การจัดการความรู้เรื่องการประกันคุณภาพการศึกษา

จากปัญหาที่เกิดขึ้น   ควรจัดระบบการประกันคุณภาพกับการปฏิบัติงานตามปกติบูรณาการให้เป็นเรื่องเดียวกัน  เมื่อศึกษาจากแนวคิดของ  Hussey (1995: 64) ที่เรียกว่า รูปแบบ EASIER แนวคิดการจัดการความรู้ และระบบการประกันคุณภาพ ตามวงจรเดมมิ่ง (Deming Cycle) ทำให้เห็นว่าสามารถบูรณาการเข้าด้วยกัน เป็นการบูรณาการการประกันคุณภาพ (Quality – Assurance - QA) และการจัดการความรู้ (Knowledge Management) ให้เป็นวิถีแห่งการทำงาน มีรายละเอียดดังนี้

 

รูปแบบ EASIER ในการพัฒนาระบบบูรณาการ

                  EASIER มาจากคำย่อของ Envision, Activation, Support, Implement, Ensuring และ Recognition กรอบความคิดมีดังนี้

                                                                                 Envision

มองเห็นภาพร่วมกัน

 

 

                      Recognition                                                                                     Activation

ชื่นชมร่วมกัน

 

กระตุ้น

 

     

 

ตรวจสอบให้มั่นใจ

การสนับสนุน

 

 

                                                                                                               

      Ensuring                                                                                                     Support                                                                     

การนำไปใช้

 

               

 

Implement

 

ภาพประกอบ 1  รูปแบบ EASIER

ที่มา : Hussey 1995:64

 

                จากภาพประกอบมีรายละเอียดดังนี้

                  1.    การมองเห็นภาพร่วมกัน  (Envision) 

                          หมายถึง  การสร้างเป้าหมายสุดท้ายที่ให้ทุกคนในองค์กรมองเห็นภาพว่าภาพที่ต้องการ  ให้เกิดขึ้นเป็นภาพอะไร  มีลักษณะอย่างไร  เป็นการฉายให้เห็นภาพในอนาคตของผลลัพธ์  ที่เรียกทั่วไปว่ามีวิสัยทัศน์  ซึ่งเป็นวิสัยทัศน์ ที่ทุกคนมีส่วนร่วม  และเห็นพ้องกัน

                          การมองเห็นร่วมกันจึงเป็นการสร้างภาพวันข้างหน้าให้เป็นภาพที่ชัดเจนแจ่มใส  ที่ทุกคนรับได้ และตั้งใจจะปฏิบัติงานร่วมกันให้เกิดผลตามภาพที่มองเห็นหรือฝันที่เป็นจริง

                          การที่จะให้บุคคลมองเห็นภาพร่วมกัน  จึงต้องจัดกิจกรรมให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกัน      ร่วมคิด  ร่วมแสดงความคิดเห็น เพื่อมาร่วมปฏิบัติงาน

                  2.    การกระตุ้น (Activation)

                          หมายถึง  การให้กำลังใจ  การกระตุ้นให้บุคลากรได้ตระหนักถึงความสำคัญของการพัฒนาองค์กร  การเข้าใจวิสัยทัศน์  และกระบวนการทำงานที่ตรงกัน  ไปในทิศทางเดียวกัน  ให้เกิดความมั่นใจและมีความมุ่งมั่น  โดยกระบวนการมีส่วนร่วม ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน (Knowledge Sharing) ผู้นำจึงถือว่าเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการกระตุ้นให้เกิดความรู้ในองค์กร (Embed Knowledge) ให้มองเห็นเป้าหมายที่ตรงกัน ในการกระตุ้นควรกระทำเป็นระยะ ๆ ทำตั้งแต่ระยะเริ่มแรกของการทำงานและระยะต่อมาอย่างต่อเนื่องการกระตุ้นเป็นการเสริมแรงที่ดี

                  3.    การสนับสนุน  (Support)

                          หมายถึง การสนับสนุนจากผู้บริหาร ข้อนี้ถือว่าเป็นปัจจัยสำคัญ  เมื่อมีกระบวนการทำงานที่เรียกว่า  กระบวนการสร้างคุณค่า (Value Creation Process) หมายถึงการกำหนดงานให้ทำแล้ว หรือให้มีส่วนร่วมแล้ว จำเป็นต้องมีกระบวนการสนับสนุน (Support Process) ได้แก่การให้กำลังใจ การสนับสนุนปัจจัยทางกายภาพ ที่จะทำให้งานดำเนินไปได้สะดวก อย่าให้ติดขัดโดยกระบวนการในระบบราชการ ที่เรียกว่าระบบคอขวดให้หมดไป การเตรียมการสนับสนุน จึงเป็นสิ่งจำเป็นในระบบปฏิบัติงาน

                  4.     การปฏิบัติงาน  (Implement)

                          หมายถึง  การพัฒนาระบบแผนงานที่ดีที่ได้มาจาก  การนำวิสัยทัศน์มาทำเป็นแผนกลยุทธ์   จากการวิเคราะห์จุดแข็งจุดอ่อน  หรือมาทำเป็นแผนงานสำหรับสู่การปฏิบัติที่ชัดเจน  มีช่วงเวลาและ  ผู้รับผิดชอบ

                          ในการปฏิบัติงาน  จะต้องกำหนดรายละเอียดที่ชัดเจน เช่น

                          4.1  การสร้างความเข้าใจในสิ่งที่ต้องปฏิบัติ

                          4.2  กำหนดขั้นตอนการปฏิบัติ

                          4.3  มอบหมายผู้รับผิดชอบในแต่ละขั้นตอน

                          4.4  มีทีมทำงานและโครงสร้างการทำงานสนับสนุน

                          4.5  กำกับเป้าหมายของการทำงานให้เป็นไปตามนโยบาย

                          4.6  การปรับเปลี่ยนหรือเปลี่ยนแปลงใด ๆ ต้องมีความชัดเจนเข้าใจเหตุผลเป็นที่ยอมรับได้

