“การจัดการเรียนการสอน ต้องพยายามทำให้นักเรียนรู้สึก play + learn = เพลิน”
“พระพุทธองค์นอน 4 เศรษฐีนอน 6 ยาจกนอน 8 ควายและแรดนอน 10”
“อย่าปล่อยให้สมองเต็ม อย่าปล่อยให้สมองล้น พยายาม delete ของไม่ดีออก เหมือนคอมพิวเตอร์ที่ต้องขยันลบข้อมูลออกบ้าง เพื่อจะได้ save ข้อมูลดีๆเก็บไว้”
วัตถุประสงค์ของการอบรมทักษะกระบวนการคิด
1. สามารถวิเคราะห์การคิดในแผนการจัดการเรียนรู้
2. สามารถวิเคราะห์ผลงานการคิดของผู้เรียนได้
3. สามารถพัฒนาแผนการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการคิดได้
มิติของ “การคิด 6 ด้าน” ดังนี้
1) มิติด้านข้อมูลหรือเนื้อหาที่ใช้ในการคิด
2) มิติด้านคุณสมบัติที่เอื้ออำนวยต่อการคิด
3) มิติด้านทักษะการคิด
4) มิติด้านลักษณะการคิด
5) มิติด้านกระบวนการคิด
6) มิติด้านการควบคุมและประเมินการคิดของตน
1) มิติด้านข้อมูลหรือเนื้อหาที่ใช้ในการคิด
ในการคิด บุคคลไม่สามารถคิดโดยไม่มีเนื้อหาของการคิดได้ เพราะการคิดเป็นกระบวนการในการคิดจึงต้องมีการคิดอะไรควบคู่ไปกับการคิดอย่างไรเสมอ
ข้อมูลที่ใช้ในการคิดนั้น มีจำนวนมากเกินกว่าที่จะกำหนดหรือบอกได้ โกวิท วรพิพัฒน์ ได้จัดกลุ่มข้อมูลที่มนุษย์ใช้ในการคิดพิจารณาแก้ปัญหาออกเป็น 3 ด้านด้วยกันคือ
(1) ข้อมูลเกี่ยวกับตนเอง
(2) ข้อมูลเกี่ยวกับสังคมและสิ่งแวดล้อม
(3) ข้อมูลวิชาการ
ในการพิจารณาหาทางแก้ปัญหา บุคคลจะต้องพิจารณาข้อมูลทั้ง 3 ส่วนนี้ควบคู่กันไปอย่างผสมผสานกลมกลืน จนกระทั่งพบทางออกหรือทางเลือกในการแก้ปัญหาอย่างเหมาะสม
2) มิติด้านคุณสมบัติที่เอื้ออำนวยต่อการคิด
ในการคิดพิจารณาเรื่องใดๆ โดยอาศัยข้อมูลต่างๆ คุณสมบัติส่วนตัวบางประการ มีผลต่อการคิดและคุณภาพของการคิด ตัวอย่างเช่น คนที่มีใจกว้าง ย่อมยินดีที่จะรับฟังข้อมูลจาก หลายฝ่าย จึงอาจจะได้ข้อมูลมากกว่าคนที่ไม่รับฟัง ซึ่งข้อมูลเหล่านี้จะมีผลต่อการคิด ช่วยให้การคิดพิจารณาเรื่องต่าง ๆ มีความรอบคอบขึ้นหรือผู้ที่ช่างสงสัย อยากรู้อยากเห็นมีความใฝ่รู้ ย่อมมีความกระตือรือร้นที่จะแสวงหาข้อมูลและค้นหาคำตอบ ซึ่งคุณสมบัตินี้มักจะช่วยส่งเสริมการคิดให้มี คุณภาพขึ้น ดังนั้นคุณภาพของการคิด ส่วนหนึ่งจึงยังต้องอาศัยคุณสมบัติส่วนตัวบางประการ แต่ในทำนองเดียวกัน พัฒนาการด้านการคิดของบุคคลก็มักจะมีส่วนย้อนกลับไปพัฒนาคุณสมบัติส่วนตัวของบุคคลนั้นด้วย
