ทะเบียนประวัติคนลาวอพยพและบัตรลาวอพยพ
โดย รศ.ดร.พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร
เริ่มเขียนเมื่อวันที่ ๒๐ มิถุนายน พ.ศ.๒๕๕๒
ปรับปรุงล่าสุดเมื่อวันที่ ๒๔ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๕๖
http://www.gotoknow.org/posts/269498
--------------------
ลาวอพยพคือใคร ?
--------------------
        ทางปฏิบัติของกระทรวงมหาดไทยใช้คำว่า "ลาวอพยพ" สำหรับกลุ่มคนลาวจากประเทศลาวอพยพเข้ามาอาศัยอยู่กับญาติพี่น้องตามแนวชายแดนไทยแล้วไม่ยอมเดินทางกลับ บางคนมาสมรสกับคนไทยเกิดลูกเกิดหลาน บุคคลดังกล่าวอาศัยอยู่ในจังหวัดหนองคาย อุบลราชธานี เลย อุตรดิตถ์ นครพนม มุกดาหาร พะเยา เชียงราย และน่าน และในปี พ.ศ.๒๕๑๗ ประเทศลาวเปลี่ยนแปลงการปกครอง ทำให้คนลาวอพยพเข้ามาอยู่อาศัยมากขึ้น ที่สำคัญ ก็คือ คนกลุ่มดังกล่าวประสบปัญหาความไร้รัฐ
---------------------------------------------------
สถานะบุคคลตามกฎหมายการทะเบียนราษฎรของคนลาวอพยพ
---------------------------------------------------
           เพื่อรับรองสถานะบุคคลตามกฎหมายไทยให้แก่คนลาวอพยพกลุ่มนี้ รัฐไทยจึงได้สำรวจและจัดทำทะเบียนประวัติตามกฎหมายการทะเบียนราษฎร ครั้งแรก ก็คือ พ.ศ.๒๕๓๔
          ดังจะเห็นว่า หากเปรียบเทียบกับบัตรลาวอพยพครั้งแรกทำเมื่อปี พ.ศ.๒๕๓๔ แล้วจำนวนลาวอพยพลดลงมากในการทำบัตรครั้งที่ ๒ ปีใน พ.ศ.๒๕๔๐
         โดยผลของการบันทึกรับรองความเป็นบุคคลให้แก่คนลาวอพยพกลุ่มนี้ พวกเขาจึงได้รับการแก้ปัญหาความไร้รัฐ และเริ่มสถานะเป็น “ราษฎรไทย” แม้ในยุคแรกรัฐบาลไทยจะยังไม่ยอมรับให้สถานะคนต่างด้าวถูกกฎหมายตามกฎหมายไทยว่าด้วยคนเข้าเมือง แต่คนลาวอพยพก็จะมีสถานะทางทะเบียนราษฎร และได้รับบัตรประจำตัว เป็นบุคคลที่มีเอกสารพิสูจน์ทราบตัวบุคคล (Documented Person) แม้จะยังไร้สิทธิของคนต่างด้าวที่ชอบด้วยกฎหมายไทย และแม้จะยังไร้สัญชาติก็ตาม

 

  

ในส่วนการลงรายการเกี่ยวกับสัญชาติของบุคคลดังกล่าวว่า กรมการปกครองจะลงรายการสัญชาติบุตรที่เกิดว่า "ลาว (ลาวอพยพ)" (๑) 
         ก่อน พ.ศ.๒๕๕๑ บัตรประจำตัวที่กรมการปกครองออกให้แก่ชนกลุ่มนี้มีสีฟ้าขอบสีน้ำเงิน

           นับแต่ พ.ศ.๒๕๕๑ มีการยกเลิกบัตรประจำตัวแบบเก่า และออกบัตรแบบใหม่ให้ถือแทน เรียกชื่อบัตรว่า “บัตรประจำตัวคนซึ่งที่ไม่มีสัญชาติไทย”
------------------------------------------------
คนถือบัตรลาวอพยพจึงมีอยู่ ๓ พวก กล่าวคือ
-----------------------------------------------
(๑) คนถือบัตรลาวอพยพที่มีบิดาหรือมารดาเป็นคนสัญชาติไทย ก็คือคนสัญชาติไทยที่ถูกปฏิเสธสิทธิในสัญชาติไทย
(๒) คนถือบัตรลาวอพยพที่เกิดในไทยก่อนวันที่ ๒๖ กุมภาพันธุ์ พ.ศ.๒๕๓๕ จากบิดามารดาที่ถือบัตรลาวอพยพ ก็คือ คนสัญชาติไทยที่ถูกปฏิเสธสิทธิในสัญชาติไทยเช่นกัน
(๓) คนถือบัตรลาวอพยพที่เกิดนอกไทย ก็คือ คนต่างด้าวที่มีสิทธิเข้าเมืองและสิทธิอาศัยถาวร
---------------------------------------------------
สถานะบุคคลตามกฎหมายคนเข้าเมืองของคนลาวอพยพ (๒)
---------------------------------------------------
ในแง่สถานะบุคคลตามกฎหมายในวันแรกๆ ที่พวกเขาเข้าสู่ประเทศไทย ชนกลุ่มน้อยกลุ่มนี้มีสถานะเป็นคนต่างด้าวที่เข้ามาในประเทศไทยโดยมิได้รับอนุญาต กล่าวคือ เป็นคนผิดกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง และมิได้มีการผ่อนผันให้พักอาศัยอยู่ในประเทศไทยในลักษณะชั่วคราว แต่ในทางปฏิบัติ ยังไม่อาจผลักดันออกไปจากประเทศไทย ในทางข้อเท็จจริง จึงไม่อาจอนุญาตให้ออกมานอกเขตจังหวัดที่อาศัยอยู่เลย

