เป็นการไปเยี่ยมวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน   เพื่อทำความรู้จักวิทยาลัยชุมชนทั้งระบบ   และทำความรู้จักวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอนที่ได้ชื่อว่าประสบความสำเร็จสูงสุดในวิทยาลัยชุมชนทั้งประเทศ ๑๙ แห่ง 

คณะที่ไปประกอบด้วย

 
๑. ดร. สิริกร  มณีรินทร์  ประธานคณะกรรมการวิทยาลัยชุมชน
๒. คุณสุนันทา  แสงทอง   ผู้อำนวยการสำนักบริหารงานวิทยาลัยชุมชน  สกอ.
๓. ผศ. ประเสริฐ  จริยานุกูล    ที่ปรึกษา สวชช.
๔. นายพงศ์ศักดิ์   ธำรงค์รัตนศิลป์  ที่ปรึกษา สวชช.
๕. นายชาญวิทย์  โตธนะคุณ  นักวิชาการศึกษาชำนาญการ สวชช.
๖. นางสาววนิดา  สุภัทรกุล  นักวิชาการศึกษาชำนาญการ สวชช.
๗. นางสาวครองสิน  มิตะทัง  นักวิชาการศึกษาชำนาญการ สวชช.

          วันที่ ๑๔ มี.ค. ๕๒ เรานั่งเครื่องบินการบินไทยจากสุวรรณภูมิไปเชียงใหม่   แล้วนั่งรถตู้จากเชียงใหม่ไปแม่ฮ่องสอน   เพราะช่วงกลางเดือนมีนาคม – กลางเดือนเมษายน ที่แม่ฮ่องสอนมีหมอกควันหนาจนเครื่องบินลงไม่ได้    เราจึงต้องเปลี่ยนแผนการเดินทางกระทันหัน จากเดินทางจากเชียงใหม่ไปแม่ฮ่องสอนโดยเครื่องบิน เป็นโดยรถยนต์    เรากำหนด เวลาไปแม่ฮ่องสอนผิดฤดูกาล จึงต้องยอมรับการนั่งรถยนต์ ๕ ชั่วโมง บนเส้นทางที่คดเคี้ยวระยะทาง ๒๕๐ ก.ม.   ถึงที่พักโรงแรมอิมพีเรียลธาราแม่ฮ่องสอน (www.imperialhotels.com )  เวลาห้าทุ่ม    ผิดเวลานอนของผมไป ๓ ชั่วโมง 
          แต่เช้าวันที่ ๑๕ มี.ค. เครื่องบินลงแม่ฮ่องสอนได้    เท่ากับว่าถ้าเราเดินทางตามกำหนดการเดิม   เราจะมาเครื่องบินถึงแม่ฮ่องสอนได้

          เป็นครั้งแรกที่ผมได้หายเชย   เพราะวัยรุ่นเขามีคติว่า ถ้ายังไม่ได้ไปปาย ยังไม่หายเชย   ปายกลายเป็นเมืองท่องเที่ยวที่บูมขึ้นมาอย่างสุดขีด   ดร. สิริกร ร้องว่าบรรยากาศเหมือนถนนข้าวสาร   ทำให้ผมได้เรียนรู้ว่าบรรยากาศของถนนข้าวสารเป็นอย่างไร   เพราะผมไม่เคยไป   ดร. จรูญ คำนวณตา ประธานคณะกรรมการสภา วชช. แม่ฮ่องสอน บอกว่าจำนวนนักท่องเที่ยวที่มาปาย ๒.๕ เท่าของที่ไปตัวเมืองแม่ฮ่องสอน   และปายเป็นเมืองเก่า มีประวัติย้อนไป ๖๐๐ ปี    ในขณะที่แม่ฮ่องสอนมีประวัติย้อนหลังแค่ ๑๕๐ ปี   โดยที่เชื่อว่าเป็นประวัติแห่งความไม่รู้จริงเสียมากกว่า   

