ขั้นตอนการผลิตก้อนเชื้อเห็ด

 

เรื่อง  การผลิตก้อนเชื้อเห็ดลม

1.  วัสดุเพาะเห็ดลม

การทำก้อนเชื้อสำหรับเพาะเลี้ยงเห็ดลม  สามารถทำได้ทั้งปีไม่เลือกฤดูกาลผลิต  ซึ่งสูตรผสม

ที่ใช้ทำก้อนเชื้อมีดังนี้

ขี้เลื่อยไม้ยางพารา                                               100  กิโลกรัม

รำละเอียด                                                                 7  กิโลกรัม

ดีเกลือ                                                                  0.2   กิโลกรัม

ยิปซั่ม                                                                   0.5   กิโลกรัม

ปูนขาว                                                                      2   กิโลกรัม

ภูไมท์                                                                  2-4   กิโลกรัม

นอกจากนี้สามารถ ใส่  แป้งข้าวเหนียว  และน้ำตาลทราย  เพื่อเพิ่มธาตุอาหารให้กับเห็ดได้  หลังจากได้ส่วนผสมทั้งหมดมาแล้ว นำมาผสมให้เข้ากัน หากเป็นฟาร์มขนาดใหญ่อาจใช้เครื่องผสมปูนฉาบหรือเครื่องผสมอาหารสัตว์  แต่หากเป็นฟาร์มขนาดเล็กสามารถดัดแปลงโดยใช้ไม้พาย  จอบ  พลั่ว  ตามความเหมาะสมของพื้นที่ 

   

วิธีการผสมวัสดุการผลิตก้อนเชื้อเห็ดลม

 เมื่อเรามั่นใจว่าส่วนผสมทั้งหมด  คลุกเคล้าเข้ากันเป็นอย่างดีแล้ว  จึงทำการเพิ่มความชื้นโดยการเติมน้ำเข้าไปจะด้วยวิธีใดก็ตาม  ต้องให้มีความชื้นอยู่ระหว่าง  65 -75 เปอร์เซ็นต์  โดยมีวิธีทดสอบง่ายๆคือ ใช้มือกำดูไม่มีน้ำเยิ้มออกตามง่ามมือและยังจับกันเป็นก้อน

2.  การบรรจุถุงวัสดุเพาะ

การบรรจุถุงวัสดุเพาะ  ปกติจะใช้ถุงพลาสติกทนร้อน  ขนาด  6.5 นิ้ว   คูณ 12.5 นิ้ว          หนา  0.8 - 1 มิลลิเมตร  ปกติ 1  กิโลกรัม  มีประมาณ  180  -  200  ใบ  วิธีการบรรจุ   ใช้ช้อนตัก ขี้เลื่อยกรอกลงในถุงให้เต็มแล้วใช้มือจับขอบปากถุงทั้ง 2 มือ กระทุ้งก้นถุงลงกับพื้นเพื่อให้ ขี้เลื่อยอัดตัวกันแน่น หรืออาจใช้เครื่องอัดถุง ซึ่งจะประหยัดเวลาและอัดได้จำนวนมาก  โดยก้อนเชื้อ 1 ถุงมีน้ำหนักประมาณ 0.8  ถึง 1  กิโลกรัม  จากนั้น  ใส่คอขวดเพื่อง่ายต่อการหยอดเชื้อและเป็นทางที่อากาศผ่าน  จุกด้วยสำลี  ใช้พลาสติกหุ้มสำลีอีกชั้นหนึ่ง  นำไปนึ่งฆ่าเชื้อทันทีไม่ควร  ทิ้งไว้นานเพราะจะทำให้ก้อนเชื้อบูด

 

                                   การบรรจุขี้เลื่อยลงถุงเพาะ                           

3.  การนึ่งฆ่าเชื้อวัสดุเพาะ

ในการนึ่งฆ่าเชื้อให้ดีและมีประสิทธิภาพนั้น  ไม่ได้ขึ้นอยู่กับระยะเวลาเพียงอย่างเดียว  ระดับความร้อนควรจะคงที่ ที่ 100  องศาเซลเซียส  ถ้าสังเกตจะมีไอน้ำพุ่งออกมาอย่างสม่ำเสมอ แล้วทำการจับเวลา  ดังนี้

หม้อนึ่งแบบลูกทุ่ง  ขนาด  100  ก้อน  ใช้เวลานึ่งประมาณ   2  ชั่วโมง

หม้อนึ่งหรือตู้นึ่ง   ขนาด    500  ก้อน   ใช้เวลานึ่งประมาณ  3  ชั่วโมง

หม้อนึ่งหรือตู้นึ่ง   ขนาด    1,000  ก้อน   ใช้เวลานึ่งประมาณ  4  ชั่วโมง

หม้อนึ่งหรือตู้นึ่ง   ขนาด    2,000- 3,000  ก้อน   ใช้เวลานึ่งประมาณ  5  ชั่วโมง

เมื่อนึ่งได้ที่แล้ว  หากไม่ต้องการใช้หม้อนึ่งต่อ ควรปล่อยไว้ให้เย็นลง  หากจะนึ่งชุดใหม่

