ตัวอย่างการจัดการความรู้ลงสู่โรงเรียนชาวนา
กระบวนการนำการจัดการความรู้ไปใช้ที่โรงเรียนชาวนา ดำเนินการดังนี้
1. การถอดบทเรียนกระบวนการจัดการความรู้เรื่องการทำนาข้าวในระบบเกษตรกรรมยั่งยืน หรือการใช้การจัดการความรู้ไปสร้างรูปแบบการจัดการความรู้ในโรงเรียนชาวนา ของมูลนิธิข้าวขวัญ จังหวัดสุพรรณบุรี โดยเริ่มจากโจทย์หรือปัญหา และนำเป้าหมายเป็นตัวตั้ง ซึ่งเหมือนกับอริยสัจ 4 ในพุทธศาสนา เริ่มจากที่ชาวนาใช้สารเคมีในการปลูกข้าว ทำให้เกิดปัญหาหนี้สินล้นพ้นตัว เกิดโรคภัยไข้เจ็บที่ได้รับผลกระทบจากการใช้สารเคมี มูลนิธิข้าวขวัญจึงเข้าไปให้ความช่วยเหลือโดยใช้การจัดการความรู้ในการแก้ปัญหา เพื่อที่จะชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างการทำนาแบบอิงกับการใช้สารเคมีทุกประเภท กับการทำนาแบบอินทรีย์ที่พึ่งพาธรรมชาติเป็นหลัก โดยตั้งเป้าหมายในการลดปัญหา 5 ข้อ คือ การลดต้นทุนและแก้ปัญหาหนี้สิน สิ่งแวดล้อมดีขึ้น สุขภาพดีขึ้น ชุมชนอยู่เป็นสุข และฟื้นฟูวัฒนธรรมและศักดิ์ศรี
การดำเนินกระบวนการจัดการความรู้ ได้นำองค์ความรู้เก่าและใหม่ที่อยู่ในพื้นที่ เช่น การเกษตร วัฒนธรรม ความเชื่อ วิธีปฏิบัติตนของชาวนามาเป็นฐานราก และนำแหล่งเรียนรู้ มูลนิธิ หรือองค์กรอื่นไปเสริมหรือต่อยอดให้พอที่จะไปใช้ทำงานได้ เป็นการเรียนรู้ก่อนทำ เรียนรู้ระหว่างทำ และเรียนรู้หลังทำ ก็จะกลายเป็น 1 รอบของการจัดการความรู้ รอบแรกจะเกิดองค์ความรู้ขึ้นมาใหม่ ซึ่งเกิดจากความรู้เก่าและความรู้ใหม่มารวมกัน ทั้งนี้ ความรู้ใหม่นั้นจะเกิดจากการปฏิบัติจริง เป็นความรู้หรือนวัตกรรมที่ไปอยู่ในชุมชน ต่อมาก็จะกลายเป็นความรู้ฝังลึกของชาวนา จากนั้น ดำเนินการจัดการความรู้ รอบที่ 2 ในลักษณะเช่นเดียวกัน และทำไปเรื่อยๆ ซึ่งการจัดการความรู้ไม่ใช่ทำเพียงรอบเดียว แต่ต้องทำไปเรื่อยๆ แต่ละรอบของการจัดการความรู้จะเกิดฐานความรู้ฝังลึกที่เพิ่มขึ้น ลึกขึ้น ขยายขึ้น ประกอบกับถ้าสามารถนำความรู้ใหม่มาเสริมได้มากขึ้นเรื่อยๆ รอบต่อๆ ไปของการจัดการความรู้ก็จะเกิดฐานความรู้ฝังลึกที่ขยายขึ้นไปได้อีก และต่อยอดให้สูงขึ้นไปได้
2. หลักสูตร ในการเรียนของโรงเรียนชาวนา ประกอบด้วย 3 หลักสูตร แต่ละหลักสูตรใช้เวลาทั้งสิ้น 18 สัปดาห์ๆ ละ 3 ชั่วโมง โดยเนื้อหาของหลักสูตรมีดังนี้
2.1 ระดับประถมศึกษา เป็นระดับเริ่มต้น หลักสูตรเน้นการจัดการศัตรูพืชโดยชีววิธี เป็นการศึกษาโรคแมลงโดยเฉพาะ จึงต้องเรียนรู้เรื่องพืชสมุนไพรที่ใช้ในการกำจัดศัตรูพืชและระบบนิเวศน์ในแปลงนา จุดประสงค์ต้องการให้ผู้เรียนยอมรับว่าในการทำนาไม่ต้องใช้สารเคมีในการป้องกันแมลงศัตรูข้าว นอกจากนี้ หลักสูตรยังผ่อนผันให้ผู้เรียนสามารถนำยาฆ่าหญ้าพร้อมปุ๋ยเคมีและเมล็ดพันธุ์ที่ซื้อมาจากท้องตลาดมาใช้ในแปลงนาได้
2.2 ระดับมัธยมศึกษา เป็นหลักสูตรต่อเนื่องหลังจากผู้เรียนได้ประสบการณ์ในระดับประถมศึกษามาแล้ว หลักสูตรระดับมัธยมศึกษาเป็นการปรับปรุงสภาพดินโดยวิธีธรรมชาติ ซึ่งจะต้องเรียนรู้เกี่ยวกับโครงสร้างของดินและวิธีการปรับปรุงดินโดยวิธีธรรมชาติ เน้นการเลิกใช้ปุ๋ยเคมี 100% ให้มารู้จักวิธีการผลิตปุ๋ยหมัก การทำปุ๋ยพืชสดแทน