                  5.  ตรวจสอบให้มั่นใจ (Ensuring)

                          หมายถึง  การตรวจสอบให้เกิดความมั่นใจในการปฏิบัติงาน  ได้แก่กระบวนการควบคุม ติดตาม และประเมินผล  ซึ่งอาจมีการควบคุมโดยใช้เครื่องมือ  เช่น Gantt chart หรือ PERT การควบคุมโดยกลไกการติดตามโดยผู้บริหารระดับต่าง ๆ  เพื่อช่วยเหลือให้เกิดผลอย่างน้อย 4 ประการ คือ

                          1.  การปฏิบัติตามเวลาที่กำหนดในแต่ละขั้นตอนการเปลี่ยนแปลง

                          2.  การปรับปรุงแผนเมื่อมีสถานการณ์ใหม่

                          3.  การปรับปรุงวิธีการปฏิบัติงานหากสถานการณ์เปลี่ยนแปลง

                          4.  การปรับแผนการปฏิบัติงานตามผลการประเมินสถานการณ์

                  6.  การชื่นชมร่วมกัน (Recognition)

                          หมายถึง  การให้กำลังใจ  การเสริมกำลังใจคนทำงาน  โดยการยอมรับความสามารถของแต่ละคน  และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น  เป็นองค์ความรู้หรือบทเรียน  แม้แต่บางครั้งผลลัพธ์ ที่ได้ออกมาไม่เป็นไปในทางที่คาดหวังไว้  ถือว่าเป็นบทเรียนได้  นำมาให้กำลังใจ  ไม่ให้ย่อท้อ  และให้ข้อสังเกตและแนวทางการแก้ไขในโอกาสต่อไป  สามารถนำมาพูดให้ความชื่นชมในจุดที่ดีได้  การชื่นชมร่วมกันนี้  ทำให้เป็นวัฒนธรรมของคนทำงานออกมาชื่นชมร่วมกัน  และให้ข้อสังเกตกัน  ถือว่าเป็นการพัฒนาระบบทำงานที่มองคนในแง่ดี  บรรยากาศการทำงานจะดีขึ้น  ความร่วมมือก็จะมีมากขึ้นด้วย

 

กระบวนการจัดการความรู้

 

การพัฒนาความรู้

การประเมินและการปรับปรุง

การแลกเปลี่ยนเรียนรู้

การจำแนกความรู้

การเก็บรักษาความรู้

การนำความรู้ไปใช้

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ภาพประกอบ 2  กระบวนการจัดการความรู้

ที่มา  :  บุญส่ง   หาญพานิช. 2546 : 45

 

                จากภาพประกอบอธิบายว่ากระบวนการจัดการความรู้นี้มีอยู่แล้วในวิถีชีวิตแห่งการทำงานทั่วไป  เพียงแต่นำมาจัดให้เป็นระบบชัดเจนขึ้น  ทำให้มองเห็นจุดเด่นและจุดด้อยที่ต้องพัฒนา  ว่าเราจะใช้กระบวนการจัดการความรู้ มาสร้างให้เป็นนิสัยแห่งการเรียนรู้  ที่บุคลากรต้องการเรียนรู้อยู่เสมอ  และตลอดเวลา  ในรูปแบบต่าง ๆ กัน  ทั้งการอ่านหนังสือ  การฟังคำบรรยาย  การอภิปรายแสดงความคิด  รวมทั้งการเขียนรายงานเผยแพร่ความรู้ เป็นต้น  สิ่งเหล่านี้ถือว่าเป็นวิถีชีวิตการทำงานของบุคลากรในสถานศึกษา  สถาบันแห่งคลังความรู้หรือการเรียนรู้จะถ่ายทอดต่อไปยังสังคม  หรือพัฒนาสังคม  สังคมจะเป็นสังคมแห่งการเรียนรู้

วิถีชีวิตของการทำงานของบุคลากรในสถานศึกษา จะเกี่ยวข้องกับงานประกันคุณภาพการศึกษา  งานประกันคุณภาพการศึกษากับกระบวนการทำงาน  กระบวนการบริหารเป็นเรื่องเดียวกัน  กล่าวคือ  ไม่ว่าจะเป็นการวิเคราะห์ระบบการทำงานหรือระบบประกันคุณภาพ  ในองค์รวมจะเกี่ยวข้องตามแนวคิดวงจรเดมมิ่ง  (Deming Cycle)    หรือเรียกย่อ ๆ ว่า PDCA (Plan, Do, Check และ Act)

                ดังนั้น  เมื่อบูรณาการทั้งงานประกันคุณภาพภายใน  คือ  การพัฒนาคุณภาพ การติดตามคุณภาพ  และการประเมินคุณภาพ ตามรูปแบบ EASIER แล้วจะมีลักษณะดังนี้

 

ผู้เรียน / ชุมชน

ยุทธศาสตร์

แผนกลยุทธ์

ระบบควบคุม

ผลที่เกิดผลขึ้น

การมองเห็นภาพร่วมกัน (วิสัยทัศน์)

ชื่นชมร่วมกัน

ตรวจสอบให้มั่นใจ

พันธกิจ

ระบบรางวัล

ระบบพัฒนาบุคลากร

การเรียนรู้และการพัฒนา

การกระตุ้น

วัฒนธรรม

โครงสร้าง

กระบวนการภายใน

การเงิน

กระบวนการตัดสินใจ

การนำไปใช้

ระบบข้อมูล

การสสนับสนุน