อิทัปปัจจยตา แปลเอาความได้ว่า "เพราะสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี"

      สมัยก่อนไปออกค่าย "สังคมนิทรรศน์" (จำผิดหรือเปล่า) ตอนนั้นเรียนอยู่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๓ (อายุ ๑๖ ปี) ไปอยู่ที่อำเภอโคกสำโรง จังหวัดลพบุรี ได้ไปสอนนักเรียนที่วัดแห่งหนึ่ง ที่นี่นักเรียนได้ร้องเพลงให้ฟัง เนื้อความเป็นดังนี้

ฝนเอ๋ยทำไมจึงตก ฝนตกเพราะว่ากบมันร้อง
กบเอ๋ยทำไมจึงร้อง กบร้องเพราะว่าท้องมันปวด
ท้องเอ๋ยทำไมจึงปวด ท้องปวดเพราะว่าข้าวมันดิบ
ข้าวเอ๋ยทำไมจึงดิบ ข้าวดิบเพราะว่าไฟมันดับ
ไฟเอ๋ยทำไมจึงดับ ไฟดับเพราะว่าฟืนมันเปียก
ฟืนเอ๋ยทำไมจึงเปียก ฟืนเปียกเพราะว่าฝนมันตก

       ตอนนั้น ไม่ได้คิดอะไร คิดแต่เพียงว่าเพลงมันวนไปมากลับมาที่เดิม แล้วก็จำเพลงนี้ได้โดยฟังเด็กนักเรียนร้องเพียงครั้งเดียว

       ๓๓ ปีผ่านไป ปี ๒๕๕๑ ไปเที่ยวพิพิธภัณฑ์ ตรงกระทรวงเศรษฐการเก่า ต้นสายรถเมล์สาย ๑๒ ไปพบเพลงนี้เข้า บอกว่าเป็น "เพลงพื้นบ้าน" ซึ่งผู้แต่งเพลง (ไม่ทราบว่าใคร) ใช้ภูมิปัญญา ต้องการสอนเรื่อง "อิทัปปัจจยตา" ซึ่งเป็นเรื่องที่ยาก ให้เข้าใจง่ายโดยผ่านสื่อเพลงพื้นบ้านนี่เอง

       พระสารีบุตร สมัยยังเป็นอุปติสสปริพาชก ไปพบพระอัสสชิเถระ (หนึ่งในปัญจวัคคี) เดินบิณฑบาตอยู่ในกรุงราชคฤห์ เกิดความเลื่อมใส รอท่านฉันเสร็จแล้ว จึงขอให้ท่านแสดงธรรมให้ฟัง
       ท่านกล่าวว่า ผู้มีอายุ เราเป็นคนใหม่บวชไม่นาน พึ่งมายังพระธรรมวินัยนี้ ไม่อาจแสดงธรรมแก่ท่านโดยกว้างขวางพิสดาร เราจักกล่าวแก่ท่านโดยย่อพอรู้ความ ดังนี้

     "เย ธัมมา เหตุปปะภะวา เตสัง เหตุง ตะถาคะโต เตสัญจะ โย นิโรโธจะ เอวัง วาที มะหาสะมะโณ"

     "ธรรมเหล่าใดมีเหตุเป็นแดนเกิด พระตถาคตเจ้าตรัสบอกถึงเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น พร้อมทั้งความดับแห่งเหตุของธรรมเหล่านั้น พระมหาสมณเจ้ามีปกติตรัสสอนอย่างนี้"

      ได้สดับแต่เท่านี้ อุปติสสปริพาชก ก็ได้ดวงตาเห็นธรรม

      อิทัปปัจจยตา = อิทะ + ปัจจย + ตา (อิทะ = นี้, ปัจจย = ปัจจัย, ตา = การ, ความ)

      อิทัปปัจจยตา แปลเอาความได้ว่า "เพราะสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี   เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี"

      อิทัปปัจยาตา จึงเป็นวิธีคิด ที่อาศัยเหตุ ปัจจัย ในการใคร่ครวญ เป็นวิธีคิดที่ดียิ่งกว่าวิทยาศาสตร์..ครับ

beeman by Apinya

มนุษย์ผึ้งมหัศจรรย์  
神奇的蜂爷  
(shen2  qi2  de1  feng1  ye2)