Open Source Software ทางเลือกที่ลงทุนน้อยสำหรับห้องสมุด

 

เมื่อวันที่ 15-16 มกราคมที่ผ่านมา ดิฉันได้มีโอกาสเข้าอบรม เรื่อง ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส (Open Source Software) สำหรับศูนย์สารสนเทศ  ณ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น  ซึ่งทางกลุ่มสาขาวิชาการจัดการสารสนเทศและการสื่อสาร ฯ (ชื่อเดิมบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์) ได้จัดให้สำหรับนักศึกษาปริญญาโทและบรรณารักษ์ห้องสมุดต่างๆ ในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือ  โดยวิทยากรผู้เชี่ยวชาญจาก STKS (ศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี)

เนื้อหามีความน่าสนใจอย่างมาก สืบเนื่องมาจากปัจจุบันห้องสมุดต่างๆ มีงบประมาณจำกัดในการจัดซื้อและบำรุงรักษาซอฟต์แวร์ห้องสมุด โดยเฉพาะห้องสมุดขนาดกลางและขนาดเล็ก ที่ไม่มีงบประมาณเพียงพอที่จะซื้อระบบห้องสมุดอัตโนมัติราคาแพง  Open Source  Software จึงเป็นทางเลือกที่ดีทางหนึ่งในการพิจารณาเลือกใช้ซอฟต์แวร์สำหรับบริหารจัดการห้องสมุด

วิทยากรที่มาบรรยายและสาธิตคือ คุณบุญเลิศ  อรุณพิบูลย์ โปรแกรมเมอร์ของ STKS และคุณสุภาพร ชัยธัมมะปกรณ์ อดีตบรรณารักษ์ชำนาญการ จากจุฬาฯ ผู้เชี่ยวชาญเรื่องซอฟต์แวร์ห้องสมุดและการลงรายการ Cataloging และ Metadata 

 

            เดิมทีดิฉันมีความสนใจ Open Source Software อยู่ก่อนแล้ว เพราะว่าเคยศึกษาและใช้งานโปรแกรม CDS/ISIS ของ UNESCO  ทั้ง version DOS บน Windows และบน Web  การใช้โปรแกรมสำเร็จรูปฟรี ช่วยประหยัดงบประมาณแต่ CDS/ISIS ยังมีข้อจำกัด เพราะเป็น database ที่มีประสิทธิภาพในการจัดเก็บและสืบค้นทรัพยากร แต่ไม่สามารถจัดการยืมคืนได้  แต่มี Open Source Software ที่กำลังได้รับความสนใจหลายตัวที่เป็นซอฟต์แวร์บูรณาการ (Integrated System) สำหรับยืมคืนด้วยระบบบาร์โค้ดได้ เช่น  Koha, OpenBilio, PhpMylibrary (ดูเพิ่มเติมที่ Free Open Source Software Potal of UNESCO) 

ตัวอย่างโปรแกรม Koha และ OpenBiblio

 

 

นอกจากนี้ยังมีโปรแกรมห้องสมุดดิจิทัล สำหรับจัดเก็บทรัพยากรดิจิทัล อย่าง Greenstone หรือ จัดทำคลังความรู้ (Institutional Repository)  อย่าง Dspace และ   Open Source Software สำหรับใช้งานอย่างอื่น  อาทิ โปรแกรม E-learning  เช่น  Learnsqaure, Moodle โปรแกรมบริหารจัดการเนื้อหาเว็บ (Content Management System) เช่น Joomla โปรแกรมจัดทำ Web Blog ของหน่วยงานเช่น Wordpress (ดูที่) หรือโปรแกรมประเภทจัดการภาพกราฟิคและมัลติมีเดีย เช่น XnView , PDF Creater, GIMP ฯ (ศึกษาเพิ่มเติม Open Source Software จาก web STKS)

 

 

          ข้อคิดที่น่าสนใจ -  Open Source Software อาจเป็นทางเลือกหนึ่งในอนาคตสำหรับการพิจารณานำเทคโนโลยีมาใช้ในงานห้องสมุด เพราะลงทุนน้อย  ไม่ต้องลงทุนกับงบประมาณค่าใช้จ่ายกับราคาซอฟต์แวร์หรือค่า Maintenance แต่ลงทุนกับคนแทน  ซึ่งเป็นการพัฒนาเพิ่มพูนศักยภาพบุคลากรของหน่วยงานอีกทางหนึ่งด้วย  

ข้อเปรียบเทียบเบื้องต้นของโปรแกรม Open Source 2 ระบบ

Koha
เขียนด้วยภาษา Perl และใช้ Apache Web server อาจต้องอาศัยนักคอมพิวเตอร์ดูแลระบบ  และ Module Acquisiton ยังไม่สมบูรณ์นัก  แต่รองรับมาตรฐานทุก format ทั้ง MARC, Z39.50 และ ISO2709
ตัวอย่าง ห้องสมุดที่ใช้ Koha แล้ว ได้แก่  STKS , สถาบันวิจัยจุฬาภรณ์, ห้องสมุด TDRI , กรมวิชาการเกษตร และเครือข่ายสาธารณสุข
 
OpenBiblio 
เขียนด้วย PHP, Mysql และใช้ Appserv เป็น Web server  เป็นโปรแกรมเล็ก แต่ครบทุก Module ใช้งานง่าย  และไม่จำเป็นต้องอาศัยนักคอมพิวเตอร์หรือช่างเทคนิคก็สามารถติดตั้งและจัดการเองได้
 

ข้อเปรียบเทียบของระบบห้องสมุดดิจิทัล 2 ระบบ 

Dspace
เป็นโปรแกรมจัดทำ IR (Institutional Repository) เหมาะสำหรับจัดเก็บคลังความรู้ดิจิทัล และเจ้าของงานเป็นผู้นำข้อมูลเข้าเอง  มีลักษณะเป็นชุมชนที่เหมาะสำหรับจัดทำ KM ส่วนใหญ่ใช้จัดเก็บเอกสารผลงานวิชาการ งานวิจัย วิทยานิพนธ์ เช่น CU IR ของจุฬาฯ , IR ของ NSTDA และ IR ของมหาวิทยาลัยศรีปทุม
Greenstone
โปรแกรมจัดเก็บทรัพยากรดิจิทัล ที่รองรับทรัพยากรดิจิทัลทุกรูปแบบ เหมาะสำหรับบรรณารักษ์เป็นผู้จัดการ เพราะมี Metadata ที่รองรับทุก format  แต่ถ้าทรัพยากรดิจิทัลที่นำเข้ารูปแบบไม่ถูกต้อง บรรณารักษ์ต้องลงข้อมุล Metadata เองทีหลัง  ข้อดีอีกข้อคือ รับ format จากระบบอื่นได้ เช่น  Outlook email , CDS/ISIS
 
 
 

  <h2 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">      แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม</h2> <h3 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> ·         คลังดาวน์โหลด   </h3> <h5 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> ·         Link e-learning สำหรับเรียนรู้ด้วยตนเองเกี่ยวกับ Open Source Software</h5> <h5 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> ·         Link e-learning สำหรับเรียนรู้ด้วยตนเองเกี่ยวกับเทคโนโลยีระบบห้องสมุด </h5> <h5 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> ·         รายละเอียดโปรแกรม Koha </h5> <h5 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> ·         รายละเอียดโปรแกรมห้องสมุดดิจิทัล Greenstone </h5> <h6 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </h6> <h6 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></h6> <h6 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: center;"></h6> <h6 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></h6> <h6 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></h6> <h6 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: center;"> </h6>