สมอ. สมอ. คือ อะไร?เพิ่งเคยได้ยินผ่านหู จากท่านรองศาสตราจารย์ นายแพทย์จิตเจริญ ไชยาคำ ผู้อำนวยการศูนย์พัฒนาและประกันคุณภาพ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม นายใหญ่ผมเองครับ

 

       แม้ผมจะทำงานด้านการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับสถาบัน มากว่า 6 ปีก็ตาม

 

       ข่าวคราวความเคลื่อนไหวการประเมินคุณภาพภายนอก รอบที่ 3 ตามระบบของสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) หรือ เรียกติดปากกัน คือ สมศ.

 

       ความเคลื่อนไหวข้างต้น ทั้งที่ได้ข่าวมา และได้ฟังจากปากของผู้อำนวยการ สมอ. ศาสตราจารย์ ดร.สมหวัง       พิธิยานุวัฒน์ ในการประชุมสัมมนาต่างๆ เชื่อแน่ว่าการประเมินคุณภาพภายนอก รอบที่ 3 “ลงถึงรายหลักสูตรแน่นอน และแน่นอนที่สุด”

 

       แน่นอนว่าในงานที่ผมหรือศูนย์พัฒนาคุณภาพและประกันคุณภาพ ต้องเน้นเรื่องนี้เป็นที่สุด ก่อนจะเข้าสู่เฟส 3 ของการประเมินคุณภาพภายใน ภายในปี พ.ศ.2553 ซึ่งเหลือเวลาอีกไม่ถึงสองปี เพื่อการสร้างความเข้าใจ สร้างระบบและกลไกในการพัฒนาหลักสูตร “เตรียมการล่วงหน้า” เราพยายามขับเคลื่อนทั้งกาย และใจ

 

       จากเหตุปัจจัยภายนอกดังกล่าว จากทั้งของ สมศ. รวมถึงสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.)     ต้นสังกัดของสถาบันอุดมศึกษาทุกแห่งในประเทศไทย          ที่พยายามสร้างเกณฑ์การประเมินในเรื่องของการพัฒนาหลักสูตร เช่น

 

              ตัวบ่งชี้ที่ 2.1 มีระบบและกลไกในการพัฒนาและบริหารหลักสูตร

              ตัวบ่งชี้ที่ 2.3 มีโครงการหรือกิจกรรมที่สนับสนุนการพัฒนาหลักสูตรและการเรียนการสอน ซึ่งบุคคล องค์กร และชุมชนภายนอกมีส่วนร่วม

 

       สิ่งเหล่านี้ทำให้ที่ทีมศูนย์ฯโดยเฉพาะท่าน ผอ. ให้ความสำคัญ และตระหนักเรื่องของการพัฒนาหลักสูตร โดยสาเหตุ คือ “ถ้าหลักสูตรไม่ดี ไม่ได้คุณภาพมาตรฐานแล้ว ก็จะทำให้ผลผลิต คือ บัณฑิต ไม่มีคุณภาพ จบออกมาหน้าตาไม่เป็นไปตาม คุณลักษณะของบัณฑิตที่พึงประสงค์ ของตลาดงาน หรือ สังคม”

 

       หลังจากคุยกันนอกรอบกับงานพัฒนาหลักสูตร       กองทะเบียนและประมวลผล เพื่อทราบถึงการดำเนินการ ปัญหา อุปสรรค ที่ผ่านมา

 

       มีประเด็นที่น่าสนใจเรื่องของปัญหาอุปสรรค คือ     คณะวิชา ไม่ค่อยให้ความสำคัญกับการรายงานข้อมูลการดำเนินงานหลักสูตร หรือ สมอ.07 ไม่ค่อยส่ง และทำให้ระดับสถาบันส่ง สกอ. ล่าช้า หรือ ไม่ครบ

 

       เมื่อวาน และ วันนี้ ผมจึงให้เวลากับเรื่องนี้ เรื่อง ของ ตัวย่อ สมอ.07 ศึกษาจากการขอเอกสาร ข้อมูลเชิงประจักษ์จากงานพัฒนาหลักสูตร ศึกษาจากอากู๋ (google) ศึกษาจากย่าฮู (yahoo) เพื่อเป็นข้อมูลในกิจกรรมออกเยี่ยมเยือนคณะวิชา ในวันที่ 1 เมษายน และวันที่ 7 เมษายน 2552

 

       สิ่งที่ได้ศึกษาและเรียนรู้ คือ

              1. สมอ.07 คือ แบบรายงานข้อมูลการดำเนินงานหลักสูตร แยกตามระดับ ตั้งแต่ -01ระดับอนุปริญญา จนถึง -06 ระดับปริญญาเอก

              2. สมอ.07 ต้องรายงานทุกภาคการศึกษา ภายใน 30 วัน นับแต่วันสุดท้ายของภาคการเรียน 

              3. สมอ.07 ข้อนี้สำคัญครับ “การไม่รายงานการดำเนินการหลักสูตรประจำภาคการศึกษา อาจมีผลให้ถูกถอนการรับรองมาตรฐานหลักสูตร”

 

       ไปเจอเว็บไซต์หนึ่งที่มีการไขข้อข้องใจ กับ เรื่องของหลักสูตร เข้าไปอ่านแล้วได้ประโยชน์ยิ่ง

(http://www.km.thaicyberu.go.th/PMQA/File/KM51/2008-06-25/CurrQ&A.htm)

       ผู้ตอบเป็นตัวจริงเสียงจริงเจ้าของระบบกลไกนี้ คือ สำนักงานมาตรฐานและประเมินผลอุดมศึกษา สกอ.

