง

2.หน่วยงานจากภาครัฐ หรือหน่วยงานจากภาคเอกชน เป็นผู้นำส่ง

3.เด็กที่ได้รับการสงเคราะห์ทั่วไป ภายหลังการตรวจเลือดแล้วพบว่ามีเชื้อเอดส์

ขั้นตอนการดำเนินงาน

1.เมื่อนักสังคมสงเคราะห์รับเด็กเข้ารับการอุปการะแล้ว จึงส่งเด็กเข้ารับการตรวจร่างกายเบื้องต้นโดยพยาบาล ในกรณีที่เด็กมีอาการป่วยขั้นรุนแรง เจ้าหน้าที่พยาบาลจะนำตัวส่งต่อไปยังโรงพยาบาล หากเด็กมีอาการเจ็บป่วยธรรมดา จะแยกเด็กไปยังห้องแยก เพื่อป้องกันการติดต่อของโรคไปสู่เด็กอื่น เนื่องจากเด็กกลุ่มนี้จะมีภูมิต้านทานโรคต่ำ

2.จัดทำแฟ้มประวัติสุขภาพการเจ็บป่วยของเด็ก เพื่อสะดวกต่อการติดตามอาการ และเป็นข้อมูลในการรักษาพยาบาลได้อย่างมีคุณภาพ

3.เด็กจะได้รับการตรวจสุขภาพอย่างต่อเนื่องโดยแพทย์ (สำหรับสถานสงเคราะห์ ฯ ได้รับความร่วมมือในการตรวจรักษาจากโรงพยาบาลชลประทาน) และเจ้าหน้าที่พยาบาลจะทำการเจาะเลือดเพื่อคัดกรองหาเชื้อ ซิฟิลิส , โรคตับอักเสบบี , โรคเอดส์ ตลอดจนหาความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด และนำตัวอย่างเลือดของเด็กส่งไปยังห้องปฏิบัติการของทางโรงพยาบาลชลประทาน พร้อมทั้งนำเด็กไปเอกซเรย์ปอดและทดสอบหาเชื้อวัณโรคยังโรงพยาบาล

4.มีการดำเนินงานด้านการดูแลเด็กติดเชื้อระหว่างสถานสงเคราะห์ ฯ กับโรงพยาบาลรามาธิบดี โดยศ.พญ.สยมพร ศิรินาวิน แพทย์ผู้เชี่ยวชาญโรคติดเชื้อในเด็ก และคณะแพทย์ ในลักษณะของโครงการความร่วมมือในการดูแลเด็กติดเชื้อเอดส์ระหว่างสถานสงเคราะห์เด็กอ่อนพญาไท กับ คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี

5.ในระหว่างที่เด็กเข้ารับการสงเคราะห์ เจ้าหน้าที่พยาบาลจะทำการเจาะเลือดเด็กเป็นระยะๆ ตามคำสั่งของแพทย์ เพื่อหาค่าของเชื้อไวรัสเอดส์ และส่งไปตรวจยังโรงพยาบาลรามาธิบดี และแพทย์จะเป็นผู้จ่ายยาต้านไวรัสตามอายุเด็กและน้ำหนักตัวของเด็ก

6.ในกรณีที่เด็กมีอาการเจ็บป่วยเรื้อรัง หรือมีอาการเจ็บป่วยขั้นรุนแรง จะนำเด็กส่งต่อไปยังโรงพยาบาลรามาธิบดีเพื่อเข้ารับการรักษาโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางต่อไป

ปัญหาและอุปสรรค

1.ในเด็กแรกรับบางราย เด็กมีอาการเจ็บป่วยอยู่ในขั้นรุนแรงมาก่อนแล้ว ทำให้เจ้าหน้าที่ต้องให้การดูแลรักษายาวนานกว่าปกติ จนกว่าจะมั่นใจได้ว่าเด็กมีสุขภาพที่ดีและสมบูรณ์

2.ในเด็กบางรายที่เจ็บป่วยบ่อย หรือแคระแกร็น เลี้ยงไม่โต อาจพบว่าเป็นโรคติดเชื้อฉวยโอกาสแทรกได้ เนื่องจากเด็กมีภูมิต้านทานต่ำ