เมื่อกล่าวถึงหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต ไม่มีใครที่ไม่รู้จักท่าน  ชื่อเสียงของท่านเลื่องลือมากในหมู่ชาวสยามทั้งหลายที่นับถือพุทธศาสนา แม้จะเป็นชาวพุทธแบบตามใบทะเบียนบ้านก็ตาม และยิ่งในหมู่ชาวพุทธผู้สนใจในการปฎิบัติธรรมแล้ว  หลวงปู่มั่นท่านคือระดับปรมาจารย์  หรืออาจารย์ของอาจารย์ อีกทีหนึ่งว่างั้นเถอะ แถมบรรดาลูกศิษย์ของท่าน ล้วนแล้วแต่เป็นที่รู้จักของชาวสยามอีกเช่นกัน ตั้งแต่หลวงปู่แหวน สุจิณโณ   หลวงปู่ดูลย์ อตุโล   หลวงปู่ฝั้น อาจาโร   หลวงปู่ขาว และอีกหลายๆ หลวงปู่ที่เราชาวสยามต่างรู้จักดี   และเป็นที่แน่ชัดว่าท่านเหล่านี้คืออริยสงฆ์ ของชาวสยาม  ซึ่งในเวลานั้นนับว่าเป็นช่วงเวลาที่เถรวาทเจริญรุ่งเรืองอย่างมากเลยทีเดียว

ข้าพเจ้าได้ยินชื่อและได้อ่านเรื่องราวของหลวงปู่มั่นมาตั้งแต่ยังเด็กๆ สมัยที่เริ่มเรียนชั้นประถมก็ว่าได้ มีประวัดิของท่านลงในหนังสือขวัญเรือนในสมัยนั้น ในวัยเด็กแบบนั้น  ข้าพเจ้าจึงไม่เข้าใจคำว่าอริยบุคล หรืออริยสงฆ์แต่อย่างใด แต่จากเรื่องราวที่อ่านในหนังสือเกี่ยวกับท่าน  ข้าพเจ้าคิดแบบเด็กๆว่า ท่านเป็นพระดีและมีชื่อ  น่าจะไปกราบไหว้เป็นอย่างยิ่ง  พอโตมาหน่อยก็รับรู้ว่า หลวงปู่มั่นนั้นท่านได้ละสังขารไป ตั้งแต่ก่อนที่ข้าพเจ้าจะลืมตามาดูโลกเสียอีก  และจนบัดนี้เกือบครึ่งชีวิตของข้าพเจ้า ชื่อเสียงของท่านก็ยังเป็นที่เคารพ และท่านก็คือผู้ที่ได้รับการยกย่องอย่างสูงสุด  ว่าท่านคือระดับปรมาจารย์ หนึ่งเดียวของสยามประเทศก็ว่าได้   เพราะท่านคือพระผู้ปฎิบัติที่เดินตามรอยของพระพุทธองค์อย่างเด่นชัด และหาได้ยากยิ่ง

ประวัติของหลวงปู่มั่น มีให้อ่านให้ศึกษามากมาย เมื่อเราค้นใน google.comโดยพิมพ์คำว่าหลวงปู่มั่น จะพบรายการถึงประมาณ 131,000 รายการ ที่มีเรื่องราวเกี่ยวกับท่าน

แน่นอนว่าท่านมีชื่อเสียงอยู่ทางอีสาน และช่วงชีวิตของท่านก่อนละสังขารท่านก็อยู่ที่อีสาน  แต่ถ้าศึกษาจากประวัติของท่านโดยละเอียดแล้ว  ท่านมาอยู่ที่เชียงใหม่เป็นสิบๆปี  ยิ่งไปกว่านั้น ท่านมาบรรลุธรรมในป่าแถบจังหวัดเชียงใหม่นี่เอง   และยิ่งๆไปกว่านั้นก็คือ ท่านเคยมาเป็นเจ้าอาวาสที่วัดแห่งหนึ่งของเชียงใหม่  นั่นคือวัดเจดีย์หลวง  ซึ่งตั้งอยู่กลางเมืองเชียงใหม่นี่เอง

