วันนี้ได้รับเชิญเป็นวิทยากรอบรมบุคลากรของ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี เรื่อง “วิธีคิดแบบหมวก 6 ใบ” เป็นรุ่นที่ 2 โดยอบรมทั้งวัน คุณต่อพงษ์ ผู้ประสานงานการอบรม ได้เตรียมความพร้อมทั้งสถานที่และเอกสารสื่อต่างๆไว้เป็นอย่างดี เพราะเราใช้การประสานงานส่งเอกสาร และ Powerpoint รวมทั้งข้อตกลงต่างๆมาล่วงหน้าผ่านทาง E-mail
ผู้เข้าอบรมก็มีความตั้งใจร่วมกิจกรรมและอภิปรายซักถามดีมาก ช่วงแรกผมจะพูดคุยแนะนำและยกตัวอย่างวิธีคิดแบบหมวก 6 ใบ(Six thinking hats) ของเอ็ดเวิร์ด เดอ โบโน จนเป็นที่เข้าใจกัน ก่อนพักเที่ยงผมได้ให้ผู้เข้ารับการอบรมมาลองสาธิตวิธีคิดแบบนี้ โดยกำหนดประเด็นให้คิด จากข่าวที่ว่า “…อีก 40 ปี ข้างหน้าน้ำมันในโลกจะหมด และไม่สามารถขุดมาใช้ได้อีก”
ผมมีคำถามเพื่อการอภิปราย 6 ประเด็น คือ
1.ข้อมูลหลัก ๆ ในข่าวนี้มีอะไรบ้าง(หมวกสีขาว)
2.ท่านรู้สึกอย่างไรต่อข่าวนี้(หมวกสีแดง)
3.จะเกิดผลดีหรือไม่ อย่างไร ถ้าเป็นเช่นนี้(หมวกสีเหลือง)
4.จะเกิดปัญหาความวุ่นวายอะไร ถ้าเป็นเช่นนี้(หมวกสีดำ)
5.ปัญหาเรื่องนี้จะมีทางแก้ที่ดีที่สุดอย่างไร(หมวกสีเขียว)
6.ลองสรุปแผนการดำเนินการแก้ปัญหาอย่างเป็นขั้นตอนได้ไหม?(หมวกสีน้ำเงิน)
และตอนบ่ายได้นำตัวอย่างโครงการมาให้กลุ่มอภิปรายด้วยวิธีคิดแบบนี้ แล้วให้มีผู้สังเกตการอภิปรายแต่ละกลุ่ม และให้แต่ละกลุ่มรวมทั้งผู้สังเกตการณ์มานำเสนอผลและบรรยากาศการอภิปรายกลุ่ม แล้วเราก็แลกเปลี่ยนเรียนรู้กัน
ผมพบข้อสังเกตจากการอภิปรายกลุ่มว่า แม้ทุกกลุ่มจะมีความตั้งใจ มีส่วนร่วมกันทุกคน ด้วยบรรยากาศที่ดีก็ตาม แต่ยังมีข้อจำกัดอย่างหนึ่งคือ การนำเสนอข้อมูล(หมวกสีขาว)ของสมาชิกยังขาดความแจ่มชัด โดยยังใช้ข้อมูลจากความรู้สึก(หมวกสีแดง)เป็นส่วนใหญ่ รวมทั้งการบอกข้อดีข้อด้อย(หมวกสีเหลือง-ดำ)ด้วย จึงทำให้การคิดขาดความรอบคอบ และขาดความแยบยลในการเสนอความคิดเชิงสร้างสรรค์(หมวกสีเขียว) รวมทั้งยังติดกรอบและคิดเป็นท่อนๆ ขาดการเชื่อมโยงความคิดอย่างเป็นระบบและอย่างบูรณาการด้วย
จะเห็นว่าเรื่องข้อมูลเป็นส่วนประกอบสำคัญในการคิดแบบหมวก 6 ใบ ทุกขั้นตอน รวมทั้งการคิดแบบต่างๆก็ต้องอาศัยข้อมูลเช่นกัน
