กำลังสงสัยอยู่ว่า กระบวนการรับฟังพยาน ชั่งน้ำหนักพยานของข้อพิพาท/คดีปกครอง มีลักษณะเฉพาะเป็นของตัวเองหรือเปล่า ..ลองทบทวนก่อน ว่าหลักทั่วไปเขาว่าไว้อย่างไร?

คำถามหนึ่งของคนทำงานด้านสถานะบุคคล ก็คือ ท่ามกลางพยานหลักฐานต่างๆ ที่ คนไร้รัฐ/ไร้สัญชาติ (ในฐานะเจ้าของปัญหา) ในบทบาทของผู้ยื่นคำร้อง (หรือมอบอำนาจให้ใครสักคนไปดำเนินการแทน) พยายามขวนขวายมา เพื่อยืนยันความมีอยู่ของข้อเท็จจริงหนึ่งๆ ของตัวเอง นั้น หรือในหลายกรณีที่ขวนขวายแล้วก็มีพยานในมืออยู่เพียงน้อยนิด
..แล้วแค่ไหนกัน มากน้อยแค่ไหนกัน ที่พอจะพูดได้ว่า รับฟังได้ ..มีความน่าเชื่อถือ

แล้วก็เจอจนได้ ..มันเป็นความรู้เก่า-ก่อน-เ็ก็บ

มาตรฐานการพิสูจน์ (Standard of Proof) ที่เป็นภาระให้เราต้องพยายามพิสูจน์ให้ศาล (รวมถึงเจ้าหน้าที่ปกครอง ?) เชื่อในข้อเท็จจริงที่เราอ้าง หรือโต้แย้งนั้น ตามหลักกฎหมายทั่วไป มันแบ่งได้ 5 ระดับคือ

  1. การพิสูจน์ให้เห็นถึงเหตุอันมีพยานหลักฐานเพียงพอ (Probable cause)
  2. การพิสูจน์ให้เห็นถึงมูลคดี (prima facie case)
  3. การพิสูจน์ให้เห็นถึงพยานหลักฐานที่น่าเชื่อถือกว่า (preponderance of evidence)
  4. การพิสูจน์ให้เห็นว่าพยานหลักฐานนั้นมีความน่าเชื่อถืออย่างชัดเจน (clear and convincing evidence)
  5. การพิสูจน์ให้ได้ความชัดแจ้งโดยปราศจากข้อสงสัยตามสมควร หรือปราศจากเหตุอันควรสงสัย (beyond reasonable doubt)