ช่วงนี้มีเรื่องเล่าถึงการจัดระเบียบสังคมในอาณาจักรอยุธยาดังนี้
1 . ด้านสังคมศักดินา เข้าใจว่ามีต้นเค้ามาจากสมัยพระรามาธิบดีที่ 1 แล้วพัฒนามามีรูปแบบในสมัยพระบรมไตรโลกนาถ เป็นเครื่องบ่งชี้ถึงฐานะชนชั้นทางสังคมเช่น พระราชโอรสมีศักดินา 40000 ไร่ เจ้าพระยา 10000 ไร่ นายโรงละคร 60 ไร่ ทาส 5 ไร่ เป็นต้น
2 . ด้านสังคมไพร่ ด้วยแด่นดินเถือว่าเป็นของพระราชา ที่จะมอบให้ใครทำกินได้และมีการส่งส่วยให้เป็นการตอบแทน การควบคุมไพร่นับเป็นสิ่งสำคัญในสังคมโดยมีเจ้ากรมดูแลอยู่ในสายตา เริ่มอายุ 9 ขวบปีไปจนถึงอายุ 60 ปีที่เข้าสังกัดกรมทำงานตามนายสั่งนั้นเองละ
3 . ด้านความยุติธรรม สามารถแบ่งได้ดังนี้
ก . กฎหมายอยุธยา นำแนวคิดมาจากคัมภีร์มนูธรรมศาสตร์นี้มาจากอินเดียผ่านเผ่าชนมอญอีกที เพื่อปกครองบ้านเมืองให้สมสมัย
ข . ลักษณะกฎหมาย มีการจัดหมวดหมู่ชัดเจน อย่างกฎหมายรับฟ้อง กฎหมายลักษณะโจร กฎมณเฑียรบาล เป็นต้น
ค . กระบวนการยุติธรรม มีศาลในเมืองหลวงและหัวเมืองรอบนอก สำหรับพิจารณาคดีความต่าง ๆ เข้าใจว่ามีศาลหลวง ศาลนครบาล ศาลกรมวัง ศาลกรมคลัง และศาลกรมนา
นับเป็นกระบวนการที่ก่อให้เกิดความยุติธรรมในสังคมอยุธยาไงละ.