 

       ผมขอยกตัวอย่างคำถามที่มักพบบ่อย FAQ ซึ่งน่าจะเป็นประโยชน์แก่ผู้ที่ต้องรับผิดชอบงานประกันคุณภาพภายในทั้งระดับสถาบัน หรือ คณะวิชา

      

       อาทิ........

       คำถาม

              หลักสูตรที่ได้รับอนุมัติให้เปิดดำเนินการ         แต่ปัจจุบันสถาบันไม่ได้รับนักศึกษา จะนับอาจารย์ประจำหลักสูตรด้วยหรือไม่

       คำตอบ

              หากหลักสูตรใดไม่มีผู้มาเข้าศึกษา หรือไม่ได้ดำเนินการจัดการเรียนการสอนหลักสูตรนั้น สถาบันต้องแจ้งสภาเพื่อขอความเห็นชอบการปิดหลักสูตร และ        แจ้งสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาทราบอาจารย์ประจำหลักสูตรจึงจะไม่นับเป็นอาจารย์ประจำหลักสูตร

 

       คำถาม

              หลักสูตรเปิดหลายแขนงหรือหลายวิชาเอก        มีอาจารย์ประจำหลักสูตรชุดเดียวได้หรือไม่ หรือแยกอาจารย์ประจำตามแขนงวิชาหรือตามวิชาเอก เช่น สาขาวิชาเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มีวิชาเอกไฟฟ้า วิชาเอกอิเล็กทรอนิกส์ วิชาเอกก่อสร้าง หรือหลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต วิชาเอกคณิตศาสตร์ วิชาเอกภาษาอังกฤษ วิชาเอกภาษาไทย ฯลฯ เป็นต้น

       คำตอบ

              ได้ กรณีนี้ถือว่าเป็นหลักสูตรเดียว แต่มีหลายกลุ่มวิชาเอก การจัดอาจารย์ประจำต้องจัดหาผู้มีคุณวุฒิตรงหรือสัมพันธ์กับกลุ่มวิชาเอก ให้ครอบคลุมทุกกลุ่มวิชาเอกด้วย โดยแต่ละกลุ่มวิชาเอกควรต้องจัดหาอาจารย์ประจำอย่างน้อยวิชาเอกละ 3 คน

 

       คำถาม

              อาจารย์ประจำหมวดวิชาศึกษาทั่วไป ซึ่งไม่ใช่อาจารย์ประจำหลักสูตรใดหลักสูตรหนึ่ง การรายงานข้อมูลตามแบบฟอร์ม สมอ.07 แยกเฉพาะอีกชุดหนึ่งหรือไม่ หรือต้องให้อาจารย์ประจำหมวดวิชาศึกษาทั่วไปเป็นอาจารย์ประจำหลักสูตร

       คำตอบ

              อาจารย์ประจำหมวดวิชาศึกษาทั่วไป ถือว่าเป็นอาจารย์ประจำร่วมสอน การรายงานข้อมูลการดำเนินงานหลักสูตรประจำภาคการศึกษาตามแบบ สมอ.07 ไม่ได้ระบุให้อาจารย์ประจำร่วมสอนเป็นอาจารย์ประจำหลักสูตรใดหลักสูตรหนึ่งหลักสูตร จึงไม่จำเป็นต้องรายงานข้อมูล สมอ.07 ที่แจงเป็นรายหลักสูตร แต่ควรแจ้งว่าเป็นอาจารย์ประจำร่วมสอนของสถาบัน

 

       คำถาม

              ผู้บริหาร (อธิการบดี รองอธิการบดี คณบดี ผู้อำนวยการ) ในมหาวิทยาลัยนั้นเป็นอาจารย์ประจำหลักสูตรได้หรือไม่

       คำตอบ

              สามารถเป็นอาจารย์ประจำได้หลักสูตรใดหลักสูตรเดียว และเป็นอาจารย์ประจำได้สถาบันเดียว

 

       คำถาม

              อาจารย์ประจำหลักสูตร อาจารย์ผู้รับผิดชอบหลักสูตร อาจารย์ประจำ มีความแตกต่างกันอย่างไร     