---------------------------------------------------
สถานะบุคคลตามกฎหมายสัญชาติไทยของคนลาวอพยพ
---------------------------------------------------
            ในส่วนของคนลาวอพยพที่เกิดในประเทศลาว แล้วอพยพเข้ามาในประเทศไทย ย่อมมีสถานะเป็นคนต่างด้าวอย่างไม่ต้องสงสัย แต่กรณีของบุตรที่เกิดในประเทศไทยของคนถือบัตรลาวอพยพย่อมมีความแตกต่างหลากหลาย ขึ้นอยู่กับหลายละเอียดของแต่ละบุคคล

 

            บุตรของบิดาถือบัตรลาวอพยพและมารดาสัญชาติไทย
           ขอให้สังเกตว่า บุตรของลาวอพยพและคนสัญชาติไทยไทยที่เกิดในประเทศไทยในช่วงที่ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ ๓๓๗ ลงวันที่ ๑๓ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๓๕ มีผล ย่อมไม่มีสัญชาติไทย บุตรของลาวอพยพและคนไทยที่เกิดในประเทศไทยในช่วงที่ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ ๓๓๗ ลงวันที่ ๑๓ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๓๕ มีผล ย่อมไม่มีสัญชาติไทย แต่บุตรดังกล่าวย่อมได้สัญชาติไทยในวันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๕๓๕ โดยผลของมาตรา ๑๑ แห่ง พ.ร.บ.สัญชาติ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ.๒๕๓๕
       โดยพิจารณาจากกฎหมายสัญชาติไทย บุคคลที่เกิดในประเทศไทยโดยมีทั้งบิดาและมารดาเป็นลาวอพยพก็จะไม่มีสัญชาติไทย เพราะแม้เกิดก่อน พ.ศ.๒๕๑๕ ก็จะเสียสัญชาติไทยโดยผลของ ปว.๓๓๗ และแม้เกิดหลังวันที่ ปว.๓๓๗ มีผลใน พ.ศ.๒๕๑๕ ก็จะไม่มีสัญชาติไทยโยผลของ ปว.๓๓๗ และมาตรา ๗ ทวิ วรรค ๑ แห่ง พ.ร.บ.สัญชาติ พ.ศ.๒๕๐๘ ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.สัญชาติ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ.๒๕๓๕ จึงมีสถานะเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในไทย
         แต่อย่างไรก็ตาม โดยผลของมาตรา ๗ ทวิววรค ๓ แห่ง พ.ร.บ.สัญชาติ พ.ศ.๒๕๐๘ ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.สัญชาติ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ.๒๕๓๕ บุตรคนลาวอพยพที่เกิดในไทยจะถูกถือเป็น “คนต่างด้าวที่เข้าเมืองผิดกฎหมาย” ซึ่งก็จะไม่ถูกผลักดันออกไปจากประเทศไทย โดยนโยบายพวกเขาได้รับการยอมรับจากกรมการปกครองในสถานะของ "ลาวอพยพ" เช่นเดียวกันกับบิดาและมารดา

 

 

-------------------------------

(๑) โดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๑๘ แห่ง พ.ร.บ.การทะเบียนราษฎร พ.ศ.๒๕๓๕ และข้อ ๑๓๔(๓) และข้อ ๑๕๒(๒) แห่งระเบียบกลางว่าด้วยการจัดทำทะเบียนราษฎร พ.ศ.๒๕๓๕

(๒) หนังสือสำนักทะเบียนกลาง ที่ มท.๐๓๑๐.๑/ว.๘ ลงวันที่ ๓๑ มีนาคม พ.ศ.๒๕๓๘ เรื่อง การลงรายการสัญชาติของบุตรชนกลุ่มน้อย