          เราแวะปายค่ำวันที่ ๑๔ มี.ค. เพื่อกินอาหารเย็น และได้ชมบรรยากาศอำเภอปายไปในตัว   นักท่องเที่ยวมีพอสมควร แต่ไม่ถึงกับแน่นอย่างที่เคยได้ยินเขาเล่า   นั่นคงจะเป็นช่วงเทศกาลวันหยุดยาว    ผมชอบอากาศเย็นสบาย ที่เป็นอากาศภูเขา    และอาหารที่ร้านบ้านปายอร่อยมาก   ทั้งปลาคังต้มยำ  ปลา (อะไรก็ลืมถาม) ทอดทรงเครื่อง   ผัดผักรวม  น้ำพริก หนุ่ม   และข้าวผัดปู  

          ในระหว่างทาง เราได้เห็นไฟป่าไหม้เป็นวงกว้างอยู่ใกล้ๆ ถนน    และผมงัดเอา วีซีดี KM เรื่อง KM เบาหวาน   กับเรื่อง KM โรงเรียนชาวนามูลนิธิข้าวขวัญ บริษัทปูนซีเมนต์ ไทยแก่งคอย และกรมส่งเสริมการเกษตร  รวม ๒ แผ่น เอามาฉายแก้เบื่อ    รวมทั้งได้ประชาสัมพันธ์ KM ไปในตัวด้วย    ผมภูมิใจที่ได้ทำหน้าที่เผยแพร่ KM ประเทศไทยเป็นของแถม 

๑๕ มี.ค. ๕๒

          โรงแรมธาราแม่ฮ่องสอนมองจากข้างนอกดูไม่ออกว่าทำไมชื่อธารา    ตื่นเช้าผมไปเดินเล่นหลังโรงแรมจึงได้คำตอบ   เพราะมีลำธารเล็กๆ ไหลผ่าน    ซึ่งหน้าฝนน้ำคงจะ มาก    ผมไปพบความงามของป่าสักหน้าแล้ง    คือเต็มไปด้วยใบสักแห้ง    เป็นภาพที่ผมไม่เคยเห็นมาก่อนในชีวิต  

          หลังอาหารเช้าที่โรงแรม คุณถนัด สินอนันตวณิชย์ รองประธานคณะกรรมการ วชช. แม่ฮ่องสอนพาเราไปเยี่ยมชมหมู่บ้านกะเหรี่ยงคอยาวที่บ้านห้วยเสือเฒ่า   ในแม่ฮ่องสอนมีหมู่บ้านกะเหรี่ยงคอยาว ๓ แห่ง    ที่ห้วยเสือเฒ่าอยู่ใกล้ที่สุด   ผมจึงได้เห็นถนนคอนกรีตที่ตัดผ่านลำห้วยเป็นระยะ ๆ    รถต้องลุยน้ำของลำห้วยไป    โดยที่ถนนคอนกรีตในช่วงนั้นอยู่ใต้น้ำ    รถจึงแล่นอย่าง ราบเรียบ เพียงแต่ต้องลุยน้ำเท่านั้น    ต่าง จากตอนไปแขวงเซกองของลาวเมื่อ ๑๐ ปีที่แล้ว    ที่รถลุยห้วยแบบที่ไม่มีถนน   กระโดกกระเดกสุดประมาณ   คุณถนัดบอกว่าถ้าถามว่าไปชมหมู่บ้านกะเหรียงคอยาวบ้านห้วยเสือเฒ่าไกลแค่ไหน   ก็ตอบว่านั่งรถข้ามห้วยไป ๑๐ ห้วยก็ถึง  

          และเป็นครั้งแรกที่ผมได้ไปเห็นหมู่บ้านกระเหรี่ยงคอยาว    ที่กลายเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวไปแล้ว    

          การประชุมแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นกับภาคีของ วชช. แม่ฮ่องสอน ในเช้าวันที่ ๑๕ มี.ค. และเช้าวันที่ ๑๖ มี.ค. ให้ความรู้ความเข้าใจแก่ผมมาก   แต่จะแยกไปบันทึกต่างหาก   จะบันทึกเพียงว่าผมได้ใช้เวลา ๑ ชั่วโมงแนะนำให้ผู้เข้าร่วมประชุมรู้จัก KM โดยฉายวิดีโอเครือข่ายเกษตรธรรมชาติพิจิตรและ KM รพ. บ้านตาก   ตามด้วยการกล่าวย้ำหลัก KM สั้นๆ    ได้พบแฟน บล็อกเก้อร์ ใน Gotoknow ๒ ท่านคือ อาจารย์ศศิปรีดา ศิริปาลกะ สังกัด สพท. แม่ฮ่องสอน  กับอาจารย์ประเสริฐ ประดิษฐ์    และเราไปกินอาหารเที่ยงที่ร้านอาหาร “บ้านเรือนไทย” ซึ่งเป็นอาหารปักษ์ใต้   คือขนมจีนน้ำยา แกงเขียวหวานไก่ และแกงไตปลา   รสชาติดีมาก   จากนั้นไปปางมะผ้า ระหว่างทางแวะที่บ้านปางหมู ดูศูนย์ผลิตน้ำมันงาแบบ ดั้งเดิม   หีบน้ำมันด้วยเครื่องหีบทำ ด้วยไม้ ใช้วัวหรือควายลากเดินเป็นวงกลม    มีน้ำมันงา และขนมงาขาย  

          ที่ปางมะผ้าเราแวะเยี่ยมโรงเรียนศูนย์ปางมะผ้าในโครงการพระราชดำริ   ม. ๓  ต. สบป่อง  อ. ปางมะผ้า   โทร ๐๘๖ ๔๒๐ ๖๔๗๕    ผู้บริหาร นายอนิรุทธ์ สายบุญผาง    ครูผู้รับผิดชอบโครงการเศรษฐกิจพอเพียง นายอินทร มั่นอ่าว  ๐๘๔ ๔๒๗ ๗๙๐๖   จำนวนนักเรียน ๒๕๕  ครู ๑๗   อนุบาล – ม. ๓   ทำโครงการเศรษฐกิจพึ่งตนเองตั้งแต่เริ่มก่อตั้งในปี พ.ศ. ๒๕๒๕   เมื่อมีโครงการโรงเรียนเศรษฐกิจพึ่งตนเองจึงส่งเรื่องราวเข้าประกวดและได้รับรางวัลดีเด่น    นักเรียนเป็นเด็กชาวเขา มาอยู่ประจำ    อยู่บ้านหลังละ ๑๐ คน ครู ๑ คน   ทำนา ปลูกผัก เลี้ยงสัตว์ ทำร้านค้า สหกรณ์ ธนาคารขยะ ฯลฯ    เพื่อเลี้ยงตัวเอง    มีนักเรียนช่างตัดผมด้วย    ตัดให้เพื่อนฟรี เสียค่าบำรุงรักษาอุปกรณ์ตัดผมปีละ ๒๐ บาทต่อคน   ผมได้ขอให้เขาจัดมาเยี่ยมชม เพื่อจะได้เข้าใจเรื่องโรงเรียนเศรษฐกิจพอเพียง ที่มูลนิธิสยามกัมมาจลกำลังดำเนินการอยู่    ผู้มาบรรยายสรุปให้เราฟังคือรองผู้อำนวยการ ชื่อนายสายทอง จันทร์เต็ม เป็นผู้ที่ร่วมก่อตั้งโรงเรียนนี้มาตั้งแต่ต้น   ท่านเล่าเรื่องราวของโรงเรียนด้วยความภาคภูมิใจ  

          เราแวะเยี่ยมชมการจัดการเรียนการสอนหลักอนุปริญญา ณ หน่วยจัดการศึกษาฯ
อำเภอปางมะผ้า และอาจารย์ผู้สอน   ซึ่งคนหนึ่งคือ ผอ. โรงเรียนศูนย์ปางมะผ้าฯ นายอนิรุทธ์ สายบุญผาง สอนวิชาจังหวัดศึกษา    และอีกท่านหนึ่งเป็นนักธุรกิจทำโฮมสเตย์   หน่วยจัดการศึกษาฯ อยู่ที่ รร. อนุบาลปางมะผ้า

