ผีผู้ควบคุมจริยวัตรของสตรีชาวล้านนา

          ผี หากเป็นในปัจจุบัน เราคงนึกถึงสิ่งชั่วร้าย น่ากลัว แต่ยังมีผีอีกกลุ่มหนึ่งที่ชาวล้านนับถือซึ่งเราเรียกว่า ผีปู่ย่า ผีปู่ย่าก็คือผีบรรพบุรุษของบ้านหลังนั้น ซึ่งแตกต่างกับการนับถือบรรพบุรุษของคนจีน เพราะคนจีนนับถือบรรพบุรุษของสามี แต่ชาวล้านนานั้น นับถือผีบรรพบุรุษของฝ่ายผู้หญิง ในสมัยเมื่อปีพ.ศ.2500 ลงไปนั้น ผีปู่ย่ามีบทบาทสำคัญต่อการดำเนินชีวิตของชาวล้านนาเป็นอย่างมาก เช่นไม่ว่าจะทำอะไร สาว ๆ ชาวล้านนายังยำเกรงต่อผีปู่ย่ามาก ซึ่งในสมัยที่ยังมีการแอ่วสาวในตอนกลางคืออยู่นั้น ภายในบ้านของฝ่ายหญิงจะมีขอบเขตจำกัดอยู่ว่าส่วนให้ฝ่ายชายเข้าได้เข้าไม่ได้ หรือการละเมิดแก่ฝ่ายหญิงไม่ว่าจะเป็นการถูกเนื้อต้องตัว หรือแค่เดินล่วงเข้าเข้าไปในเขตหวงห้ามของบ้านฝ่ายหญิง ก็ถือว่าผิดผี ซึ่งหากใครมาทำผิดผีในบ้าน ชาวล้านนาในอดีตถือว่าเป็นความผิดร้ายแรงต้องมีคนในบ้านต้องเจ็บป่วยไปเลยก็มี คนที่ไปทำผิดผีในบ้านของเขาต้องทำการเสียผีหรือใส่ผี ซึ่งจะมีการการหนดไว้ของแต่ละชุมชน เช่น "จับมือเสียไก่ จับไหล่เสียหมู" อำไรประมาณนี้

          หากเรายังคงรักษาประเพณีการนับถือผีนี้ไว้ ปัญญหาสังคมต่าง ๆ ที่เป็นในปัจจุบันก็ลดน้อยลงเพราะว่าเราสอนให้ลูกหลานยำเกรงต่อศิ่งศักดิ์สิทธิ์ และผีบรรพบุรุษ การที่เด็กจะทำอะไรที่ไม่ดีไม่งามก็เกรงใจผีปู่ย่า เพราะการกระทำบางอย่างอาจรอดพ้นสายตาของพ่อแม่ผู้ปกครอง แต่ไม่รอดพ้นสายตาของผีปู่ย่าได้ เรามาช่วยกันรื้อฟื้น การนับถือผีปู่ย่าไว้เพื่อควาบคุมจริยวัตรของชาวล้านนาให้เหมาะสมเหมือนในอดีต