รุ่นพี่ผู้ปฎิบัติธรรมมานาน และทำงานในโรงพยาบาลเดียวกับข้าพเจ้าเล่าว่า ครั้งหนึ่งนั้นหลวงปู่มั่น เคยมา Admit รักษาที่โรงพยาบาลนี้ตอนที่ท่านธุดงค์มาที่เชียงใหม่  ในช่วงเวลานั้นท่านป่วยเป็นไข้มาลาเรีย อาจจะไม่มีบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษรชัดเจน แต่มีผู้ยืนยันในเรื่องนี้   พอได้ยินเรื่องนี้ข้าพเจ้าก็ให้รู้สึกดีๆ ว่า โรงพยาบาลที่ข้าพเจ้าทำงานอยู่นี้ ก็มีประวัติเรื่องราวที่น่าสนใจไม่น้อย  รวมทั้งเรื่องราวที่ว่า ที่นี่คือที่มาฝึกงานและทรงงานของพระราชบิดาแห่งวงการแพทย์ของเรา  พระองค์ผู้ทรงสอนหมอๆทั้งหลายด้วยคำสอนที่กินใจและเปี่ยมไปด้วยความหมายว่า  ฉันไม่ต้องการให้เธอเป็นหมอเพียงประการเดียว แต่ต้องการให้เธอมีความเป็นมนุษย์ด้วย 

หลังจากเข้าสู่หนทางแห่งการปฎิบัติธรรรม ข้าพเจ้าก็ย่อมสนใจในประวัติเรื่องราวของบรรดาเกจิอาจารย์สายเถรวาทของเราหลายท่าน และบุคคลท่านแรกที่ข้าพเจ้าสนใจก็คือหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต  ประวัติเรื่องราวของท่านนั้น บางส่วนต้องยอมรับว่า ในโลกของนักวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ อาจจะไม่ค่อยเข้าใจนัก เพราะมีเรื่องราวของเทวดา อะไรต่างๆด้วย  แต่นั่นไม่ใช่ประเด็น  ที่น่าสนใจก็คือหนทางแห่งการบรรลุธรรมของท่าน  ความเพียรพยายามของท่าน ตลอดช่วงเวลาที่ท่านแสวงหา  การธุดงค์ในป่าลึกทั้งในเขตประเทศลาว ประเทศพม่า  การธุดงค์ในป่าแถบเชียงใหม่ เชียงราย  ความเพียรของท่านนั้นช่างมากมายเหลือคณานับ  พออ่านประวัติของท่านจบข้าพเจ้าก็รู้สึกว่า ตัวเองช่างไร้ความเพียรเสียเหลือเกินในการปฎิบัติธรรม  และอาจจะมีเพียงไม่ถึงปลายเล็บท่านด้วยซ้ำ

แล้วก็ถึงวันที่ข้าพเจ้าจะไปเพิ่มขวัญและกำลังใจในการปฎิบัติธรรม  พอทราบว่าท่านเคยมาอยู่ที่วัดเจดีย์หลวง  ข้าพเจ้าจึงไปที่วัดนี้เมื่อถึงเวลาอันควร ข้าพเจ้าคิดว่าการไปที่นั่นคงจะช่วยให้ข้าพเจ้ามีพลังที่จะเรียนรู้และพากเพียรในการปฎิบัติมากขึ้น  และข้าพเจ้าก็ได้พบสิ่งที่มากกว่านั้น 

ที่วัดเจดีย์หลวงมีสถานที่สำคัญเพื่อรำลึกถึงท่าน  นั่นคือวิหารพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ข้างในมีรูปปั้นหุ่นขี้ผึ้งของท่านนั่งอยู่  พร้อมกับพระธาตุของท่านก็เก็บไว้ที่นี่ด้วย  ถัดจากวิหารนี้ ก็มีวิหารของบูรพาจารย์ ที่แสดงพระธาตุของเกจิอาจารย์ดังสายเถรวาทของเราเกือบทุกรูป  รวมทั้งของหลวงพ่อชา สุภัทโทด้วย  สถานที่นี้ช่วยให้เราได้รำลึกถึงความเจริญรุ่งเรืองของพุทธสายเถรวาทของประเทศสยาม ที่มีพระผู้ปฎิบัติดีปฎิบัติชอบอยู่มากมาย  และการที่จะมีผู้กล่าวว่า คงไม่มีพระอรหันต์เกิดขึ้นอีกแล้วในยุคสมัยเรา ก่อนที่จะกล่าวเช่นนั้น ข้าพเจ้าว่าเราควรมาศึกษาเรื่องราวของ ปรมาจารย์หนึ่งเดียวของสยาม  หลวงปู่มั่น ภูริทัตโตเสียก่อน และถ้าต้องการหลักฐานยืนยันแบบชาวสมัยใหม่ยุคดิจิตอล   การมาที่วัดเจดีย์หลวง และมาที่วิหารพระอาจารย์มั่น หลังนี้  อาจจะช่วยให้ตาสว่างและมองเห็นอะไรได้ชัดเจนขึ้น