เมื่อแต่ละพื้นที่ได้เล่าเสร็จ ให้สมาชิกกลุ่มช่วยกันถอดความรู้ออกมาว่า “เราเห็นวิธีปฏิบัติที่ดีอะไรบ้าง” แล้วบันทึกลงในกระดาษปรู๊ฟ

หลังจากที่ได้มีโอกาสเล่าให้เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบงานโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง(NCD) เรื่อง การจัดการความรู้โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ครานี้ก็ได้มีโอกาสเริ่มต้นจัดการความรู้โรคไม่ติดต่อเรื้อรังเป็นครั้งที่ ๑ โดยมีคุณศุภวรรณ นันทวาส ผู้รับผิดชอบงาน NCD ของสสจ.น่าน เป็นแม่งานหลัก เราเริ่มต้นด้วยการค้นหาดาวในโครงการชุมชนลดปัจจัยเสี่ยง ที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดน่าน และศูนย์ประสานการสร้างเสริมสุขภาพคนน่าน (Node สสส.) ได้สนับสนุนให้พื้นที่ได้ดำเนินการในปี ๒๕๕๑ จำนวน ๓๗ พื้นที่ โดยเชิญเจ้าหน้าที่สาธารณสุขระดับอำเภอและตำบลที่รับผิดชอบ พร้อมตัวแทนชุมชนพื้นที่ละ ๑ คน เข้ามาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้

กิจกรรมค้นหาดาวครั้งนี้ ได้จัดที่ศูนย์ส่งเสริมบริการทางการศึกษาและการศึกษาตามอัธยาศัย หรือกศน.น่าน โดยมีวัตถุประสงค์การจัดกิจกรรมดังนี้

๑. เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนการดำเนินงานตามโครงการชุมชนลดปัจจัยเสี่ยงปี ๒๕๕๑

๓. เพื่อจัดทำฐานข้อมูลชุมชนลดปัจจัยเสี่ยงและค้นหาตัวอย่างที่ดีของชุมชนลดปัจจัยเสี่ยง

เราเริ่มกิจกรรมด้วยการชี้แจงความเป็นมาของการจัดเวทีวันนี้ พร้อมเล่าถึงสถานการณ์ปัญหาโรคไม่ติดต่อเรื้อรังของจังหวัดน่านและประเทศไทย หลังจากนั้นผมจั่วหัวด้วยความจำเป็นในการจัดการความรู้ และเริ่มกิจกรรมการภาวนาด้วยหัวใจ ได้คุณปัทมา ธนามี ข้าราชการบำนาญ มาเป็นจิตอาสาช่วยเป็นพิธีกรประจำวัน เราเริ่มด้วยการเปิดวิดีทัศน์เสถียรธรรมสถานตอน “อาหารอร่อยเพราะกินกันหลายคน”และตามด้วยการทำภาวนาแบบเคลื่อนไหวด้วยบทเพลง “ดั่งดอกไม้บาน” เป็นการเรียกความสงบมาสู่ต้นธารของจิตใจ

หลังจากนั้นผมได้แบ่งกลุ่มย่อย เป็น ๖ กลุ่มๆ ละ ๓-๔ อำเภอ แล้วให้พื้นที่แต่ละโครงการได้ครุ่นคิดและทบทวนโครงการชุมชนลดปัจจัยเสี่ยงในพื้นที่ของตนเอง แล้วบันทึกรายละเอียดลงในแบบฟอร์มฐานข้อมูลชุมชนลดปัจจัยเสี่ยง ประกอบด้วย

 

ฐานข้อมูลชุมชนลดปัจจัยเสี่ยง จ.น่าน

๑. ชื่อโครงการ................................................................

๒. หมู่บ้าน/ชุมชน........................ตำบล.................. อำเภอ.......................

๓. แรงบันดาลใจในการจัดทำโครงการ (แรงขับภายในและความมุ่งหวัง)...............

๕. ผลการดำเนินงานที่เป็นรูปธรรม (การเปลี่ยนแปลงด้านพฤติกรรม)...................

๖. จุดเด่นและความภาคภูมิใจ..............................

๗. ปัจจัยเงื่อนไขความสำเร็จ................................

๘. ชื่อ-สกุล ผู้ประสานงาน................................ตำแหน่ง.......................

เบอร์โทร....................................... E-Mail (ถ้ามี)........................

