“พุง” & “ไม่พุง”

“พุง” แต่เดิมคนมักคิดว่าคนมีพุงก็น่ารักและเป็นคนมีตัง แต่มองให้ลึกแล้วคนมีพุงเป็นคนที่เสี่ยงต่อโรคหลายโรค ไม่ว่าจะเป็นหัวใจ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และอีกสารพัด และที่สำคัญยังส่งผลต่อเศรษฐกิจ สังคม และความมั่นใจส่วนบุคคลด้วย ด้วยเหตุนี้กรมอนามัยจึงได้ริเริ่มโครงการคนไทยไร้พุงขึ้น เพื่อให้คนไทยมาสนใจสุขภาพและลดพุง ลดความเสี่ยงต่อโรคต่างๆ

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดน่าน ร่วมกับภาคีเครือข่ายสุขภาพ ได้จัดเวที “สุขภาพดี ด้วยวิถีเมืองน่าน”ภายใต้หัวข้อ “คนน่านไร้พุง” เมื่อวันที่ ๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๑ ณ โรงแรมเทวราช อำเภอเมืองน่าน โดยมีภาคีเครือข่ายสุขภาพกว่า ๓๐๐ คนร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ มีการนำเสนอบทเรียนตัวอย่างของการดำเนินงานคนไทยไร้พุง, การลดสารเคมีในเกษตรกร, การลดเหล้าในชุมชน, อาหารปลอดภัย, และการออกกำลังกายหลากหลายรูปแบบที่มาร่วมจัดนิทรรศการมีชีวิตสร้างสีสันในงาน ตัวอย่างเช่น กลุ่มเกษตรปลอดสารพิษตำบลศิลาเพชร อำเภอปัว, กลุ่มชีววิถี ตำบลน้ำเกี๋ยน อำเภอภูเพียง, กลุ่มคนไทยไร้พุง อบต.บ่อแก้ว อำเภอนาหมื่น, กลุ่มลดเหล้าในชุมชน อำเภอนาหมื่น, กลุ่มออกกำลังกายแบบยางยืดบ้านน้ำล้อม เทศบาลเมืองน่าน, กลุ่มสะล้อซอปินบ้านน้ำเกี๋ยน ตำบลน้ำเกี๋ยน อำเภอภูเพียง, กลุ่มเรือแข่งปลอดน้ำเมา อบต.ฝายแก้ว อำเภอภูเพียง เป็นต้น รวมทั้งการตรวจสมรรถนะทางร่างกาย, การวัดรอบเอว, การตรวจหาสารเคมีในเลือด โดยทีมเวชกรรมสังคมโรงพยาบาลน่าน

การจัดกระบวนการเรียนรู้เริ่มด้วยการสร้างสุขภายในด้วยการนั่งสมาธิแบบสงบและแบบเคลื่อนไหวด้วยเพลงดั่งดอกไม้บาน ต่อด้วยพิธีเปิด หลังจากนั้นมีการแสดงเต้นประกอบเพลงของเยาวชนนักเรียนโรงเรียนเทศบาลบ้านพระเนตร, การเต้นแอร์โรบิกของชมรมอสม.ทุ่งช้าง แล้วจัดเวทีเสวนาเรื่อง “คนน่านไร้พุง” มีตัวแทนจากบุคลากรสาธารณสุข ท้องถิ่น ผู้นำท้องถิ่น และบุคคลต้นแบบ “ไร้พุง” ได้มาแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในการดำเนินงานคนไทยไร้พุง

สรุปกระบวนการสำคัญในลดพุง (บทเรียนจากการเสวนา)

๑. เริ่มจากการสำรวจข้อมูลคนที่มีพุงในชุมชน (เกณฑ์มาตรฐานคนที่มีพุง ผู้ชายรอบเอวตั้งแต่ ๙๐ ซม.ขึ้นไป ผู้หญิงรอบเอวตั้งแต่ ๘๐ ซม.ขึ้นไป)

๒. คนที่มีพุง เริ่มปฏิบัติการโดย

๒.๑ ตั้งใจมุ่งมั่นที่จะลดพุงอย่างจริงจัง

๒.๒ ดูแลอารมณ์ตนเอง ไม่เคร่งเครียดเกินไป

๒.๓ ดูแลควบคุมอาหาร

๒.๔ ออกกำลังกายที่เหมาะสม

๓. รวมกลุ่มกันในการที่จะช่วยเหลือกันและกัน เตือนกัน และให้กำลังใจกันและกัน

๔. การกำหนดกฎกติกา มาตรการในชุมชน หรือที่เราเรียกว่า “นโยบายสาธารณะ” ในการที่จะเอื้อให้คนได้ลดพุง เช่น การจัดอาหารงานเลี้ยงต่างๆ, การสนับสนุนการออกกำลังกาย เป็นต้น

๕. การติดตามประเมินผลต่อเนื่อง

ช่วงบ่ายมีการแสดงฟ้อนแง้นของเยาวชนบ้านนาเตา อำเภอนาน้อย และการรำวงมะเก่าของชมรมผู้สูงอายุบ้านน้ำล้อม เขตเทศบาลเมืองน่าน หลังจากนั้นได้มีการสาธิตการออกกำลังกายแบบยางยืด, การออกกำลังกายแบบไทเก๊ก, และการบริหารจิตและกายแบบโยคะ สร้างความคึกคักให้ผู้เข้าร่วมเวทีอย่างมาก

หลังจากนี้องค์กรภาคีเครือข่ายก็จะไปขับเคลื่อนการลดพุงในองค์กรและพื้นที่ของตนเองต่อไป

หวังว่าอีกไม่นานจะเห็นคนน่านไร้พุงและหุ่นดีกันทุกคน ที่สำคัญคือ “การมีสุขภาพดี”