...

ภาพจากสำนักข่าว BBC > [ picture from BBC ]

...

โบราณว่า "หวานเป็นลม ขมเป็นยา" ซึ่งมีความหมายไปในทำนองสนับสนุนยาที่มีรสขม หรือหมายถึงความจริงของชีวิตที่ว่า อะไรที่ดีนั้นอาจจะไม่เป็นที่รักที่พอใจ ทว่า... มีคุณค่า มีราคา หรือมีสรรพคุณทางยา

คนและสัตว์อีกหลายชนิดมีแนวโน้มจะไม่ชอบอาหารหรือยาที่มีรสขม เนื่องจากสารพิษในพืชหลายชนิดมีรสขม กระบวนการป้องกันอันตรายของคนและสัตว์จึงต่อต้าน "อะไรๆ" ที่มีรสขมมากกว่า "อะไรๆ" ที่มีรสหวาน

...

ภาพจากสารานุกรมวิกิพีเดีย > [ picture from Wikipedia ]

  • โปรดสังเกตว่า ตุ่มรับรส (taste buds) ของคนเรามีรูปร่างคล้ายๆ ดอกบัว ตรงกับอรรถกถาวิสุทธิมรรค (วิสุทธิมัคค์)
  • กระบวนการรับรสเริ่มจากอาหารละลายน้ำ > ตกลงไปในร่องของตุ่มรับรส และซึมซาบไปสัมผัสกับตุ่มรับรสอีกต่อหนึ่ง

...

ท่านอาจารย์ดอกเตอร์ทิโมตี ออสบอร์น และคณะ แห่งมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เมืองเออร์วีน สหรัฐฯ ค้นพบว่า เมื่อสารรสขมสัมผัสเยื่อบุลำไส้เล็ก... จะมีการหลั่งฮอร์โมน "โคลีซิสโทไคนิน (cholecystokinin / CCK)"

เจ้า CCK มีฤทธิ์หลายอย่าง ที่สำคัญได้แก่

  • ยับยั้งความรู้สึกหิว (appetite) > ทำให้คนเรากินน้อยลง
  • ทำให้กระเพาะอาหารและลำไส้เคลื่อนไหวช้าลง > อาหารหรือยาจะค้างอยู่ในกระเพาะอาหารนานขึ้น > เพิ่มโอกาสอาเจียน หรือขย้อนออกไปด้วย

...

ภาพจาก Colorado State U > [ picture from Colostate.edu ]

  • ภาพแสดงกลไกการหลั่งของสาร CCK ที่เริ่มจากสารอาหารหลายชนิดในลำไส้ ซึ่งแสดงเป็นท่อสีเทาทางซ้ายมือ (ไขมัน โปรตีนที่ผ่านการย่อยบางส่วนเป็น "เพพไทด์" หรือย่อยจนละเอียดเป็น "กรดอะมิโน") กระตุ้นให้เกิดการหลั่ง CCK

...

  • สาร CCK จะกระตุ้นให้ถุงน้ำดีบีบตัว (ถุงน้ำดีสีเขียว อยู่กลางตับสีส้มด้านขวาบน) > น้ำดี (bile) เคลื่อนจากถุงน้ำดีลงสู่ลำไส้ > ช่วยให้ไขมันแตกตัวเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยในน้ำ คล้ายๆ กับการทำงานของสบู่หรือผงซักฟอก > ทำให้การย่อยไขมันเร็วขึ้น
  • ขณะเดียวกันสาร CCK จะกระตุ้นให้ตับอ่อนสีชมพู (ด้านขวาล่าง) หลั่งน้ำย่อยออกมาเช่นกัน

...

ภาพข้างต้นแสดงว่า สาร CCK ที่หลั่งตามปกติมีส่วนช่วยในการย่อยอาหาร ทำให้น้ำดีจากถุงน้ำดีหลั่งออกมา และทำให้น้ำย่อยจากตับอ่อนหลั่งออกมา ผลคือ กระบวนการย่อยจะเป็นไปด้วยดี

ทว่า... สารที่มีรสขม โปรตีน (เช่น เนื้อ เต้าหู้ ถั่ว ไข่ นม ฯลฯ) และไขมันมีส่วนทำให้สาร CCK หลั่งออกมามาก ทำให้ความอยากอาหารลดลง และอาหารผ่านจากกระเพาะอาหารลงไปยังลำไส้เล็กได้ช้าลง

...

นี่เป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ว่า ทำไมอาหารที่มีโปรตีนหรือไขมันจึงทำให้คนเราอิ่มได้นานมากกว่าอาหารประเภทอื่นๆ

การค้นพบว่า สารที่มีรสขมกระตุ้นการหลั่งสาร CCK อาจนำไปสู่กระบวนการลดความอ้วนได้ด้วย เช่น ผลิตแคปซูลยาที่มีรสขม เพื่อทำให้คนเรามีความอยากอาหารลดลง หรืออิ่มได้นานขึ้น

...

ตกลง... "หวานก็ยังเป็นลม ขมก็ยังเป็นยา" ได้อยู่ดี

เรียนเสนอให้พวกเราที่สนใจจะลดความอ้วน หรือควบคุมน้ำหนักหันมากินอาหารที่มีโปรตีน (เช่น เนื้อ เต้าหู้ ถั่ว ไข่ นม ฯลฯ) หรืออาหารไขมันต่ำไปบ้าง เนื่องจากอาหารเหล่านี้มีแนวโน้มจะช่วยให้อิ่มได้นานขึ้น

...

ทีนี้ถ้าต้องการของรสขมมาช่วยลดความอยากอาหารล่ะ... บางทีอาหารที่มีรสขม เช่น มะระ ฯลฯ กลืนลงไปมากหน่อยอาจจะช่วยได้

ถึงตรงนี้... ขอให้พวกเรามีสุขภาพดีไปนานๆ ครับ

...

 

 

 

ที่มา                                                  

...

  • Thank BBC > Gut 'tasting' could beat poisons > [ Click ] > October 10, 2008. // Source > J of Clinical Investigation.
  • Thank Colorado State U > Cholecystokinin > [ Click ] > October 10, 2008.
  • Thank Wikipedia > Taste > [ Click ] > October 10, 2008.

...

  • ข้อมูลและการอ้างอิงในบล็อก "บ้านสุขภาพ" เป็นไปเพื่อส่งเสริมสุขภาพ และป้องกันโรค ไม่ใช่รักษาโรค
  • ท่านที่มีโรคประจำตัว หรือมีความเสี่ยงต่อโรคสูง... ควรปรึกษาแพทย์ ทันตแพทย์ พยาบาล เภสัชกร หรือหมออนามัยที่ดูแลท่านก่อนนำข้อมูลไปใช้

...

  • ขอขอบพระคุณ > อ.นพ.ศิริชัย ภัทรนุธาพร สสจ.ลำปาง + อ.นพ.โอฬาร ยิ่งเสรี ผอ.รพ.ห้างฉัตร + อ.อรพินท์ บุญเสริม + อ.อนุพงษ์ แก้วมา + อ.ณรงค์ ม่วงตานี > สนับสนุนเทคนิค iT. 
  • นพ.วัลลภ พรเรืองวงศ์ ศูนย์แพทย์ชุมชน (CMU) แม่สัน-เมืองยาว โรงพยาบาลห้างฉัตร ลำปาง > 10 ตุลาคม 2551.

...