คุณสมบัติที่เอื้ออำนวยต่อการคิดที่นักคิด นักจิตวิทยา และนักการศึกษา เห็นพ้อง ต้องกันมีอยู่หลายประการ ที่สำคัญได้แก่ ความเป็นผู้มีใจกว้างเป็นธรรม ใฝ่รู้ กระตือรือร้น ช่างวิเคราะห์ผสมผสาน ขยันต่อสู้ กล้าเสี่ยง อดทน มีความมั่นใจในตนเองและน่ารักน่าคบ
3) มิติด้านทักษะการคิด
ในการคิด บุคคลจำเป็นต้องมีทักษะพื้นฐานหลายประการในการดำเนินการคิด อาทิเช่น ความสามารถในการจำแนกความเหมือนและความต่างของ 2 สิ่งหรือมากกว่า และความสามารถในการจัดกลุ่มของที่มีลักษณะเหมือนกันเป็นทักษะพื้นฐานในการสร้างมโนทัศน์เกี่ยวกับสิ่งนั้น ความสามารถในการสังเกต การรวบรวมข้อมูล และการตั้งสมมติฐาน เป็นทักษะพื้นฐานในกระบวนการคิดแก้ปัญหา เป็นต้น ทักษะที่นับว่าเป็นทักษะการคิดขั้นพื้นฐานจะมีลักษณะเป็นทักษะย่อย ซึ่งมีกระบวนการหรือขั้นตอนในการคิดไม่มาก ทักษะที่มีกระบวนการหรือขั้นตอนมากและซับซ้อน ส่วนใหญ่จะต้องใช้ทักษะพื้นฐานหลายทักษะผสมผสานกัน ซึ่งจะเรียกกันว่า “ทักษะการคิดขั้นสูง” ทักษะการคิดเป็นพื้นฐานที่สำคัญในการคิด บุคคลจะคิดได้ดีจำเป็นต้องมีทักษะการคิดที่จำเป็นมาบ้างแล้ว และเช่นเดียวกัน การคิดของบุคคลก็จะมีส่วนส่งผลไปถึงการพัฒนาทักษะการคิดของบุคคลนั้นด้วย จากการวิเคราะห์ทักษะต่างๆ พบว่า
ก. ทักษะการคิดขั้นพื้นฐานที่สำคัญ มีจำนวนมาก ได้แก่
(1) ทักษะการสื่อสาร ได้แก่
- ทักษะการฟัง - ทักษะการใช้ความรู้
- ทักษะการจำ - ทักษะการอธิบาย
- ทักษะการอ่าน - ทักษะการทำความกระจ่าง
- ทักษะการรับรู้ - ทักษะการบรรยาย
- ทักษะการเก็บความรู้ - ทักษะการพูด
- ทักษะการดึงความรู้ - ทักษะการเขียน
- ทักษะการจำได้ - ทักษะการแสดงออก
(2) ทักษะที่เป็นแกนหรือทักษะขั้นพื้นฐานทั่วไป ได้แก่
- ทักษะการสังเกต - ทักษะการระบุ
- ทักษะการสำรวจ - ทักษะการจำแนกความแตกต่าง
- ทักษะการตั้งคำถาม - ทักษะการจัดลำดับ
- ทักษะการรวบรวมข้อมูล - ทักษะการเปรียบเทียบ
- ทักษะการจัดหมวดหมู่ - ทักษะการอ้างอิง
- ทักษะการตีความ - ทักษะการแปลความ
- ทักษะการเชื่อมโยง - ทักษะการขยายความ
- ทักษะการใช้เหตุผล - ทักษะการสรุปความ
ข. ทักษะการคิดขั้นสูง ที่สำคัญมีดังนี้
- ทักษะการนิยาม - ทักษะการวิเคราะห์
- ทักษะการผสมผสาน - ทักษะการจัดระบบ
- ทักษะการสร้าง - ทักษะการจัดโครงสร้าง
- ทักษะการปรับโครงสร้าง - ทักษะการหาแบบแผน
- ทักษะการหาความเชื่อพื้นฐาน - ทักษะการทำนาย
- ทักษะการตั้งสมมติฐาน - ทักษะการทดสอบสมมติฐาน
- ทักษะการกำหนดเกณฑ์ - ทักษะการพิสูจน์
- ทักษะการประยุกต์
4) มิติด้านลักษณะการคิด