          ระหว่างทาง เราแวะชมทิวทัศน์และพระอาทิตย์ตกที่กิ่วลม ซึ่งอยู่ห่างจากปาย ๒๐ ก.ม.   แล้วตรงไปปาย เข้าพักที่รีสอร์ทของศูนย์วัฒนธรรมหมู่บ้านชาวจีนยูนนาน “บ้านสันติชล”   สถานที่โอ่อ่า แสดงความเป็นชนเผ่าจีน และฮวงจุ้ยดีมาก    และรีสอร์ทเป็นหลังๆ เป็นบ้านดิน   คุณบุญหล่อ หล่ออริยวัฒน์ ผู้นำชนเผ่าจีนยูนนาน กับคุณสุรชัย สินลี้ ผู้นำชนเผ่าลีซอ ซึ่งเป็นญาติกัน แต่งตัวเต็มยศในชุดชนเผ่า มารอต้อนรับ    ทั้งสองคนเป็นศิษย์เก่าของ วชช. เชียงราย และเป็นญาติกัน   อาหารเย็นเป็นอาหารจีนยูนนานที่อร่อยมาก อาหารมี ผัดยอดถั่วลันเตา   แป้งหรือเต้าหู้ถั่วลันเตาทอด ไก่ดำยูนนานทอดกับสมุนไพร  ขาหมูหมั่นโถว   โดยหมั่นโถวมี ๒ ชนิด คือชนิดนึ่งกับชนิดทอด   ชนิดทอดผิวกรอบแต่ภายในนุ่ม อร่อยมาก   ยำสาวน้อยยูนนาน ทำด้วยฝอยมะละกอ คล้ายๆ ส้มตำ   ปลา (ทับทิม) นึ่งทรงเครื่อง   และมีจานผสม แป้งถั่วลันเตาทอด ไข่เยี่ยวม้า และแหนม
          กินอาหารและคุยจบ มีการแสดงของเด็กๆ ๒ ชุด   ระหว่างอาหารเราคุยกันเรื่อง วชช. ออกรสมาก    เป็นการคุยเพื่อเน้นย้ำ คุณค่าและจิตวิญญาณที่แท้จริงของ วชช. 

          รีสอร์ทเป็นอาคารชั้นเดียวแยกเป็นหลังๆ    เป็นบ้านดิน หลังคามุงหญ้าคา ด้านหน้ามีหน้าต่าง ๔ บาน   บานหน้าต่างเป็นบานกระทุ้ง   มีไฟฟ้า ๓ ดวง    ในห้องน้ำมี อีก ๑ ดวง   ห้องน้ำมีโถ ส้วม อ่างล้างหน้า น้ำอุ่น ฝักบัว สดวกสบาย และสะอาด แต่ง่ายๆ    เตียงนอนกางมุ้ง แต่ไม่เห็นมียุงเลย   มีปลั๊กไฟให้ ชาร์จ เครื่องใช้ไฟฟ้าหลายช่องสะดวกมาก    มีตู้เย็น ทีวี   และมีโต๊ะเขียนหน้งสือที่ให้บรรยากาศแตกต่างออกไป   มีน้ำร้อนใส่กระติกมา ให้ มีกาชงชา    น้ำประปามาจากประปาภูเขา 
  

๑๖ มี.ค. ๕๒

          เป็นครั้งแรกในเวลาหลายปี ที่เช้ามืดมีเสียงไก่ขันเจื้อยแจ้วมาจากทุกทิศทุกทางเช่นนี้    ที่บ้านผมที่ชุมพรเคยเป็นเช่นนี้ แต่เวลานี้แม้มีเสียงไก่ขัน ก็ไม่มาก    ที่หน้าศูนย์วัฒนธรรมฯ มีต้นไทรใหญ่อยู่ ๒ ต้น    มีรังผึ้งอยู่มากมาย ต้นที่อยู่ใกล้น่าจะถึง ๓๐ รัง   เราคุยกันว่าทำไมผึ้งจึงมาอยู่ที่นี่มาก   คุณบุญหล่อบอกว่า ผึ้งกลัวควันไฟ    ที่นี่ห้ามจุดไฟ ผึ้งจึงมาอยู่   กลายเป็น “สินค้า” ท่องเที่ยวทางธรรมชาติอย่างหนึ่ง   

