ใครๆก็ไปเที่ยวงานปีใหม่ หรือไม่ก็ฉลองกันระหว่างญาติพี่น้องทั้งจากใกล้และไกล ส่วนฉันเองมีวงญาติกันไม่กี่คนกินกันนิดๆหน่อยๆตามประสาแล้วก็มาเข้าเวร

 

ฉันเฝ้ามองคนไข้ของฉัน ญาติที่มาเยี่ยมในช่วงปีใหม่น้อยลง ญาติบางคนบอกว่า พอคนไข้เข้าไอซียูก็วางใจเพราะคุณพยาบาลดูแลให้หมดไม่เหมือนอยู่ข้างนอก ญาติๆต้องช่วยกันดูแล คนไข้บางรายจึงไม่มีญาติมาเยี่ยม บางครั้งดูๆก็น่าสงสารที่เห็นคุณยายคุณตาแอบมองดูญาติเตียงที่อยู่ข้างเคียง

 

ลูกค้าไอซียูเปี่ยมรักของเราส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ นอนในไอซียูมากเกินว่าสองอาทิตย์ และหย่าเครื่องช่วยหายใจก็ไม่ได้ เมื่อต้องใส่ท่อช่วยหายใจทางปากนานเกิน 2-3 อาทิตย์ คณหมอจึงมักจะพิจารณาทำการเจาะคอ เพื่อใส่ท่อช่วยหายใจเข้าไปทางด้านนี้ เนื่องจากว่า ท่อช่วยหายใจจะได้สั้นลง ลดแรงต้านทานลงได้ด้วย อีกทั้งคุณพยาบาลก็สามารถดูแลความสะอาดของปากฟันได้ดีและสะอาดมากขึ้น คนไข้เองก็รู้สึกสบายมากขึ้น

 

ช่วงนี้มีคนไข้ของเราสองคนที่ต้องทำการเจาะคอเพื่อย้ายท่อช่วยหายใจจากทางปากมาอยู่ทางคอ ดูๆโดยร่วมคนไข้ดูสบายขึ้น ปากฟันก็สะอาดมากขึ้น แต่สิ่งที่สังเกตเห็นคือคนไข้ก็ยังรำคาญ บางครั้งคนไข้ดิ้น เชือกที่มัดปีกของท่อช่วยหายใจก็รั้งคอ รวมถึงต้องคอยทำแผลเมื่อสกปรกเพื่อช่วยลดการติดเชื้อ ซึ่งต้องเกิดขึ้นได้อย่างแน่นอน เพราะเรื่องของความสะอาด และการใช้เทคนิคปราศจากเชื้อจึงเป็นสิ่งสำคัญ

 

วันนี้หยิบยกเรื่องการเจาะคอมาเขียนเพราะเห็นคนไข้แล้วก็นึกไปว่าทำไมคนไข้จึงหย่าเครื่องช่วยหายใจไม่ได้ เป็นเพราะโรคของคนไข้หรือโรคที่เราไปเพิ่มให้ ยิ่งดูบางครั้งโรคของคนไข้ก็ยิ่งดูซับซ้อน เกิดภาวะแทรกซ้อน ทำให้ทรมานทั้งคนดูแลและคนไข้ พยาบาลของเราก็พยายามไม่เพิ่มโรคให้ด้วยการดูแลเรื่องการปลอดเชื้อ ความสะอาดของปากฟัน การทำให้ทางเดินหายใจให้โล่ง รวมถึงการกระตุ้นคนไข้ให้สามารถกลับมาหายใจได้เอง เมื่อโรคที่เป็นปัญหาของคนไข้เริ่มกลับมาดีขึ้น

 

 

การใส่ท่อช่วยหายใจจะกระทำต่อเมื่อคนไข้มีอาการหายใจเองไม่ได้ อันเนื่องมาจากโรคของเขาเอง ไม่ว่าจะปอด หัวใจ หรือทางด้านสมอง ท่อช่วยหายใจเป็นอุปกรณ์ที่ใช้กับเครื่องช่วยหายใจ เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับออกซิเจน เกิดการแลกเปลี่ยนก๊าซ ให้ร่างกายนำออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ

เมื่อใส่ท่อช่วยหายใจและใช้เครื่องช่วยหายใจไประยะหนึ่งคนไข้บางคนจะมีอาการติดเครื่องไม่สามารถหย่าเครื่อง อันเนื่องมาจากภาวะของโรค เมื่อระยะเวลาผ่านไปประมาณ 2-3 อาทิตย์ แพทย์ก็จะพิจารณาเจาะคอเพื่อใส่ท่อช่วยใจที่มีขนาดใหญ่และสั้นกว่า เพื่อให้การแลกเปลี่ยนก๊าซได้ดีขึ้น การขับเสมหะของผู้ป่วยเองหรือจากการดูดเสมหะก็กระทำได้ง่ายขึ้น รายละเอียดแบบย่อและเรื่องของการเจาะคอภาพร่วม ดังข้างล่างนี้

 

การเจาะคอ
(Tracheostomy)

    ภาควิชาโสต นาสิก ลาริงซ์วิทยา
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

การเจาะคอ คือการสร้างทางติดต่อระหว่างท่อลม (trachea) กับผิวหนังบริเวณด้านหน้าของลำคอ เพื่อให้ผู้ป่วยหายใจได้สะดวกขึ้น   โดยจุดประสงค์ในการเจาะคอแตกต่างกันไป  ในผู้ป่วยแต่ละราย เช่น 

  • เพื่อบรรเทาอาการอุดกั้นในระบบทางเดินหายใจ (airway obstruction) ได้แก่  ผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งกล่องเสียงหรือท่อลมตีบ, ผู้ป่วยที่มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ชนิดรุนแรง
  • เพื่อให้ใช้เครื่องช่วยหายใจเป็นระยะเวลานานได้โดยไม่มีผลข้างเคียงของการที่ต้องใส่ท่อช่วยหายใจเป็นระยะเวลานาน   
  • เพื่อสามารถดูดเสมหะในท่อลมและหลอดลมได้ดีขึ้นโดยเฉพาะผู้ป่วยที่ไม่รู้สติ 
  • เพื่อช่วยปกป้องทางเดินหายใจส่วนล่างในผู้ป่วยที่มีการสำลักเลือด, เสมหะ หรือสิ่งอาเจียน หรือผู้ป่วยที่ไม่สามารถไอได้ เช่น ผู้ป่วยอัมพาต หรือ ผู้ป่วยที่ไม่รู้สติ

ผู้ป่วยจะได้รับการผ่าตัดเจาะท่อลม ผ่านทางแผลผ่าตัดด้านหน้าของลำคอ โดยวิธีใช้ยาชาเฉพาะที่ หรือวิธีดมยาสลบ   ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับแพทย์ผู้ทำการผ่าตัด, โรค และภาวะของผู้ป่วย

ผู้ป่วยจะได้รับการเตรียมผิวหนังบริเวณด้านหน้าของลำคอ   เพื่อที่จะทำผ่าตัด และในรายที่ผ่าตัดโดยวิธีดมยาสลบ     แพทย์จะให้งดน้ำและอาหารหลังเที่ยงคืน  เพื่อป้องกันการสำลักอาหารลงปอด เวลาดมยาสลบ

การดมยาสลบ  มีโอกาสเสี่ยงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น เสียงแหบจากสายเสียงบวม   ปอดอักเสบจากการสูดสำลัก  แต่ภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้พบได้น้อยมาก

หลังผ่าตัด  จะมีแผลที่ผิวหนังบริเวณด้านหน้าของลำคอ  มีผ้าก๊อซปิดแผล  และท่อช่วยหายใจและมีเส้นด้ายดึงขอบท่อลมออกจากแผล     เส้นด้ายจะช่วยให้แพทย์ใส่ท่อช่วยหายใจเข้าไปได้ใหม่  กรณีท่อช่วยหายใจหลุด  ผู้ป่วยอาจมีเลือดซึมออกจากแผลได้เล็กน้อย       ผู้ป่วยจะได้รับยาที่จำเป็น เช่น ยาแก้ปวด  ยาแก้อักเสบ   ยาขับเสมหะ หรือยาละลายเสมหะ และจะมีสายให้น้ำเกลืออยู่ที่แขน     เมื่อผู้ป่วยกินได้ดีพอควร แพทย์จะเอาสายให้น้ำเกลือออก     ในรายที่จำเป็นต้องใช้ท่อช่วยหายใจที่เป็นพลาสติกซึ่งมีถุงลมอยู่ด้านข้างเพื่อยึดให้ท่ออยู่กับที่  ประมาณ 24 ชั่วโมงหลังเจาะคอ  แพทย์จะเอาลมในถุงลมที่ติดกับท่อช่วยหายใจออกให้  และประมาณ 72 ชั่วโมงหลังผ่าตัด  จะเปลี่ยนเป็นท่อช่วยหายใจซึ่งไม่มีถุงลม  เนื่องจากจะล้างและทำความสะอาดได้ง่ายกว่า ท่อช่วยหายใจชนิดไม่มีถุงลม มีทั้งชนิดพลาสติกและโลหะ

ภาวะแทรกซ้อน  ที่อาจเกิดจากการผ่าตัด ได้แก่ แผลผ่าตัดติดเชื้อ,   มีเลือดออกใต้แผลผ่าตัด, การมีลมในชั้นใต้ผิวหนัง, เยื่อหุ้มปอดรั่ว มีลมในช่องเยื่อหุ้มปอด, การอุดตันในกล่องเสียง, ท่อลม หรือหลอดลมจากเนื้อเยื่อพังผืด,  เสมหะอุดตันท่อช่วยหายใจ,  ท่อช่วยหายใจหลุดหลังผ่าตัด,  แผลที่เจาะคอไว้ไม่ปิดหลังเอาท่อช่วยหายใจออก  แต่ภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้พบได้น้อยมาก         ถ้าไม่มีภาวะแทรกซ้อนผู้ป่วยจะกลับบ้านได้หลังผ่าตัดประมาณ 3-5 วัน      
ในกรณีที่ไม่มีข้อบ่งชี้ในการคาท่อช่วยหายใจไว้แล้ว    แพทย์จะเอาท่อช่วยหายใจออกให้ก่อนกลับบ้าน     ในกรณีที่ต้องใส่ท่อช่วยหายใจกลับบ้าน   ผู้ป่วยและญาติจะได้รับการสอนและฝึกหัดให้สามารถดูแลแผล และทำความสะอาดท่อช่วยหายใจได้ก่อนกลับบ้าน

การนัดตรวจหลังออกจากโรงพยาบาล  แพทย์จะนัดมาดูแผลผ่าตัดและตัดไหม    รวมทั้งวางแผนการรักษาขั้นต่อไปประมาณ 1 สัปดาห์หลังผ่าตัด

แหล่งข้อมูล http://www.rcot.org/article26.htm