Priciple and Theory of Instruction Relating to the Multimedia

หลักการและทฤษฎีเกี่ยวกับระบบการเรียนการสอนที่ใช้สื่อประสมรูปแบบต่าง ๆ

(Priciple and Theory of Instruction Relating to the Multimedia)

ทฤษฎีระบบ

THE SYSTEMS APPROACH

            แนวคิดเกี่ยวกับวิธีการเชิงระบบได้เกิดขึ้นมา เมื่อประมาณ 20 ปีที่ผ่านมา และเข้ามามีบทบาทในการบริหารการศึกษาในปัจจุบันเป็นอย่างมาก ส่วนด้านเทคโนโลยีทางการศึกษา จะเน้นการประยุกต์ใช้วิธีการเชิงระบบเข้ามาประสานประโยชน์ในการพัฒนาการศึกษาให้มีประสิทธิภาพ

 

ระบบและองค์ประกอบพื้นฐานของระบบ

 

            ระบบ (Systems) คือสิ่งที่ประกอบด้วยหน่วยย่อยต่าง ๆ ที่มีการทำงานสัมพันธ์กันและขึ้นต่อกันและกัน เพื่อให้สิ่งนั้นบรรลุวัตถุประสงค์ วิธีการเชิงระบบ (Systems Approach) จะเน้นความสำคัญของระบบใหญ่ (Supra Systems) มากกว่าระบบย่อย (Sub-Systems) ที่อยู่ภายในนั้น และความสัมพันธ์ระหว่างระบบย่อย ๆ มีความสำคัญกว่าระบบย่อยเอง การศึกษาทฤษฎีระบบ จำเป็นจะต้องพยายามศึกษาภาพรวมทั้งระบบของสิ่งนั้น แล้วพยายามพิเคราะห์ความสัมพันธ์ของหน่วยย่อย หรือระบบย่อย และภารกิจของหน่วยย่อยนั้น

           

            องค์ประกอบพื้นฐานของระบบย่อย

 

            โดยลักษณะทั่ว ๆ ไปของสิ่งต่าง ๆ จะพบว่า แต่ละระบบจะประกอบด้วย 4 ส่วนที่สำคัญ คือ ส่วนป้อนข้อมูล (Input) ส่วนดำเนินการ (Process) ส่วนผลผลิต (Output) และส่วนควบคุม (Control) (ขวัญชัย  คณะรัตน์และคณะ 2521) ซึ่งจะต้องทำงานสัมพันธ์กัน

 

การออกแบบระบบและการวิเคราะห์ระบบ

 

            การออกแบบระบบ (Systems Design)

            การออกแบบระบบจะประกอบด้วย การป้อนข้อมูล (Input Design) กระบวนการดำเนินการ (Process Design) ผลผลิต (Output Design) การควบคุม (Control Design)   

            การป้อนข้อมูล (Input Design) เป็นส่วนแรกของระบบที่อาศัยทรัพยากรต่าง ๆ และสิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อช่วยให้เกิดการทำงานตามวัตถุประสงค์

            กระบวนการดำเนินการ (Process Design) เป็นส่วนที่ทำการแปรสภาพข้อมูลต่าง ๆ หรือทรัพยากรที่นำมาใช้เพื่อให้เกิดผล

            ผลผลิต (Output Design) เป็นส่วนสุดท้ายที่เกิดขึ้น ซึ่งอาจเรียกว่า ผลลัพธ์ ซึ่งจะออกมาในรูปแบบต่าง ๆ ตามความมุ่งหมาย

            การควบคุม (Control Design) เป็นส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมระบบย่อยต่าง ๆ เพื่อให้เกิดผลตามเป้าหมายระบบส่วนรวม โดยอาศัยข้อมูลย้อนกลับ (Feedback) จากผลผลิตเพื่อเปรียบเทียบกับมาตรฐานที่ต้องการ

            การวิเคราะห์ระบบ (Systems Analysis)

            หลักการวิเคราะห์ระบบประกอบด้วย

1.      การพิจารณาปัญหา

2.      การระบุตัวแปรที่เกี่ยวข้อง

3.      การวิเคราะห์และสังเคราะห์ปัจจัยต่าง ๆ ที่เป็นสาเหตุของปัญหา

4.      การตัดสินใจเลือกการแก้ปัญหาที่ดีที่สุด

 

วิธีระบบในด้านเทคโนโลยีทางการศึกษา

           

            บราวน์ (Brow) เลวิส (Lewis) และฮาร์เคลอโรค (Harcleroad) ได้เสนอระบบในด้านเทคโนโลยีทางการศึกษา ดังภาพ ระบบการเรียนการสอนตามแนวคิดนี้ จะเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ที่อาศัยหลักการจัดการเรียนการสอน 4 ประการอย่างมีความสัมพันธ์กัน คือ

ก.      ความมุ่งหมายโดยพิจารณาว่า ความมุ่งหมายใดที่จะมุ่งให้ผู้เรียนประสบความสำเร็จ

และโรงเรียนมุ่งผลสำเร็จอะไร แล้วจะจัดเนื้อหาอะไรให้สอดคล้องกัน

ข.      เงื่อนไขการเรียนรู้โดยพิจารณาว่า กิจกรรมการเรียนใดที่จะช่วยให้ผู้เรียนได้บรรลุวัตถุ

