การทำวิจัยของเด็กๆ ได้นำพาพวกเขากลับไปค้นหาตำนานชุมชน ความเชื่อคนเฒ่าคนแก่ คำสอนโบราณและคติสำคัญที่ชุมชนยึดถือร่วมกัน

23-25 เมษายน 2552 ตามรอยยุววิจัยฯ ป่าเหมี้ยง จ.ลำปาง

     เราและทีมสารคดี รามจิตติ ไปตามรอยยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่บ้านป่าเหมี้ยง จ.ลำปางมา ...งานนี้อยู่ภายใต้การสนับสนุนของสกว. ซึ่งสกว.ขึ้นโครงการนี้ทุกภูมิภาค มีงานทั้งระดับภาคและระดับจังหวัด

     หลักสำคัญของโครงการยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นก็คือ ให้เด็กๆ เป็นผู้ดำเนินงานวิจัยในประเด็นเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นภายใต้ความสนใจของเด็กๆ
เด็กๆ อาจจะเลือกเรื่องราวพื้นๆ ในท้องถิ่นของเขา หรือเรื่องราวที่กำลังหลงลืม เรื่องใดก็ได้ที่น่าสนใจ โดยในกระบวนการเรียนรู้นั้น เด็กๆ จะต้องวางแผน ดำเนินการ ลงไปเก็บข้อมูลจากผู้เฒ่าผู้แก่ โดยมีครูเป็นพี่เลี้ยงชี้แนะ ...หลักเหมือน "เด็กนำ ผู้ใหญ่หนุน"

 



     กรณีเด็กป่าเมี้ยงก็เป็นงานหนึ่งน่าสนใจ เรากับทีมงานตามอ.ชุติมา หัวหน้าโครงการไปที่ลำปาง (หลังจากที่เราแวะประชุมครูที่เชียงใหม่เรื่องทักษะชีวิตก่อน) แล้วตามเด็กๆ ไปดูการทำงานของเด็กๆ ทั้งเบื้องหน้าและเบื้องหลัง ที่ป่าเมี้ยงนี้เป็นชุมชนที่น่าอยู่มาก เป็นชุมชนที่ให้ความสำคัญกับการดูแลป่า และมีกฎของหมู่บ้านที่จะอยู่ร่วมกันอย่างอยู่เย็นเป็นสุข ...(แรกเลยก็ถนนเข้าหมู่บ้านที่จำกัดทางให้เล็กเพื่อกันความทันสมัยทะลักเข้าไปเร็วเกินจะตั้งตัว)

     สำหรับในกระบวนการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นในบ้านป่าเหมี้ยงนั้นเด็กๆ เล่าว่า พวกเขาสนใจเรื่องป่าเมี้ยงเพราะตนเองอยู่ในชุมชนนี้ เปิดเทอมต้องลงไปเรียนข้างล่าง (โรงเรียนซึ่งเป็นโรงเรียนประจำ) ปลายสัปดาห์จึงได้กลับมาบ้าน พวกเขาเติมโตที่นี่ เห็นวิถีของคนที่นี่ผูกพันกลับเหมี้ยงมาช้านาน ทั้งๆ ที่โลกกำลังเปลี่ยนไป คนหันไปใช้ชีวิตและประกอบอาชีพที่ทันสมัยสบายๆ มากขึ้น แต่คนที่นี่ยังทำงานหนักทุกวันเช้ายันค่ำอยู่กับกระบวนการป่าเมี้ยง ....

     การเข้าเริ่มทำวิจัยของเด็กๆ ได้นำพาพวกเขากลับไปค้นหาตำนานชุมชน ความเชื่อคนเฒ่าคนแก่ คำสอนโบราณและคติสำคัญที่ชุมชนยึดถือร่วมกัน ทำให้เห็นว่า ป่าเหมี้ยงนี้ไม่ใช่แค่ป่า แต่เป็นวิถีวัฒนธรรมของคนป่าเหมี้ยงที่ผูกพันกับ "ป่า" กับธรรมชาติ และกับอาชีพ "ทำเหมี้ยง" ที่เป็นรายได้หลักของชุมชน...

