จำได้ไม่แม่นนัก-มีใครสักคนพูดถึง กรณีที่เจ้าหน้าที่(อำเภอ) ปฏิเสธความน่าเชื่อถือของเอกสารที่ออกโดยอำเภอเอง-พอดีไปอ่านเจอเข้า เลยอยากพูดถึง

แม้เอกสารมหาชน (Public Document) จะเป็น "พยานบอกเล่า" (Hearsay) แบบหนึ่ง แต่มันก็มีความแตกต่างจากพยานบอกเล่าอื่นๆ เพราะ เอกสารมหาชนเป็นข้อยกเว้น (อย่างหนึ่ง) ของหลักห้ามรับฟังพยานบอกเล่า

มาตรา 127 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เขียนไว้ชัดๆๆ ว่า "..เอกสารมหาชน ซึ่งพนักงานเจ้าหน้าที่ได้ทำขึ้นหรือรับรอง หรือสำเนาอันรับรองถูกต้องแห่งเอกสารนั้น และเอกสารเอกชนที่มีคำพิพากษาแสดงว่าเป็นของแท้จริงและถูกต้องนั้น ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่า เป็นของแท้จริงและถูกต้อง เป็นหน้าที่ของคู่ความฝ่ายที่ถูกอ้างเอกสารนั้นมายัน ต้องนำสืบความไม่บริสุทธิ์หรือความไม่ถูกต้องแห่งเอกสาร"

เหตุที่ป.วิ.แพ่ง ให้รับฟังเอกสารมหาชนได้ ทั้งๆ ที่เป็นพยานบอกเล่า ก็เพราะเอกสารมหาชน ได้รับความคุ้มครองจากประมวลกฎหมายอาญา ม.267 ให้ผู้เล่าต้องบอกเล่าข้อมูลที่เป็ฯจริง มิฉะนั้น จะมีความผิดทางอาญา

แต่จะว่าไป ความหนักแน่นของพยานเอกสารมหาชน ก็ให้ผล 2 ด้าน ถ้าเอกสารนั้น ระบุข้อความตรงกับข้อเท็จจริงก็ดีไป แต่จากหลายๆ cases ของงานสถานะบุคคล ทำให้เราเรียนรู้ได้ว่า เอกสารมหาชนจำนวนไม่น้อย ถูกกรอกข้อความที่ผิด เพี้ยนไปจากข้อเท็จจริง ทำให้ต้องมีกระบวนการโต้แย้ง แก้ไขเอกสารมหาชน ..ซึ่งในทางปฏิบัติแล้ว มักไม่มีการดำเนินการ

อาจเพราะเขาเองก็ไม่รู้
อาจเพราะเดินเรื่องแล้ว ถูกปฏิเสธ
ฯลฯ