32. ตามรอยเศรษฐกิจพอเพียง

ชมรมตามรอยพ่อ โรงเรียนร่องคำ ได้กลายเป็นแหล่งเรียนรู้ สำหรับนักเรียนและบุคคลทั่วไปในเรื่องการนำเศรษฐกิจพอเพียง ที่เป็นจริงและสัมผัสได้ มาใช้ในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะตัวดิฉันเองได้นำมาใช้ในชีวิตประจำวันจริงๆ

จากบันทึกที่แล้ว ดิฉันชี้เห็นว่า แพะเลี้ยงคนอย่างไร แค่แม่แพะเพียงตัวเดียวก็สามารถผลิตนมเลี้ยงทั้งคนและเพื่อนๆของมันได้อย่างสบาย ดิฉันทำนมพาสเจอร์ไรส์ ขายไม่ทันต่อความต้องการ นักเรียนก็หันมาดื่มนมกัน จนต้องบริหารจัดการให้ลงตัว ยิ่งช่วงนี้ทางเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลร่องคำก็สั่งนมแพะและสบู่นมแพะ จนผลิตกันไม่ไหว เรื่องชมรมฯเอาไว้เท่านี้ก่อน ดิฉันจะนำทุกท่านตามรอย เศรษฐกิจพอเพียง ที่เป็นเครือข่ายของชมรมฯดิฉันได้นำนักเรียน ไปเรียนรู้จากของจริง แบบแลกเปลี่ยนความรู้ซึ่งกันและกันเสมอมา

ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง ที่ดิฉันจะพาท่านไปรู้จัก อยู่ไม่ห่างจากโรงเรียนไม่มากนัก ชุมชนรอบๆเขาทำนาเป็นส่วนใหญ่ ที่สะดุดตาคือตรงนี้จะมีทั้งนาและสวนพืชผัก เย็นวันนี้ดิฉันมาที่นี่โดยไม่ได้บอกให้เจ้าของสวนทราบ เพราะดิฉันและเด็กๆจะมาที่สวนคุณลุงชัยยงค์เป็นประจำ คุณลุงเองก็เป็นวิทยากรประจำศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชมรมตามรอยพ่อโรงเรียนร่องคำ อยากมาชมมาเที่ยวสวน เมื่อใดได้ตลอดเวลา ไม่มีวันหยุดราชการ ดิฉันจึงถือโอกาสเอาฤกษ์สะดวกมาที่นี่ มีคนขับรถและตากล้องส่วนตัว จึงสะดวกมากในการนำเรื่องและภาพมาให้ท่านได้ดู ภาพที่ได้เห็นคือวิถีชีวิตจริง ของสามพ่อลูก

เย็นนี้ได้เห็นภาพติ๊ก(บันเทิง) ผู้เป็นลูกชายชายกำลังเก็บผัก คุณแม่กำลังจัดผัก คุณพ่อชัยยงค์ซึ่งอาบน้ำเสร็จพอดี จึงทำหน้าที่พาดิฉันไปดูสภาพในสวน เริ่มตั้งแต่ รอบๆบ้าน หลังบ้านจะมีต้นขนุนกำลังให้ลูกดกมาก เพียงต้นนี้ต้นเดียวก็คงทำเงินได้มากที่เดียว คุณพ่อชัยยงค์ กมลสาร พาดิฉันไปดูที่ดินหลังบ้าน ซึ่งเป็นที่นา คันนาจะปลูกมะม่วงหลากหลายสายพันธุ์ ติ๊กลูกกตัญญูจะเป็นผู้ทำหน้าที่หาความรู้ว่ามะม่วงสายพันธุ์ไหนดี ให้ลูกดก ทนทาน ก็จะนำสายพันธุ์นั้นมาเสียบยอด มะม่วงสายพันธุ์ที่ปลูกจะออกลูกก่อนเขา คุณแม่ของติ๊กจึงขายได้กำไรงดงาม อย่างปีนี้ ช่วงก่อนสงกรานต์ขายได้ห้าพันกว่าบาท พันธุ์ที่เด่นๆคือ งามเมืองย่า ลูกใหญ่มาก มหาชนก ขาวนิยม อกร่องสีทอง ฯลฯ

ดิฉันสังเกตเห็นว่า คันนาจะมีต้นมะม่วงปลูกอยู่โดยรอบ เขาพยายามใช้พื้นที่ให้คุ้มค่าที่สุด ในพื้นนา หลังจากเสร็จนาแล้ว ก็จะลงพืชล้มลุกประเภทแตงกวา ฟักทอง ฯลฯ