    เด็กๆ เล่าว่าในแต่ละวันชีวิตของชาวบ้านป่าเหมี้ยงจะมีแบบแผนคล้ายคลึงกัน คือ
เช้าประมาณหลัง7 โมงกว่าๆ ถึงเย็น ชาวบ้านเข้าป่าไปตัดเหมี้ยง
ส่วนที่โรงเหมี้ยงก็หมักเมี้ยง ทุบเหมี้ย
ตกเย็นกลับชาวบ้านจากป่า ก็ต้มเหมี้ยง ต้มถึงประมาณเกือบสองทุ่มกับมัดเหมี้ยง เพื่อที่ 6 โมงเช้าอีกวันจะเอาเหมี้ยงไปขาย (ขายเป็นมัดๆ ละ 10 บาท)
วันรุ่งขึ้นตอนเช้า 6 โมง พ่อค้า (ซึ่งก็คือเจ้าของโรงงานหมักเหมี้ยง อยู่ในชุมชนเดียวกัน) ก็มารับเหมี้ยง เอาไปหมัก ทุบ หรือแปรรูปอื่นๆ แต่โดยหลักคือหมัก และก็ขายดีด้วย รายได้หลักจากเหมี้ยงก็ทำเอาคนที่นี่พออยู่พอกินได้ไม่เดือนร้อน.....

 

    แต่นอกเหนือจากชีวิตในแต่ละวันแล้ว คนที่นี่ผูกพันกันด้วยความสามัคคี และใช้ชีวิตบนฐานจริยธรรม ทุกคนทำงานทุกวัน ยกเว้นในวันพระชาวบ้านจะหยุดเพื่อเข้าวัดทำบุญ พักผ่อน หรือชำระล้างบ้านเรือน เป็นวันหยุดที่ให้ทุกคนได้พักและกลับมาทบทวนการใช้ชีวิตที่ผ่านมาและจะเป็นไป...

 

    สิ่งเหล่านี้เองที่บรรดาผู้ใหญ่ในชุมชนมองว่า สังคมสมัยใหม่กำลังหลงลืมอะไรไปบางอย่าง เพราะความรีบเร่งและรีบร้อนจนชีวิตดูขันแข่งแก่งแย่งเพื่อร่ำรวย เพื่อเงินทอง ลืมความสุขเล็กๆ กับเวลาสงบไปอย่างน่าเสียดาย และทุกคนก็เอาเปรียบกันจนลืมที่จะเอื้ออาทรและอยู่ร่วมกัน บ้านป่าเหมี้ยงจึงพยายามที่จะเข้าใจกับความเปลี่ยนแปลงในโลกสมัยใหม่โดยเลือกทางที่ดีสำหรับวิถีชุมชนนั่นคือการอยู่กับป่าและใช้ชีวิตอย่างพอเพียง ...


    สำหรับการเรียนรู้ของเด็กๆ นั้นยังเรื่องราวสนุกอีกมากมาย โอกาสหน้าจะให้เด็กๆ เล่าโดยตรง และรอพบสารคดีของเด็ก โดยพี่เลี้ยงจากสถาบันรามจิตติได้เร็วๆ นี้ 

    อย่างไรก็ตาม ก่อนจาก เรายังได้ยินครูสะท้อนความรู้สึกต่องานยุววิจัยซึ่งสรุปร่วมกันได้ว่า แม้จะเป็นการสอนที่ยาก เพราะไม่รู้จะเริ้มยังไง แต่พอได้เริ่มแล้ว มันก็พบว่าคุ้มค่ามาก ในกระบวนการวิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่น จะค่อยๆ นำพาเด็กกลับไปสืบสาวเรื่องราวครั้งเก่าก่อน เพื่อสร้างความเข้าใจต่อตนเองและท้องถิ่นที่ตนอยู่ แถมด้วยกระบวนการเรียนรู้ดีๆ ที่นำเด็กๆ ไปพบประสบการณ์ตรงไม่ติดอยู่กับตำราแบบเดิมๆ ซึ่งการที่พวกเขาได้คุยกับคนเฒ่าคนแก่มันก็ทำให้เขาผูกพันครอบครัวกับชุมชนยิ่งขึ้น ครูเองยังบอกว่าขอบคุณสกว.ที่มีโครงการดีๆ เช่นนี้ พร้อมด้วยทีมคณะวิจัยหลักที่เป็นพี่เลี้ยงอย่างดีด้วยเช่นกัน (งานนี้เราเลยแอบปลื้มกับหัวหน้าโครงการมากๆ)

Mchula_RJ: เก็บมาเล่าต่อ

 

 

ป.ล.
    ส่วนโครงการยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นสกว.เป็นไงนั้น
ท่านใดสนใจก็ลองตามไปดูข้อมูลต่อไปได้ที่
สกว. www.trf.or.th
โครงการยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นจังหวัดลำปาง http://childwatchlanna.com/content/category/1/25/130/

   ส่วนที่อยากดูภาพสวยๆ หรือสารคดีน่าสนใจก็ตามไปต่อได้ที่
http://ramajitti.hi5.com

http://gagaguru.multiply.com

http://mchulakorn.multiply.com