          ผมตื่นแต่เช้า ชมทิวทัศน์โดยรอบที่เป็นทิวเขา    และออกไปเดินชมหมู่บ้านชาวจีนยูนนาน   ที่อยู่บนเขาเลยจากศูนย์วัฒนธรรมฯ ขึ้นไป    ถนนเป็นคอนกรีตอย่างดี    หมู่บ้านนี้มีคน ๑,๐๗๑ คน    เกี่ยวดองกับหมู่บ้านชาวจีนที่เป็นอดีตกองพล ๙๓ ที่เชียงราย   ผมภูมิใจที่ สกว. ได้มีส่วนช่วยให้หมู่บ้านนี้พ้นจากการถูกสงสัยว่าเป็นแหล่งค้ายาเสพติด   กลายเป็นพื้นที่สีขาว   ผู้คนอยู่กันอย่างสันติสุข และกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของอำเภอปาย   โดย สกว. เข้ามาส่งเสริมการวิจัยท้องถิ่น   น่าชื่นใจมากที่การวิจัยท้องถิ่นได้มีส่วนพลิกวิถีชีวิตของคนพันกว่าคนถึงเพียงนี้ 

          อาหารเช้าเป็นข้าวต้มหมูสับ   และมีเต้าหู้ยี้ยูนนาน และผักดองยูนนาน (มีรสเผ็ด) มาให้กินด้วย

          เราออกไปชมแปลงผักอินทรีย์ ของคุณสุรชัย สินลี้   โดยต้องนั้งรถไต่เขาไปบนถนนดินหลายกิโลเมตร    ระหว่างทางได้เห็นป่าหน้าแล้งที่ไฟป่าไหม้ใบไม้แห้งไปหมดแล้ว    ที่จริงก็น่าเห็นใจชาวบ้าน เพราะเห็นใบไม้แห้งมากมายอย่างนั้นมันก็น่าจะคันมือคันไม้อยากจุดไฟเผา    อย่างที่ผมเคยเผาที่หลังบ้านพักที่ มอ. หาดใหญ่ ประมาณปี ๒๕๒๐ แล้วไฟมันลุกลามจนผู้คนต้องมาช่วยกันดับ   เข็ดมาจนเดี๋ยวนี้    

          แปลงผักอยู่ในที่ลาดเขา มีลำรางชลประทานภูเขา ที่ชาวเขาจัดการน้ำแบ่งปันกัน ใช้   ปลูกผักตามหลักวิชาที่บริษัท สวิฟท์ ที่แม่แตง มาแนะนำ     รวมทั้งมีข้อตกลงรับซื้อแบบประกันราคาที่สูงกว่าราคาที่ซื้อกันทั่วไป   ผักที่ปลูกได้แก่ คะน้า, คะน้าฮ่องกง, ผักกวางตุ้ง, กวางตุ้งฮ่องเต้   มีแมลงรบกวนบ้าง ได้แก่ หมัดกระโดด  หนอนใยใบ   เขาใช้ Bt  หรือน้ำหมักสมุนไพรพ่นเพื่อฆ่าหรือไล่แมลง    ผมมองว่า วชช. สามารถส่งเสริมการทำวิจัยชาวบ้านในเรื่องนี้ได้    ทั้งในด้านเทคนิคการปลูก และความรู้ด้านการขายหรือตลาด   การวิจัยชาวบ้านเรื่องการจัดการแมลงในแปลงผักอินทรีย์น่าจะมีประโยชน์มาก 

          อ้าว! ว่าจะเล่าเรื่องไปเที่ยว  อดเลี้ยวเข้าเรื่องงานไม่ได้

          เราแวะไหว้พระที่วัดน้ำฮู ที่มีพระพุทธรูปองค์ไม่โต ที่เศียรเปิดได้และมีน้ำไหล  ออกมาขังอยู่ในเศียร   เขามีวิดีโอที่รายการทีวีมาพิสูจน์ให้ชมด้วย   หลังโบสถ์มีเจดีย์ที่เขาว่าสร้างโดยสมเด็จพระนเรศวร   เพื่อบรรจุพระอัฐิพระพี่นางสุพรรณกัลยา    หน้าโบสถ์มีศาลกลางน้ำ มีพระรูปพระนเรศวร พระเอกาทศรถ และพระนางสุพรรณกัลยา ให้คนสักการะ   ตรงทางเข้ามีต้นพญาเสือโคร่งออกดอกสวยงามมาก   ผมดูแล้วดอกเหมือนต้นกัลปพฤกษ์ที่ผมเคยปลูกที่บ้านพักใน มอ. หาดใหญ่