 

แล้วให้แต่ละพื้นที่โครงการได้เล่าสู่กันฟังถึงการดำเนินงานชุมชนลดปัจจัยเสี่ยงที่ผ่านมาว่าเป็นอย่างไร เกิดผลอย่างไร มีอะไรที่ทำสำเร็จ อะไรที่ต้องทำต่อ บรรยากาศการเล่าสู่กันฟังเป็นไปอย่างฉันท์มิตร มีเรื่องราวดีดีที่น่าสนใจมากมาย มีเคล็ดลับวิธีปฏิบัติที่ดีหลากหลาย

เมื่อแต่ละพื้นที่ได้เล่าเสร็จ ให้สมาชิกกลุ่มช่วยกันถอดความรู้ออกมาว่า “เราเห็นวิธีปฏิบัติที่ดีอะไรบ้าง” แล้วบันทึกลงในกระดาษปรู๊ฟ เมื่อเล่าจนครบทุกพื้นที่โครงการแล้ว ก็ถึงเวลาของการค้นหาดาว โดยให้ฉันทามติของกลุ่มว่า เรื่องเล่าของพื้นที่โครงการใดที่เราฟังแล้วรู้สึกโดนใจและเห็นว่าเป็นตัวอย่างที่ดีมากๆ ควรจะส่งเป็นตัวแทนของกลุ่มไปเล่าสู่กันฟังในกลุ่มใหญ่ ปรากฏว่าแต่ละกลุ่มมีเรื่องโดนใจหลายเรื่อง เรียกว่ารักพี่เสียดายน้อง แต่ด้วยข้อจำกัดของเวลา ทำให้ต้องเลือกมาเพียงหนึ่ง เพื่อนำมาเล่าสู่กันฟังในกลุ่มใหญ่

เรื่องที่โดนใจที่นำมาเล่าสู่กันฟังในกลุ่มใหญ่ ๖ เรื่อง ได้แก่

๑.     สุขาภิบาลอาหาร ต.สวด อ.บ้านหลวง

๒.    สุขาภิบาลอาหาร ต.ยม อ.ท่าวังผา

๓.    เยาวชนบ้านอ้อ ต.พระพุทธบาท อ.เชียงกลาง

๔.    ผู้สูงอายุบ้านดอนแก้ว ต.วรนคร อ.ปัว

๕.    การลดเหล้าบ้านดอนแท่น ต.กลางเวียง อ.เวียงสา

๖.     ชีววิถีลดการใช้สารเคมีในครัวเรือนและการเกษตรของ ต.ยอด อ.สองแคว

และมีแถมเรื่องมาตรการลดเหล้าของบ้านหล่ายทุ่ง ต.ปอน อ.ทุ่งช้างอีกเรื่อง แต่ละเรื่องล้วนมีวิธีปฏิบัติที่ดีมากๆ สมควรเอาเป็นแบบอย่างไปขยายต่อ ส่วนเรื่องที่ไม่ได้นำเสนอในกลุ่มใหญ่ก็ยังมีอีกหลายเรื่องที่เป็นเรื่องดีๆ ที่ได้ดำเนินการกัน

หลังนำเสนอครบทุกกลุ่ม ผมได้แจกบัตรคำให้คนละ ๒ ใบ ใบที่ ๑ ให้เขียนว่า “เราได้แนวทางปฏิบัติที่ดีอะไร จากการเรียนรู้ในวันนี้” (เขียนเป็นอธิบายความ ไม่ใช้คำหลักหรือคำที่เป็นวิชาการ) ใบที่ ๒ ให้เขียนว่า “จะนำเอาความรู้ที่ได้ไปใช้ในพื้นที่ชุมชนตนเองอย่างไร” (เขียนรูปธรรมสิ่งที่จะนำไปทำจริงๆ) แล้วให้แต่ละคนนำไปติดที่กระดาน เพื่อให้ได้ Shopping Idea กันในระหว่างพัก

ช่วงท้ายศูนย์ส่งเสริมสุขภาพที่ ๑๐ เชียงใหม่ ได้นำเสนอมุมทางวิชาการเรื่องคนไทยไร้พุงและโภชนาการที่เหมาะสม ปิดท้ายด้วยคุณศุภวรรณ นันทวาส ได้นำเสนอถึงแนวทางการดำเนินงานชุมชนลดปัจจัยเสี่ยงในปี ๒๕๕๒

กระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เป็นไปด้วยดี ได้เนื้อหาความรู้ที่ดีมาแบ่งปันกัน (จะค่อยๆ ทยอยบันทึกเล่าสู่กันฟังครับ) นี่เป็นก้าวแรก ต่อไปเราจะเอาดาวที่ค้นมาได้มาถอดเชิงลึกขึ้น รวมถึงการขยายงานต่อยอดไปสู่การป้องกันปัจจัยเสี่ยงอื่นต่อไป

ขอบคุณคนต้นเรื่องดีดีทุกคน

บันทึกเรื่องเล่าเวที “การจัดการความรู้ชุมชนลดปัจจัยเสี่ยง”

วันที่ ๑๒ มีนาคม ๒๕๕๒

ณ กศน.น่าน