ประสงค์ของการเรียนรู้ของเขา และควรจะใช้รูปแบบการเรียนการสอนอย่างไร

ค.      ทรัพยากรการเรียนจะต้องพิจารณาว่าในสภาพแวดล้อมทางการศึกษาทั่ว ๆ ไป ของการ

เรียนนั้น ควรจะใช้กิจกรรมอะไร และควรจะใช้ทรัพยากรการเรียนรู้ (สิ่งอำนวยความสะดวก, บุคคล, วัสดุและเครื่องมือ) อะไรที่สอดคล้อง

ง.       ผลที่ได้รับจะต้องพิจารณาว่า จากหลักการข้างต้นดังกล่าวนั้นจะส่งผลที่ปรากฏต่อผู้เรียน

ตามจุดมุ่งหมายเพียงใด การประเมินผลจะช่วยตอบคำถามนี้ได้หรือไม่ และควรระปรับปรุงระบบการเรียนการสอนอย่างไร เพื่อที่จะได้นำไปใช้ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นในโอกาสต่อไป

ข้อสังเกต วิธีระบบทางด้านเทคโนโลยีทางการสอนนั้น จะมุ่งเน้นผู้เรียน ในด้านความสามารถ

พิเศษ ความสนใจ แรงจูงใจ และแบบการเรียนรู้ ในการตัดสินใจพื้นฐานสำหรับการเรียนเป็นแบบเอกัตบุคคล และได้ตระหนักถึงความพยายามของผู้เรียนและทธิพลต่อเนื่องในการพิจารณาขั้นตนอนย่อย ๆ ของการวางแผนการสอน และวิธีการเชิงระบบในการสอนต้องการให้ผ๔สอนปฏิบัติ 7 ขั้น คือ

1.      การวิเคราะห์จุดมุ่งหมายและการเลือกเนื้อหา

2.      การเลือกประสบการณ์การเรียนรู้ที่เหมาะสมสำหรับผู้เรียน

3.      การเลือกรูปแบบการเรียนการสอน หนึ่งรูปแบบหรือมากกว่าที่สามารถช่วยให้เกิดประสบการณ์การเรียนรู้

4.      การเลือกสิ่งอำนวยความสะดวกที่สนับสนุนการเรียนรู้

5.      การกำหนดบทบาทของบุคคลที่เกี่ยวข้อง (ผู้เรียน, ผู้สอน, ผู้ให้ความรู้)

6.      การเลือกวัสดุและเครื่องมือที่เหมาะสม

7.      การประเมินผลและกาปรับปรุง

 

ระบบการผลิตสื่อการเรียนการสอน

ระบบการผลิตสื่อการสอนมี 6 ขั้น คือ

1.       การกำหนดจุดมุ่งหมายโดยพิจารณาจุดมุ่งหมายของสื่อที่จะส่งผลต่อการเรียนรู้มากน้อยเพียงใด กับสื่อชนิดใดภายใต้เงื่อนไขอะไร

2.       การเลือก การเลือกสื่อที่สัมพันธ์กับจุดมุ่งหมาย ความสามารถของผู้เรียน เนื้อหาและค่าใช้จ่าย ตลอดถึงวิธีการใช้ เพื่อให้บรรลุผลตามจุดมุ่งหมาย

3.       การผลิตเป็นการดำเนินการตามที่ได้เลือกสื่อไว้แล้วพิจารณา จัดลำดับขั้นตอนการผลิต วัสดุ เครื่องมือ เครื่องใช้ ผู้ผลิต ระยะเวลาและข้อมูลเกี่ยวกับโครงสร้างของเนื้อหาให้สัมพันธ์กัน

4.       การทดสอบก่อนใช้ ขณะที่ใช้ และภายหลังการใช้ เพื่อให้ทราบข้อมูล ความเหมาะสมต่างๆ หรือการปรับปรุงแก้ไขสื่อให้สอดคล้องกับสภาพกาเรียนรู้ของผู้เรียนอย่างสมบูรณ์ อันเป็นวิธีที่สามารถตรวจสอบประสิทธิภาพของสื่อได้

5.       การนำไปใช้สิ่งที่มีความเหมาะสมจริง ๆ กับผู้เรียนในด้านต่าง ๆ ที่ผ่านการทดลองรับรองผลมาแล้ว จึงนำไปใช้ต่อไป

6.       การบำรุงรักษาเพื่อให้สื่อสามารถใช้ได้นาน และมีความสมบูรณ์อยู่เสมอ ควรพิจารณาวิธีใช้และสภาพแวดล้อมการรักษาสื่อที่เหมาะสม

ซึ่งแผนภาพต่อไปนี้ เป็นการแสดงความสัมพันธ์ของขั้นต่าง  ทั้ง 6 ขั้น ในระบบการผลิตสื่อการ

เรียนการสอน

ระบบการใช้เทคโนโลยีทางการสอน

            มีส่วนประกอบที่สำคัญ 8 ประการดังภาพ

1.      เป้าหมายปัญหาความมุ่งหมาย

2.      คุณลักษณะ ของห้องเรียน

3.      จุดมุ่งหมายของการเรียน

4.      เนื้อหาวิชา

รูปแบบนี้ ปรับปรุงความคิดจาก เมธี ปิลันธนานนท์ และ นาตยา  ภัทรแสงไทย (2523)