ตามหลักการศึกษาเพื่อชีวิต และสังคม ถือว่ากระบวนการจัดการศึกษาไม่ได้มุ่งเน้นเพียงเพื่อให้ผุ้เรียนได้ศึกษาหาความรู้เพื่อเตรียมการสำหรับนำไปใช้ในชีวิตอนาคตเพียงอย่างเดียว แต่มุ่งหวังให้ผู้เรียนได้ดำเนินชีวิตจริงไปพร้อมกับการเรียนด้วย เพราะเราไม่แน่ใจว่าความรู้ที่เรียนในปัจจุบันอีก 10 หรือ 20 ปี ข้างหน้าจะยังคงทันสมัยใช้การได้เหมือนเดิมหรือไม่ ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของโรงเรียนในการสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่นักเรียนโดยให้นักเรียนได้เรียนรู้และฝึกปฏิบัติจริงตั้งแต่ยังเป็นเด็ก โดยไม่ต้องรอให้เป็นผู้ใหญ่เสียก่อน

       การเสริมสร้างประชาธิปไตยในโรงเรียนก็เช่นกัน คงมิใช่เพียงแค่สอนให้นักเรียนเรียนรู้ว่าประชาธิปไตยคืออะไร แต่ควรปลูกฝังให้เกิดในวิถีชีวิตของนักเรียนด้วยการปฏิบัติจริงในชีวิตประจำวัน โดยใช้หลักประชาธิปไตย ทั้งหลักสิทธิเสรีภาพ หลักเหตุผล หลักความเสมอภาค หลักการยึดถือเสียงข้างมาก และหลักภราดรภาพ เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวในการดำเนินชีวิตทุกขณะจิต อย่างเป็นธรรมชาติ จึงจะสามารถหล่อหลอมกล่อมเกลาให้นักเรียนมีจิตวิญญาณของความเป็นประชาธิปไตยอย่างแท้จริง

แนวทางการสร้างเสริม

การสร้างเสริมประชาธิปไตยในวิถีชีวิตให้เกิดขึ้นในโรงเรียน ควรกระทำพร้อมกันทุกจุด คือ

1.การจัดองค์กรบริหารให้มีลักษณะเป็นประชาธิปไตย แม้ผู้บริหารโรงเรียนจะมีอำนาจสั่งการตามที่กฎหมายกำหนดไว้ในฐานะเป็นผู้บังคับบัญชาก็ตาม แต่ก็ควรใช้บทบาทในฐานะผู้จัดการและผู้ร่วมงานที่เปิดโอกาสและคอยกระตุ้นให้บุคลากรได้ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมแก้ปัญหาและร่วมรับผิดชอบด้วย การจัดองค์กรในโรงเรียนก็ควรมีลักษณะที่ยืดหยุ่น กระจายงาน มอบหมายงานให้บุคลากรได้ทำงานตามความรู้ความสามารถทั้งในรูปคณะกรรมการ คณะทำงาน หรือกลุ่ม เป็นต้น

2. การจัดการเรียนการสอนที่ส่งเสริมประชาธิปไตย หลักสูตรทุกฉบับทั้งระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษา ก็กำหนดจุดหมาย หลักการและโครงสร้างที่มีลักษณะเป็นประชาธิปไตยอยู่แล้วเพียงแต่โรงเรียนใช้ศิลปะในการบริหารหลักสูตรโดยแปลงหลักสูตรแต่ละรายวิชาไปสู่การสอนให้บรรลุผลก็จะสร้างเสริมประชาธิปไตยให้เกิดขึ้นได้ โดยมิได้มุ่งแต่สอนเนื้อหาความรู้อย่างเดียว แต่พยายามจัดกิจกรรม โดยยึดนักเรียนเป็นหัวใจของการจัดการศึกษา และสอนโดยใช้ กระบวนการ ที่เหมาะสมตามที่หลักสูตรมุ่งหวังอย่างจริงจัง โดยให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้และการแก้ปัญหาด้วยกระบวนการสร้างความตระหนัก  วิเคราะห์ทางเลือก กำหนดทางเลือก เลือกทางเลือกที่เหมาะสม ลงมือปฏิบัติ ประเมินผลการปฏิบัติ ปรับปรุงและปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง ก็จะทำให้นักเรียนเกิดกระบวนการคิดวิเคราะห์ แก้ปัญหาอย่างมีเหตุผล

3. การจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมประชาธิปไตย   กิจกรรมที่ส่งเสริมประชาธิปไตยในโรงเรียนมีมากมายหลายกิจกรรม ทั้งกิจกรรมตามระเบียบกระทรวงศึกษาธิการ กิจกรรมคณะกรรมการนักเรียน กิจกรรมวันสำคัญ และกิจกรรมพิเศษต่าง ๆ กิจกรรมที่ส่งเสริมประชาธิปไตยที่เห็นเด่นชัดและอยากเสนอแนะให้โรงเรียนดำเนินการอย่างจริงจัง คือกิจกรรมส่งเสริมให้นักเรียนประกอบอาชีพอิสระเพื่อการมีรายได้ระหว่างเรียนของนักเรียน โดยให้นักเรียนได้รวมกลุ่มทำโครงการ และ ดำเนินงานจนครบกระบวนการ นำความรู้จากวิชาต่าง ๆ มาบูรณาการใช้ในการทำกิจกรรมอย่างกลมกลืน กิจกรรมดังกล่าว นอกจากจะทำให้นักเรียนเกิดคุณลักษณะที่เป็นประชาธิปไตยอย่างแท้จริงแล้ว ยังเป็นการปลูกฝังให้นักเรียนเห็นช่องทางในการประกอบอาชีพ อันเป็นการเสริมสร้างเยาวชนให้เป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าต่อชาติบ้านเมืองทางหนึ่งด้วย

4. การจัดบรรยากาศ และสภาพแวดล้อมที่เป็นประชาธิปไตย บรรยากาศและสภาพแวดล้อมที่สะอาด สดชื่น ร่มรื่น สวยงาม ที่เกิดจากการร่วมมือร่วมใจกันจัดสร้างขึ้นโดยนักเรียน ครู อาจารย์ และบุคลากรที่เกี่ยวข้องในโรงเรียน จะเป็นครูที่พูดไม่ได้ที่มีอิทธิพลต่อการเสริมสร้างความรู้สึกนึกคิดและจิตใจที่เป็นประชาธิปไตยแก่บุคลากรในโรงเรียนได้เป็นอย่างดี

         หากโรงเรียนสามารถสร้างเสริมประชาธิปไตยให้เกิดขึ้นพร้อม ๆ กัน ทั้ง 4 จุดอย่างต่อเนื่องและจริงจัง ก็น่าจะทำให้นักเรียน ครู อาจารย์ และบุคลากรที่เกี่ยวข้องได้ซึมซับบรรยากาศประชาธิปไตยในวิถีชีวิตและติดตราตรึงใจ เป็นนิสัยที่ถาวร เป็นทรัพยากรที่มีคุณค่ายิ่งในสังคมประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข

******************************

ธเนศ  ขำเกิด  [email protected]