ลักษณะการคิด เป็นประเภทของการคิดที่แสดงลักษณะเฉพาะที่ชัดเจน ลักษณะการคิดแต่ละลักษณะจะอาศัยทักษะพื้นฐานบางประการ และมีกระบวนการหรือขั้นตอนในการคิดไม่มากนัก ลักษณะการคิดใดมีกระบวนการหรือขั้นตอนที่มากและซับซ้อนขึ้น จะเรียกการคิดนั้นเป็น “กระบวนการคิด” ลักษณะการคิดที่ได้เลือกสรรว่ามีความสำคัญ สมควรที่จะนำไปใช้ในการพัฒนาเด็กและเยาวชนของชาติมี 8 ประการ ได้แก่ การคิดคล่อง การคิดหลากหลาย การคิดละเอียด การคิดชัดเจน การคิดกว้าง การคิดไกล และการคิดลึกซึ้ง รวมทั้งการคิดอย่างมีเหตุผล
5) มิติด้านกระบวนการคิด
กระบวนการคิดเป็นการคิดที่ประกอบไปด้วยลำดับขั้นตอนในการคิด ซึ่งมีมากบ้าง น้อยบ้าง แล้วแต่ความจำเป็นของการคิดแต่ละลักษณะ และในแต่ละขั้นตอนของการดำเนินการคิดจำเป็นต้องอาศัยทักษะการคิดทั้งขั้นพื้นฐานและขั้นสูงตามความเหมาะสม กระบวนการคิดที่จำเป็นมีจำนวนมากแต่กระบวนการคิดอย่างมีวิจารณญาณเป็นกระบวนการคิดที่ผู้เรียนเห็นความสำคัญว่าจะนำไปสู่กระบวนการคิดอย่างเป็นระบบได้ ภาพสุดท้ายคือการคิดแบบองค์รวมซึ่งเป็นหัวใจของการคิดอย่างเป็นระบบ เนื่องจากกระบวนการนี้เป็นกระบวนการที่สำคัญที่ต้องนำไปใช้ในกระบวนการหรือสถานการณ์อื่น ๆ อีกเป็นจำนวนมาก เช่น กระบวนการคิดแก้ปัญหา กระบวนการคิดตัดสินใจ กระบวนการคิดริเริ่มสร้างสรรค์ กระบวนการวิจัย เป็นต้น
6) มิติด้านการควบคุมและประเมินการคิดของตนเอง
การควบคุมการรู้คิดของตนเอง หมายถึงการรู้ตัวถึงความคิดของตนเองในการกระทำอะไรอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือการประเมินการคิดของตนเองและใช้ความรู้นั้นในการควบคุมหรือปรับการกระทำของตนเอง การคิดในลักษณะนี้ มีผู้เรียกว่า การคิดอย่างมียุทธศาสตร์หรือ “strategic thinking” ซึ่งครอบคลุมการวางแผนการควบคุมกำกับการกระทำของตนเอง การตรวจสอบความก้าวหน้าและการประเมินผล
มิติด้านการตระหนักรู้ถึงการคิดของตนเองและการสามารถควบคุมและประเมิน การคิดของตนเองนี้ นับเป็นมิติสำคัญของการคิดอีกมิติหนึ่ง บุคคลที่มีการตระหนักรู้และประเมินการคิดของตนเองได้ จะสามารถปรับปรุงกระบวนการคิดของตนให้ดีขึ้นเรื่อยๆ การพัฒนาความสามารถของผู้เรียนในมิตินี้จะส่งผลต่อความสามารถทางการคิดของผู้เรียนในภาพรวม
ดีมาก ๆ เลยครับ
คิดได้หลากหลายครับ
ขอบคุณค่ะ
เป็นกระบวนการคิดชัดเจนและครอบคลุมเกี่ยวกับกับทักษะการคิดแต่ยังขาดไปอย่างหนึ่งนะ แต่ไม่บอก
แด่คุณครูผู้นำการเปลี่ยนแปลง ได้ศึกษาแล้วองค์ความรู้นี้แล้ว ทำให้หวลระลึกถึงเจ้าของวลี โอบามาร์ค
เก่งจังเลย'''