ให้ลาไฟแล้วเปิดฝาหม้อนึ่งอย่างระมัดระวัง  นำถุงก้อนเชื้อเห็ดที่ยังร้อนออกมาผึ่งไว้  เมื่อก้อนเชื้อเห็ดเย็นได้ที่  จึงทำการหยอดเชื้อได้ทันที                                                                                                                                    

    

 

                       จัดเรียงก้อนเชื้อให้เป็นระเบียบในตู้นึ่ง       ตู้นึ่งก้อนเชื้อโดยใช้ฟืน ขนาดบรรจุ 3,000 ก้อน

 

4.   การหยอดเชื้อ

ก่อนทำการหยอดเชื้อเห็ด ต้องเตรียมขวดหัวเชื้อเห็ด โดยใช้ไม้หรืออุปกรณ์ที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว กระทุ้งหรือแคะเมล็ดข้าวฟ่างให้ร่อนและไม่จับกันเป็นก้อนเสียก่อน  จากนั้นเช็ดปากขวดด้วยแอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อ  เปิดจุกสำลีที่ปากถุงวัสดุเพาะพร้อมทั้งเทหัวเชื้อข้าวฟ่างลงไปอย่างรวดเร็ว  โดยหัวเชื้อ 1 ขวด สามารถหยอดได้หยอดได้ประมาณ 30 – 40 ถุง

สถานที่หยอดเชื้อไม่ควรมีลมพัดผ่านมากนัก  เพราะจะทำให้มีโอกาสปนเปื้อนของเชื้อโรคชนิดอื่นได้  เมื่อทำการหยอดเชื้อลงถุงแล้วต้องรีบปิดจุกสำลีที่ปากถุงทันทีเพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อโรคต่างๆ เข้าไปได้ แล้วทำการหยอดเชื้อลงถุงถัดไปทันที

ในการหยอดเชื้อให้ได้ผลดีนั้น  ควรขยันลนปากขวดด้วยตะเกียงแอลกอฮอล์หรือเช็ดปากขวดด้วยแอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อ กำหนดไว้ว่าหยอดได้ประมาณ 10 – 15 ถุงให้ฆ่าเชื้อ 1 ครั้ง

จากนั้นจะต้องหุ้มสำลีด้วยกระดาษอีกชั้นทันที  เพื่อป้องกันแมลงต่างๆเจาะเข้าไปทำลายเชื้อเห็ด เสร็จแล้วจึงนำก้อนเชื้อเห็ด  ออกจากห้องหยอดเชื้อเพื่อเข้าบ่มเลี้ยงเชื้อต่อไป 

 

  

                                                                            บรรยากาศการหยอดเชื้อ

5.   การบ่มเชื้อ

โรงเรือนที่ใช้บ่มเชื้อนั้น  ควรเป็นโรงเรือนที่มีอากาศถ่ายเทได้สะดวก  มีอุณหภูมิค่อนข้างเย็นอย่างสม่ำเสมอ  ซึ่งอุณหภูมิที่เหมาะสมกับการบ่มก้อนเชื้อเห็ดนั้น  ควรมีอุณหภูมิประมาณ

25 – 30 องศาเซลเซียส  เมื่อขนก้อนเชื้อเข้าโรงบ่มเรียบร้อยแล้ว  ระหว่างที่บ่มเลี้ยงเชื้อเห็ด ควรตรวจและคัดแยกก้อนเชื้อที่ปนเปื้อนของจุลินทรีย์ชนิดอื่นออกไปทิ้งทำลาย หมั่นตรวจเช็คก้อนเชื้อและ ตัดเห็ดที่ออกก่อนกำหนด  ระยะเวลาที่บ่มก้อนเชื้อเห็ดนั้น ขึ้นอยู่กับชนิดของเห็ด  สายพันธุ์  และฤดูกาลที่แปรเปลี่ยน  แต่ก็พอสรุปได้ว่า  เห็ดนางรม  นางฟ้า  และเห็ดขอนขาว บ่มนาน  1  เดือน  เห็ดลม  บ่มนาน  2  เดือน

 

 

โรงเรือนบ่มเชื้อมีอากาศถ่ายเทได้สะดวก และจัดวางก้อนเชื้อให้เป็นระเบียบ

  

 

หมั่นตรวจเช็คก้อนเชื้อและคัดก้อนเชื้อที่ปนเปื้อนออกไปทำลายอยู่เสมอ

 

เอกสารอ้างอิง

 

ขวัญชัย  พันธ์หมุด.  การทำเชื้อเห็ดและการเพาะเห็ด.  วิทยาลัยเกษตรกรรมนครพนม 

               กรมอาชีวศึกษา  กระทรวงศึกษาธิการ,   2537.

ดีพร้อม  ไชยวงศ์เกียรติ.  การเพาะเห็ดและเห็ดบางชนิดในประเทศไทย. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์    

               บางเขน.  กรุงเทพฯ  :  2520.

ศรานนท์  เจริญสุข.  คู่มือการเพาะเห็ด.  สำนักพิมพ์  ส่งเสริมอาชีพธุรกิจเพรกะรัต.  กรุงเทพฯ  :   

               2537.

นิมต  รอดภัย.  อาชีพเพาะเลี้ยงเห็ดพิชิตความยากจนได้.   กาฬสินธุ์. 

 http://www.  Agric-prod.  Mju.ac.th/web-veg/mushroom/chapter  ga5.pdf