บริเวณหน้าบ้านจะมีแปลงผักประมาณสักสองงานเห็นจะได้ แปลงนี้จะทำเงินให้ครอบครัวนี้ทั้งปี ที่ดินแปลงนี้ไม่เคยได้พักเหนื่อยเลย ปลูกพืชล้มลุกหมุนเวียนตามความต้องการของตลาด เช่น หอม ผักชี ผักบุ้ง ผักกาด โหระพา กระเพรา และผักอีกอย่างที่ทำรายได้งามคือผักเสี้ยน จะเก็บยอดเอาไปขาย ราคาดีมาก

แปลงนี้ติ๊กจะคิดระบบน้ำ ที่สามารถให้น้ำอย่างทั่วถึง โดยมีถังน้ำขนาดใหญ่ยกให้สูงแล้วปั๊มน้ำขึ้นไปไว้เวลาต้องการใช้เพียงแค่เปิดวาล์วน้ำเท่านั้น น้ำก็จะกระจายดูสวยงามมาก ข้างๆบ้านและแปลงผัก จะมีบ่อน้ำขนาดใหญ่ ประโยชน์จะเห็นได้ชัดเจนคือการนำน้ำมาใช้กับแปลงผัก และใช้ในครัวเรือน ภายในบ่อยังมีปลาหลากหลายชนิด ส่วนใหญ่จะเป็นแหล่งโปรตีนประจำครอบครัว และแจกจ่ายให้ทุกคนที่มา รวมทั้งดิฉันด้วย

ที่น่าสนใจและเป็นภูมิปัญญา ก็คือติ๊กจะนำดินจอมปลวกซึ่งมีมากมายโดยทั่วไป มาถมหน้าดินในแปลงผักล้มลุก ประกอบกับการใช้ปุ๋ยจากการหมักจุลินทรีย์ โดยนำเศษปลาเป็นองค์ประกอบหลัก เลยทำให้ได้ ไนโตรเจน มากกว่ายูเรีย เหมาะกับพืชที่ต้องการเจริญทางใบ เช่น ผักต่างๆ จากการใช้พื้นที่ดินโดยไม่ได้พักแม้แต่วันเดียว ดินไม่เสียด้วย มีเทคนิคง่ายๆอย่างที่กล่าวมาแล้ว ดิฉันสังเกตเห็นว่าผักจากสวนนี้จะ กรอบ อร่อย มีรสชาติเฉพาะแต่ละชนิดผักจริงๆ ไม่เน่าเสียง่ายๆแม้จะเก็บไว้หลายวันก็ตาม ที่สำคัญอย่างยิ่งคือไม่มีสารพิษ

ครอบครัวนี้จะเลี้ยงวัว มูลของวัวจะกลายเป็นส่วยหนึ่งของปุ๋ย ที่จะช่วยให้ดินสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ริมทางเดินจะมีชะอม และพืชผักสวนครัวจะมีเกือบทุกชนิด มีให้เลือกทานทุกฤดูกาล

เมื่อที่ก็ไม่ต้องเช่า ข้าวก็ไม่ต้องซื้อ กับข้าวก็แค่หารือว่าจะกินอะไร ครอบครัวนี้จึงมีเงินเก็บ เป็นสวัสดิการยามแก่ชรา ดูชีวิตช่างมีความสุขจริงๆ

ทุกๆเช้าที่ตลาดสดของเทศบาลร่องคำ แม่ของติ๊ก คือคุณแม่ดวงจันทร์ จะทำหน้าที่ขายผักปลอดสารพิษมากมาย ลำพังในสวนของตัวเองไม่พอ ต้องรับจากเครือข่าย มาเพิ่มเติม รายได้เข้าบ้านวันละไม่ต่ำกว่า 700-1,000 บาท ถึงแม้ครอบครัวนี้จะมีหนี้สะสมมาตั้งแต่อดีต แต่เขาก็ไม่ทุกข์ใจที่มีรายได้เข้ามาทุกวัน ได้ทยอยใช้หนี้ไปเรื่อยๆ ชีวิตในอนาคตคงไม่ลำบากมากนัก

ครอบครัวนี้เป็นอีกครอบครัวหนึ่งที่ ซึ้งใจแล้วว่า ถ้าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯไม่ทรงแนะนำเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงไว้ ครอบครัวนี้คงหลงระเริงกับทุนนิยม จนกลายเป็นหนี้เป็นสิน บ้านแตกสาแหรกขาด อย่างกับอีกหลายครอบครัวที่ยังไม่เห็นแสงสว่าง คลำอยู่ในความมืดมิด ไร้ทางออกใดๆทั้งสิ้น

ปีนี้ 2551 ครอบครัวนี้ได้รับรางวัลไร่นาสวนผสม ชนะเลิศระดับจังหวัด ของจังหวัดกาฬสินธุ์