       คำตอบ

              มีความแตกต่างกันคือ อาจารย์ประจำหลักสูตร หมายถึงอาจารย์ประจำที่มีหน้าที่หลักด้านการสอนและการวิจัย ปฏิบัติงานเต็มเวลาตามภาระงานที่รับผิดชอบในหลักสูตรที่เปิดสอน ซึ่งต้องมี  อย่างน้อยหลักสูตรละ 5 คน และในจำนวนนั้นจะต้องมีผู้รับผิดชอบหลักสูตร เพื่อบริหารหลักสูตรและการเรียนการสอนให้บรรลุเป้าหมายของหลักสูตร ส่วนอาจารย์ประจำ หมายถึง อาจารย์ประจำร่วมสอนในหมวดวิชาศึกษาทั่วไปหรือหมวดวิชาเลือกเสรี ซึ่งอาจไปเป็นอาจารย์ประจำร่วมสอนได้มากกว่า 1 หลักสูตร โดยต้องคำนึงถึงภาระงานของอาจารย์ประจำร่วมสอนที่ไม่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพการเรียนการสอนในการผลิตบัณฑิต และภาระงานทำผลงานวิชาการและการวิจัย

 

      คำถาม

              อาจารย์ประจำหลักสูตร กรณีอาจารย์เกษียณอายุราชการ และมหาวิทยาลัยทำหนังสือเชิญและจ้างเป็นรายปี กรณีเช่นนี้ทำได้หรือไม่

       คำตอบ

              ได้ แต่ไม่สมควรจ้างเป็นรายปี เพราะจะทำให้อาจารย์ประจำมีความรู้สึกไม่มั่นคงในอาชีพ จึงควรบรรจุเป็นอาจารย์ประจำโดยมีสัญญาการจ้างที่สามารถจูงใจให้อาจารย์อยู่ประจำองค์กรได้นาน

 

       คำถาม

            การเสนอเปิดสอนนอกที่ตั้งของสถาบันอุดมศึกษาเอกชนจะต้องใช้เอกสารอะไรบ้าง

       คำตอบ

              การเสนอเปิดสอนนอกที่ตั้ง สถาบันอุดมศึกษาเอกชนต้องเสนอหลักสูตรที่มีข้อมูลตามเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับอุดมศึกษา พ.ศ. 2548 และข้อมูลแสดงศักยภาพความพร้อมของสถานที่นอกที่ตั้งที่แสดงชัดเจนว่าสามารถจัดการศึกษาได้อย่างมีคุณภาพมาตรฐานเทียบเคียงกับสถาบันอุดมศึกษาในที่ตั้ง ทั้งนี้ให้ศึกษารายละเอียดการเสนอเอกสารหลักฐานเพื่อประกอบการพิจารณาจาก กฎกระทรวง ว่าด้วยการจัดการศึกษานอกสถานที่ตั้งของสถาบันอุดมศึกษาเอกชน พ.ศ. 2551 รวมทั้งสัญญาการเช่าสถานที่นอกที่ตั้ง เพื่อแสดงการเป็นผู้มีสิทธิ์ในการเช่าที่ดินหรืออาคารตามระยะเวลาที่สภาสถาบันให้ ความเห็นชอบ

 

       เป็นต้น

 

 

       คำถามข้อสุดท้ายนี้สำคัญมาก ความหมายง่ายๆ คือ 1 ศูนย์ที่ไม่ได้อยู่ที่ตั้งของมหาวิทยาลัย หมายถึง 1 คณะ หรือ 1 หลักสูตร ไม่นับซ้ำกันกับที่เปิดสอนอยู่ที่ตั้ง

 

       ในสภาวการณ์จริงที่เกิดของมหาวิทยาลัยที่ผมทำงานอยู่นั้น ถือว่าเป็น “วิกฤต” เมื่อมี กฎกระทรวง ว่าด้วยการจัดการศึกษานอกสถานที่ตั้งของสถาบันอุดมศึกษาเอกชน พ.ศ. 2551 ออกมา

 

       คำถามว่าศูนย์ฯของผมควรจะมีบทบาทอย่างไร?

     

      คำถามนี้ เราได้ให้ สัญญาใจไฟปรารถนา (Passion Plan) กับ รักษาการนายกสภามหาวิทยาลัย ท่านอำนวย ปะติเส ในฐานะประธานกำกับติดตามกิจการมหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 7 มีนาคม พ.ศ.2552 ว่า ในเฟสแรก ทีมศูนย์ฯจะหาข้อมูลเชิงประจักษ์ ข้อเท็จจริง ของ สมอ.07

 

       บทความนี้ ผมพยามเขียนเพื่อให้ตัวเองจำสิ่งที่จะต้องทำให้ จึงนั่งพิมพ์ด้วยตนเอง เพื่อให้การรับรู้ จำดียิ่งขึ้น และหวังเป็นอย่างยิ่งอยากให้ทีมศูนย์ฯทุกท่านได้อ่าน และรับรู้ไปพร้อมๆกัน ในการสร้างระบบและกลไก ซึ่งถือเป็นสิ่งใหม่ สำหรับบทบาทหน้าที่นี้ของศูนย์พัฒนาและประกันคุณภาพ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม กับ สมอ.07