พ่อวิเชียร ประธานชมรมผู้สูงอายุอำเภอสันป่าตอง มาเล่าการทำกิจกรรมเรื่องฟัน ที่นี่

ชมรมผู้สูงอายุของอำเภอสันป่าตอง ตั้งอยู่ในโรงพยาบาล มีเครือข่ายทั้งหมด 124 ชมรม ใน 124 หมู่บ้าน ที่มานี้เป็นชมรมนำร่อง 4 ตำบล มีบ้านแม ยุหว่า บ้านกลาง และทุ่งต้อม

ใน 4 ตำบลนี้ มีการนัดประชุมแกนนำของแต่ละชมรมฯ มาปรึกษากันเรื่องเกี่ยวกับฟัน และมีการเลือกแกนนำหมู่บ้านมาเป็นผู้ให้คำปรึกษาสมาชิก ด้านการทำความสะอาดฟัน นอกจากนั้น กิจกรรมที่เป็นปึกแผ่น คือ การออกกำลังกาย เป็นไทจี่จี้กง รำไม้พลอง ฟ้อนเจิง เข้าร่วมในวันสำคัญต่างๆ เช่น สืบชะตาหลวง ทำบุญทอดผ้าป่า วันผู้สูงอายุแห่งชาติ งานกีฬาพื้นบ้าน

น้องทันตแพทย์เล่าเสริม

ที่ชมรมผู้สูงอายุสันป่าตอง เขาก็จะมีกิจกรรมกันทั้งปี การดำเนินงานก็คือ

  • จากที่รับนโยบายจาก สสจ. จะมีการอบรมแกนนำ และทันตแพทย์ลงพื้นที่ตรวจสภาวะช่องปาก มีทันตาภิบาลให้พื้นที่ช่วยให้ทันตสุขศึกษา
  • หลังจากนั้น ชมรมในแต่ละพื้นที่ ไปจัดกิจกรรมดำเนินการกันเอง
  • แต่ละพื้นที่ จะนัดผู้สูงอายุมาฟังความรู้เรื่องช่องปาก เป็นที่ประทับใจมาก เพราะว่าแต่ละที่ ผู้สูงอายุมากันเยอะ คุยกันเก่ง ทุกคนถาม ผู้สูงอายุยกมือถามกันเรียงคนเลย
  • วันนั้นจะมีการให้ความรู้เกี่ยวกับสุขภาพช่องปาก สอนแปรงฟัน ฝึกปฏิบัติ มีการเข้าแถวกันแปรงฟันก็มี แอบแปรงตามมุมก็มี คนที่แอบไปแปรง ก็จะมีทันตแพทย์ ทันตาภิบาล ตามไปประกบสอนวิธีการแปรงฟันที่ถูกวิธีให้ ... คนที่มาอบรมกับเราในวันนั้น ก็คิดว่า จะมีการแปรงฟันที่ถูกวิธีต่อไปได้
  • ทันตแพทย์ สำรวจสภาวะช่องปาก โดยขั้นตอนการตรวจเริ่มจาก
    - มีพี่อนามัย และ อสม. เข้ามาช่วยเยอะมาก ในการจัดคิว
    - การตรวจสภาวะร่างกายทั้งหมด ทันตแพทย์ไม่ได้ยุ่งเลย
    - ตรวจสุขภาพ
    - รับบัตรคิว
    - ชั่ง นน. วัดส่วนสูง
    - ทันตแพทย์ ทำแค่การตรวจสุขภาพช่องปาก และมีทันตาภิบาลในพื้นที่มาช่วยสอนแปรงฟันให้กับ ผส. และมีการมอบเงินสนับสนุนชมรมฯ เพื่อไปทำกิจกรรมต่อไป

ผลการสำรวจสภาวะช่องปาก ในกลุ่มคนที่มา 4 ชมรม

ผู้สูงอายุมีอายุเฉลี่ย 77.7 ปี ชาย 142 หญิง 132 คน กลุ่มผู้สูงอายุที่สันป่าตองในปี 2551 มี 17% ประชากรสันป่าตอง 78,000 กว่าคน เป็นผู้สูงอายุประมาณ 13,000 คน เท่ากับมีผู้สูงอายุเกือบ 20% ในขณะที่มาดูว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี แค่ 4% และกลุ่มวัยทำงาน 71% นั่นคือ ในอีกประมาณ 10 ปีข้างหน้า กลุ่มผู้สูงอายุของสันป่าตองอาจจะถึง 50% ได้ เพราะว่ากลุ่มเด็กน้อยมาก ในขณะที่กลุ่มวัยทำงาน และสูงอายุเยอะมากขึ้นเรื่อยๆ เพราะฉะนั้น โครงการต่างๆ ตอนนี้จำเป็นที่จำเป็นที่จะเข้ากลุ่มผู้สูงอายุมากขึ้น

