จากที่ได้อ่านบทความเรื่องการหุงข้าว อย่าให้มีควัน ของอาจารย์ นพ.วัลลภ ดิฉันก็นึกถึงเรื่อง การกินข้าวหม้อเดียวกัน ดิฉันได้ไปอ่านเจอ บทความหนึ่งของ อาจารย์ ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล เรื่องการกินข้าว จึงเก็บมาฝากทุกคน บทความเกี่ยวกับ การกินข้าวหม้อเดียวกัน  ซึ่งดิฉันได้ประสบกับตัวเอง คือเรื่องมีอยู่ว่าดิฉันกับน้องจะเล่นอะไรด้วยกันเสมอ เล่นไปเล่นมาก็ทะเลาะกันทุกที จนแม่ดิฉันก็พูดออกมาว่า กินข้าวหม้อเดียวกัน ทะเลาะกันเหมือน หมา เลย  นี่ก็เป็นคนพูดที่ดิฉันจำมาตลอด ก่อนที่ดิฉันจะเข้าเรียนเสียอีก

เราลองไปดูความหมายของคำว่า กินข้าวหม้อเดียวกันเลย

กินข้าวหม้อเดียวกัน แปลว่า กินข้าวจากหม้อที่หุงข้าวใบเดียวกัน. 

         คนที่กินข้าวจากหม้อใบเดียวกัน ถือเป็นคนครอบครัวเดียวกัน ไม่ว่าจะเป็นครอบครัวขนาดเล็กที่มีเพียงพ่อแม่กับลูก ครอบครัวขยายที่รวมปู่ย่าตายายพี่ป้าน้าอา หรือครอบครัวที่รวมข้าทาสบริวารตลอดจนคนงานที่อยู่ในบ้านนั้น. 

         เมื่อนำมาใช้เป็นสำนวน กินข้าวหม้อเดียวกัน จะมีความหมายว่า คนในคณะเดียวกัน กลุ่มเดียวกัน เช่น คณะลิเก คณะดนตรี ซึ่งผู้ที่แสดงด้วยกันมักต้องเดินทางกินนอนด้วยกันเหมือนคนในครอบครัวเดียวกัน จึงมักรักใคร่กลมเกลียว ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน เช่นเดียวกับคนในครอบครัวเดียวกัน.

ผู้เขียน  ศ. ดร.กาญจนา  นาคสกุล  ราชบัณฑิต  สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน