นิกายไวภาษิกะก็เทียบได้กับ สำนักสัจนิยมใหม่ ( neo-realism )นั้นเอง.

พุทธศาสนานิกายไวภาษิกะ

เมื่อประมาณปี  พุทธศตวรรษที่ 10 ยังมีพุทธศาสนานิกายไวภาษิกะเกิดขึ้นมาในอินเดีย  ที่มุ่งเน้นลักษณะการสัมผัสได้จริงโดยสายตรงกับความเป็นวัตถุภายนอก 

 ด้วยเหตุที่ถือเอาการอรรถกถาทางวิภาษาเป็นหลักยึดถือจึงได้นามว่า  วิภาษาหรือไวภาษิกะ ( Vaibhasika ) ต่อกรณีความเข้าใจวัตถุภายนอกนั้นเรารับรู้ได้โดยตรง  และต่างก็ยอมรับความมีอยู่จริงทั้งจิตและวัตถุ  โดยความเป็นวัตถุภายนอกนั้นเหมือนเราเห็นควันแล้วก็รู้ว่ามีไฟโดยอนุมาน  เพราะในอดีตเราเคยเห็นควันและก็เห็นไฟเกิดขึ้นด้วยกัน 

 แต่ถ้าเราไม่เคยเห็นไฟมาก่อนก็ยากที่จะอนุมานความมีอยู่ของไฟได้  ด้วยเหตุผลดังกล่าวมาแล้ว  จึงกล่าวว่า  วัตถุภายนอกเป็นสิ่งที่เรารับรู้ได้โดยตรง  และแนวคิดเกี่ยวกับพุทธศาสนานิกายไวภาษิกะก็เทียบได้กับ สำนักสัจนิยมใหม่ ( neo-realism )นั้นเอง.