มาดูโรคประจำตัว พบว่า โรคที่เยอะที่สุด คือ ความดันโลหิตสูง 39% รองลงมาคือ เบาหวาน สองโรคนี้จากการวิจัย พบว่า เบาหวาน และความดันมีผลต่อโรคในช่องปาก และโรคในช่องปากเอง ก็ไปมีผลให้การคุมเบาหวานยากขึ้นด้วย

ความเสี่ยงต่อการเกิดรากฟันผุสูงถึง 65% คือ เกินครึ่งของผู้ที่เราทำการสำรวจ และเสี่ยงโรคปริทันต์ คือ ความเสี่ยงที่ฟันจะโยก และหลุด ไม่มีฟัน 50% คือ ในผู้สูงอายุ 200 คน 100 คนมีโอกาสที่ฟันจะหลุดออกไป น่ากลัวทีเดียวสำหรับกลุ่มการสำรวจครั้งนี้

ดูจำนวนฟันคู่สบที่เหลืออยู่ นับฟันกรามน้อย กับฟันกรามใหญ่ ก็คือ ฟันที่ใช้เคี้ยวอาหาร ไม่นับฟันหน้า มี 40% เกือบครึ่งไม่มีฟันเคี้ยวอาหารแล้ว คือ อาจจะเหลือฟันหน้า เหลือฟันเขี้ยว แต่ฟันกรามไม่มีแล้ว ก็แสดงว่าในกลุ่มนี้ การกินอาหารจะมีความลำบากมากขึ้น

พอมาดูความต้องการการรักษา ต้องการการใส่ฟันสูง รองลงมาก็คือ การขูดหินปูน

ชมรมยุหว่า

คุณแม่บัวแก้ว เลขาฯ ชมรมฯ มาเล่าให้ฟังค่ะว่า ต.ยุหว่า ทำกิจกรรมก็คือ

  • อันแรก อบรม ให้ความรู้แก่สมาชิกในหมู่บ้าน หมู่ที่ 1 จำนวน 50 ราย
  • เจ้าหน้าที่โรงพยาบาล และน้องฝึกงาน ให้ความรู้เกี่ยวกับสุขภาพทั่วๆ ไป การรักษาช่องปาก ฟัน สาธิตการแปรงฟันที่ถูกวิธี
  • ลงมือปฏิบัติแปรงฟัน
  • ปกติเราจะให้ผู้สูงอายุออกกำลังกาย ผู้สูงอายุที่แข็งแรงหน่อย คือ กลุ่มที่ 1 อาจจะเป็นกลุ่มที่ 2 บ้าง จะออกกำลังกาย การรำไท้จี่จี้กง แต่กลุ่มที่ช่วยเหลือตนเองไม่ค่อยได้ ไปไหนไม่สะดวก เราจะนัดกลุ่มนี้มาทำที่วัดสันป่าตองในช่วงทุกวันอาทิตย์ เพราะว่าวันอาทิตย์จะเป็นวันที่ว่าง อาจจะมีลูกหลานอยู่บ้านไปส่ง
  • จากบ่ายโมง ถึงบ่ายสามโมง ช่วยกันทำดอกไม้จันทน์ เป็นกิจกรรมช่วยเหลือกันเอง และเป็นการหารายได้อีกทางหนึ่ง
  • จากสามโมง ถึงสี่โมง ทำกายบริหารเพื่อคลายเส้น
  • หลังจากทำไปแล้วครึ่งชั่วโมง จะดื่มนม ซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก อบต. ยุหว่า เพื่อบำรุงสุขภาพ
  • หลังจากนั้น ทำกายบริหารต่อจนถึง 4 โมง

นอกจากนั้น จะมีการพบปะกันในวันพระ เพราะผู้สูงอายุจะไปวัด มีอะไรก็จะพูดคุย มีปัญหาอะไรก็จะซักถามกันในวันพระ หรือวันพระที่มีคนไปกันเยอะ ก็จะให้ความรู้ ให้คำแนะนำต่างๆ

ชมรมผู้สูงอายุตำบลบ้านแม คุณแม่วันเพ็ญ เลขาชมรมฯ มาเล่าให้ฟังค่ะ

ชมรมฯ บ้านกิ่วแลน้อย ได้ก่อตั้งเมื่อวันที่ 10 กค.46 ขึ้นทะเบียนสาขาสภาผู้สูงอายุฯ เมื่อ 25 มค.47 จำนวนผู้สูงอายุ 182 คน ชาย 79 คน หญิง 103 คน ที่มีโรคประจำตัวทั้งหมด 81 คน เป็นโรคความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไทรอยด์

ผู้สูงอายุมีการมารวมกลุ่มกันแบบธรรมชาติ เช่น ทำกิจกรรมทางศาสนา กิจกรรมประเพณีท้องถิ่น ต่อมาได้มีการจัดการออกกำลังกายของผู้สูงอายุ และได้เปิดสนาม ชมรมผู้สูงอายุกิ่วแลน้อย ออกกำลังกาย ณ รร.กิ่วแลน้อย

ด้านทันตฯ รพ.สันป่าตอง และอนามัยได้ให้การบริการตรวจฟันให้ผู้สูงอายุสม่ำเสมอ ทันตาภิบาลให้ความรู้ เช่น การแปรงฟัน การดูแลสุขภาพฟัน

ที่นี่ไปดูงานกันแล้ว ที่ วัดทุ่งบ่อแป้น ลำปาง และอนามัยท่ากว้าง อ.สารภีด้วย ดูการออกกำลังกาย และการดูแลสุขภาพ ... หลังจากที่ได้รับความรู้จากการไปดูงาน 2 แห่ง ก็ได้แนวทางว่า จะมาดูแลสุขภาพฟันเราอย่างไร มาประชุมตกลงกันว่า จะจัดอบรมให้ความรู้ เรื่องการดูแลสุขภาพฟัน จึงได้จัดทำโครงการส่งเสริมสุขภาพฟันดี มีความสุข เพื่อผู้สูงอายุบ้านกิ่วแลน้อย เมื่อ 28 มค.52 มีกิจกรรมก็คือ

  • ประธานชมรมผู้สูงอายุมาให้ความรู้ พบปะพูดคุยกับสมาชิก
  • เจ้าหน้าที่สาธารณสุขให้ความรู้ผู้สูงอายุ ให้ดูแลรักษาสุขภาพกาย สุขภาพจิต เพื่อให้ชีวิตยืนยาว
  • เจ้าหน้าที่ทันตฯ ให้ความรู้การแปรงฟันที่ถูกต้อง การใช้ไม้จิ้มฟัน การเลือกแปรงสีฟันที่ดี
  • ตอนกลางวัน รับประทานอาหารร่วมกัน เมื่อรับประทานเสร็จ สมาชิกจะฝึกปฏิบัติแปรงฟันที่ถูกวิธี
  • กิจกรรมในช่วงบ่าย เราตกลงกันว่า จะไปเยี่ยมผู้สูงอายุที่เจ็บป่วยที่อยู่ที่บ้าน จำนวน 5 ราย
    - เลือกจากผู้สูงอายุที่ด้อยโอกาส เช่น ฐานะยากจน และลูกหลานไม่มีเวลาดูแล
    - มีผู้สูงอายุเป็นอัมพาตมา 4 ปี ลูกหลานจ้างคนดูแล ไม่เคยมีใครมาเยี่ยม ลูกหลานไม่อยู่ ท่านก็ปิติยินดีมาก
    - มีผู้ป่วยเพิ่งออกจากโรงพยาบาล
    - คุณยาย 95 ปี ป่วยไปไหนไม่ได้เป็น 10 ปี ท่านรู้สึกตื่นเต้นมาก
    - คนสุดท้ายคือ คุณตา เป็นมะเร็งในระยะสุดท้าย รู้สึกมีความสุข ซาบซึ้ง หลังจากนั้นอีก 2 วัน ท่านก็ได้เสียชีวิต ทำให้คนที่ไปร่วมอิ่มบุญกันทั้งนั้น

  • ระยะหนึ่ง แกนนำผู้สูงอายุจะไปฟื้นฟูความรู้ สาธิตการแปรงฟันให้ถูกวิธี

พ่อสนิท ชมรมบ้านกลาง

กิจกรรมที่มีก็คือ

  • มีการจัดอบรมที่ ต.บ้านกลาง ผู้สูงอายุให้ความสนใจมาก มาร่วมกิจกรรมกัน 130-140 คน
  • รพ.สันป่าตอง ออกบัตรชมรมผู้สูงอายุให้ มีความสำคัญคือ ถ้าไปตรวจโรคที่โรงพยาบาล หรือนอนโรงพยาบาล จะได้ส่วนลด
  • แต่ละปีจะมีการสืบชะตาหลวง ผู้สูงอายุทำหน้าที่จัดพิธีในวันสืบชะตาทุกครั้ง พร้อมกันนั้น ก็ทอดผ้าป่าสมทบ เพื่อจะเอาเป็นรายได้เข้า รพ.สันป่าตอง
  • กิจกรรมหนึ่งที่ตำบลบ้านกลาง คือ การเก็บเงินวันละบาท เป็นการออมทรัพย์ ออมเพื่อเกิด แก่ เจ็บ ตาย และทุนการศึกษา
  • อีกอย่างที่น่าภูมิใจก็คือ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่หมู่ที่ 5 ต.บ้านกลาง มีกิจกรรมปั่นฝ้าย เริ่มเมื่อปี 2546 ถึงปีนี้ เป็นปีที่ 6 เรายังปั่นกันทุกวัน พอสิ้นปีจำหน่ายฝ้ายได้เท่าไร เราก็จะไปหารเฉลี่ยกัน