         จากนั้นเรากลับไปที่ศูนย์วัฒนธรรมจีนยูนนานเพื่อเสวนาร่วมกับอนุกรรมการสภาวิทยาลัยชุมชน หน่วยจัดการศึกษาฯ อำเภอปาย   ซึ่งผมได้เน้นให้เห็นคุณค่าของความเป็น วชช. ที่มหาวิทยาลัยให้ไม่ได้ 

          กำลังคุยกันออกรส ก็ต้องรีบไปกินอาหารเที่ยงที่ครัวระเบียงปาย   เราได้กินเขียดแลวหรือกบภูเขาทอด   อาหารจานเด็ดคือปลาคังลวก  

          การเดินทางจากปายไปสนามบินเชียงใหม่ใช้เวลา ๓ ชั่วโมง    ผมได้พิสูจน์ร่างกายตนเองว่ายังพอสู้ความตรากตรำขนาดนี้ไหว    กลับมาถึงบ้านได้ข่าวว่าลูกสาวซึ่งมีกำหนดไปแม่ฮ่องสอนวันนี้ด้วยเครื่องบินการบินไทยไปเชียงใหม่แล้วต่อไปแม่ฮ่องสอนต้องงดไป เพราะเครื่องบินลงที่แม่ฮ่อนสอนไม่ได้อีกแล้ว

          สุดยอดของการเดินทางครั้งนี้ คือการฝึกนั่งรถยนต์บนถนนที่สุดคดเคี้ยวเป็นเวลานาน   การได้เห็นสภาพภูมิประเทศภาคเหนือหน้าแล้ง   ได้เห็นอากาศที่มีหมอกควันหนา    ได้เรียนรู้เรื่องวิทยาลัยชุมชน   ได้เข้าใจและเห็นคุณค่าของการวิจัยท้องถิ่นเพิ่มขึ้น   ได้ตระหนักในพลังมิตรภาพจาก บล็อก G2K เพิ่มขึ้น   และได้ประกาศให้ผู้คนทราบว่า ผมเป็นประธาน กกอ. ผู้ไม่มีความรู้

 

วิจารณ์ พานิช
๑๗ มี.ค. ๕๒

ตลาดปายยามค่ำ

 

ความงามของป่าสักหน้าแล้ง  หลังโรงแรมธาราแม่ฮ่องสอน

หมู่บ้านกะเหรี่ยงคอยาว บ้านห้วยเสือเฒ่า ยามเช้าอันเงียบสงบ

 

เด็กเล่นหมากเขย่งที่หมู่บ้านกะเหรี่ยง เตือนความจำชีวิตสมัยเด็กของผม

 

สาวกระเหรี่ยงคอยาวคนนี้เล่นกีต้าร์และร้องเพลงไพเราะมาก

ถ่ายที่หน้าศูนย์วัฒนธรรมชนเผ่าจีนยูนนาน ปาย  จากซ้าย ดร. สิริกร    คุณสุรชัย  ผอ. สุนันทา  ดร. ประเสริฐ

 

อาหารจีนยูนนาน สองจานหน้าคือหมั่นโถว ๒ ชนิด ชนิดสุดอร่อยคือชนิดทอด

 

ชมการแสดงของเด็กสาวที่ศูนย์วัฒนธรรมชนเผ่าจีนยูนนาน อ. ปาย

 

ห้องนอนในบ้านดิน รีสอร์ทของศูนย์วัฒนธรรมชนเผ่าจีนยูนนาน

 

รีสอร์ทเป็นหลังๆ ภายในศูนย์วัฒนธรรมฯ

 

รังผึ้งบนต้นไทร หน้าศูนย์วัฒนธรรมฯ

 

วัดน้ำฮู

 

พระพุทธรูปที่มีน้ำในเศียรคือองค์เล็กที่อยู่หน้าองค์ใหญ่

พระเจดีย์พระนางสุพรรณกัลยา