วันนี้ผมพึ่งได้ทราบข่าวว่ากลุ่มผู้ใช้จาก GotoKnow ได้เปิดเว็บไซต์ชื่อว่า "ลานปัญญา" เนื่องจากไม่เห็นด้วยกับนโยบายการให้บริการบางอย่างของ GotoKnow.org ครับ

การที่กลุ่มผู้ใช้ในระบบชุมชนออนไลน์แยกตัวออกไปเปิดชุมชนใหม่นั้นเป็นเรื่องปกติของชุมชนออนไลน์ที่ใหญ่โตขึ้นครับ เพราะชุมชนที่ใหญ่ขึ้นนั้นก็ย่อมมีความคิดและความเชื่อที่แตกต่างกันที่เด่นชัดขึ้นแน่นอนและเมื่อถึงจุดหนึ่งชุมชนก็ย่อมต้องแยกตัวไปเติบโตในแนวทางของตัวเองครับ

สิ่งที่น่ายินดีเป็นอย่างยิ่งคือ "ลานปัญญา" และ GotoKnow ต่างยึดมั่นอยู่ในแนวทางเดียวกันคือการ "แบ่งปันความรู้แก่สังคม" ครับ ซึ่งแนวทางนี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดย GotoKnow นะครับ แต่เป็นแนวทางของโลกที่ GotoKnow รับมาครับ

ตัวอย่างชุมชนออนไลน์ที่พัฒนาเพื่อแบ่งปันแก่สังคมแล้วแตกตัวออกเพื่อเติบโตนั้นเป็นเรื่องปกติอย่างยิ่งครับ ผมขอยกตัวอย่างใกล้ตัวกับวิชาชีพของผมคือเกี่ยวกับเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ครับ

ตัวอย่างที่ผมยกเกี่ยวกับระบบปฎิบัติการคอมพิวเตอร์ครับ ในขณะนี้ระบบปฎิบัติการคอมพิวเตอร์ที่เสถียรและมีศักยภาพทำงานที่ดีไม่ได้เกิดขึ้นจากบริษัทเอกชน แต่เกิดขึ้นจากชุมชนที่ร่วมกันพัฒนาเพื่อแบ่งปันใช้งานครับ ในขณะนี้เชื่อว่าผู้ใช้คอมพิวเตอร์จำนวนไม่น้อยที่รู้จัก Linux แต่ Linux ไม่ได้เป็นระบบเดียวครับ แต่เป็นระบบที่พัฒนาโดยชุมชนแล้วแตกตัวเพื่อพัฒนาต่อยอดในแนวทางของตัวเอง โดยแต่ละชุมชนก็แตกตัวออกไปด้วยเหตุผลที่หลากหลายครับ ทำให้จนในปัจจุบันเรามี "Linux Distribution" จำนวนเยอะมาก โดยแต่จะ "Distribution" ก็จะมีข้อดีข้อเสียแตกต่างกันไปครับ ไม่ว่าจะเป็น Debian, Ubuntu, Gentoo, Fedora Core, LinuxTLE, CentOS, etc แต่สิ่งที่ชุมชนผู้ใช้คอมพิวเตอร์มีในตอนนี้คือทางเลือกของระบบปฎิบัติการคอมพิวเตอร์จำนวนมากมายที่สอดคล้องกับความต้องการในการใช้งานของตนครับ

เรื่องการแตกตัวของชุมชนออนไลน์นี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะด้านเทคโนโลยีแน่นอนครับ แต่เกิดขึ้นในทุกประเภทของชุมชนออนไลน์ ดังนั้นการได้ทราบว่าเกิดชุมชนลานปัญญาขึ้นนั้นเป็นเรื่องที่น่ายินดีอย่างยิ่งครับ เพราะลานปัญญาจะเป็นชุมชนที่ตอบโจทย์ของสังคมในประเด็นที่ GotoKnow ตอบไม่ได้เพราะ GotoKnow ก็มีโจทย์ที่ต้องตอบอยู่ครับ

ผมได้ใช้เวลาช่วงเช้าอ่านเนื้อหาใน "ลานปัญญา" แล้วรู้สึกประทับใจมากครับ เพราะเพียงแค่เริ่มต้น "ลานปัญญา" ก็มีหลายอย่างที่ GotoKnow ยังไม่มีครับ

เริ่มจากเรื่องระบบ "ลานปัญญา" ใช้ระบบ WordPress ซึ่งเป็นระบบบล็อกที่พัฒนาในระดับนานาชาติ ดังนั้นระบบจะทำงานได้เสถียรกว่าระบบของ GotoKnow ซึ่งพัฒนาเอง เรื่องนี้ก็เป็นอีกประเด็นที่ GotoKnow ทำไม่ได้เพราะเรามีโจทย์ของการเป็นหน่วยงานในสถานศึกษาที่ยังต้องพัฒนาซอฟต์แวร์เองเพื่อเรียนรู้และฝึกฝนทักษะของคนทำงานครับ

ในส่วนประเด็นต่อไปนั้นยิ่งสำคัญมากกว่าเรื่องระบบ คือเรื่องการ "owned and operated by users" ครับ "ลานปัญญา" เริ่มต้นด้วยผู้ใช้และบริหารจัดการโดยผู้ใช้ตั้งแต่ต้น ประเด็นที่ GotoKnow ต้องวางแผนในการดำเนินงานเพื่อถ่ายโอนความเป็นเจ้าของกลับเป็นสิ่งที่เริ่มต้นโดยปริยายใน "ลานปัญญา" ซึ่งเป็นเรื่องที่น่ายินดีอย่างยิ่งครับ

"ลานปัญญา" เป็นการเริ่มต้นของชุมชนออนไลน์ที่ดีมากครับ ประเทศไทยเราต้องการชุมชนออนไลน์เพื่อการแบ่งปันเช่นนี้จำนวนมากครับ โดยไม่จำเป็นว่าต้องมีความคิดและความเชื่อและนโยบายที่เหมือนกัน ความแตกต่างและทางเลือก และการมีสิทธิ์ที่จะได้เลือกคือกลไกที่เข้มแข็งของชุมชนที่จะช่วยพัฒนาโลกเราให้สวยงามขึ้นครับ และเป็นเรื่องปกติอีกเช่นกันที่ผู้ใช้จะเป็นสมาชิกของชุมชนออนไลน์มากกว่าหนึ่งแห่งในเวลาเดียวกัน เพราะ "users spend most of their time on other websites." ครับ

"ลานปัญญา" และ GotoKnow ต่างก็จะดำเนินงานไปในทิศทางและแผนการทำงานที่มีทั้งเหมือนและแตกต่างมากบ้างน้อยบ้างไปในแต่ละประเด็น แต่ที่แน่นอนคือในภาพรวมของสังคมทั้งระบบรวมทั้งเว็บไซต์อื่นๆ เพื่อชุมชนออนไลน์ที่ผมไม่ได้กล่าวถึงในที่นี้ ย่อมเสริมเติมเต็มเพื่อให้เกิดขึ้นสิ่งดีงามในสังคมแน่นอนครับ