การจัดการความรู้ การผลิตกล้วยตาก อำเภอบางระกำและอำเภอบางกระทุ่ม

การจัดการความรู้กระบวนการผลิตกล้วยตาก 

กลุ่มแม่บ้านตะโม่ อ.บางระกำ

 

โดยคณะจัดการความรู้เดินทางถึงกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตกล้วยตากบ้านตะโม่ ต.บางระกำ
อ.บางระกำ จ.พิษณุโลก เวลาประมาณ 09.30 น. ปรากฏว่าเกษตรกรยังยุ่งอยู่กับการปอกกล้วย เนื่องจากวันนี้มีสมาชิกมาดำเนินกิจกรรมที่กลุ่มน้อยกว่าปกติเพราะติดงานบุญในหมู่บ้านและสมาชิกบางคนป่วย ประกอบกับต้องนำกล้วยออกตากแดดให้เสร็จก่อนเที่ยงเท่านั้น  เพราะถ้าหากนำออกตากช่วงบ่ายกล้วยจะไม่แห้งพอที่จะเก็บสำหรับตากในวันต่อไปได้   ดังนั้นคณะผู้จัดการความรู้จึงปรับเปลี่ยนแผนหรือกำหนดการจากเดิมที่ให้คุณตราครุฑ ศิลาสุวรรณทำหน้าที่คุณอำนวยแนะนำทีมงานและบอกวัตถุประสงค์ในการเดินทางมาครั้งนี้  จากนั้นให้คุณนิพิจ  พินิจผล ทำหน้าที่คุณอำนวยนำเข้าสู่การสร้างความคุ้นเคยโดยใช้เกมส์ต่าง ๆ เพื่อให้สมาชิกทั้งสองกลุ่มสนิทสนมคุ้นเคยกันมากขึ้นเพื่อให้การพูดคุยเป็นไปอย่างเป็นกันเอง หรือทำให้เกษตรกรรู้สึกไม่ประหม่าและเกิดความเป็นกันเอง เกิดความมั่นใจกล้าแสดงออก เพื่อให้เกษตรกรสามารถตอบคำถามได้อย่างสมบูรณ์ครบถ้วน  เป็นขออนุญาตประธานกลุ่มเข้าไปดูการทำงานของสมาชิกที่กำลังปอกกล้วยอยู่ในโรงบ่ม 

โดยแบ่งคณะจัดการความรู้เป็น 2 กลุ่มตามความสนใจ กลุ่มแรกดำเนินการจัดเตรียมสถานที่ ได้แก่ จัดเก้าอี้เป็นวงกลมเพื่อให้สามารถมองเห็นกันได้ทุกคนเป็นการเพิ่มความคุ้นเคย รวมทั้งขณะถามคำถามหรือเกษตรเล่าประสบการณ์ที่ผ่านมาจะได้สามารถแสดงความสนใจโดยการมองผู้เล่าได้อย่างเต็มที่ซึ่งจะทำให้ผู้เล่าเรื่องอยากจะเล่าเรื่องต่อไปเพราะทราบว่ามีผู้ที่สนใจฟัง  และติดกระดาษฟางสำหรับเขียนสรุปบน mind map ซึ่งทุกคนจะสามารถเห็นได้อย่างทั่วถึงเป็นประโยชน์ในการช่วยกันตรวจทานความถูกต้องของข้อมูลได้ดังนี้

 mindmap การผลิตกล้วยตากอำเภอบางระกำ

 

 

การศึกษาปฏิบัติงานการจัดการความรู้ “การทำกล้วยตากบางกระทุ่ม”

อำเภอบางกระทุ่ม  จังหวัดพิษณุโลก

1.พื้นที่ปลูก

- ดินของอำเภอบางกระทุ่ม  เป็นดินเหนียว  เดิมใช้เป็นพื้นที่ทำนา  เป็นดินที่มีความอุดมสมบูรณ์

- การเตรียมดิน

ถ้าพื้นที่มีวัชพืชขึ้นในแปลงมาก  เกษตรกรจะทำการไถดินด้วยรถแทรกเตอร์ ติดผาน 3  ไถให้ลึกเลยชั้นดินดาน  จำนวน 2 - 3  ครั้ง  เพื่อปราบวัชพืชและปรับย่อยดิน นอกจากนี้มีเกษตรกรบางราย  ไถเพียงครั้งเดียว  เป็นการไถด้วยผาน 3  เพื่อกลบวัชพืชให้ตายแล้ว  ก็ทำการปลูกกล้วยโดยไม่มีการย่อยดินหรือปรับพื้นที่  แต่การปฏิบัติแบบนี้  การเข้าปฏิบัติงานในพื้นที่ช่วง 1 - 2  ปีแรก  ค่อนข้างลำบากเนื่องจากพื้นที่ไม่สม่ำเสมอ

2.พันธุ์กล้วย

ใช้กล้วยน้ำว้ามะลิอ่อง  เดิมทีเป็นพันธุ์ที่นำมาจากอำเภอบางระกำ  โดยนายอำเภอในอดีตนำมาให้เกษตรกรปลูก  ต่อมาได้มีการนำพันธุ์กล้วยไปขยายพันธุ์โดยวิธีเลี้ยงเนื้อเยื่อ  เพื่อเพิ่มปริมาณต้นให้เพียงพอต่อความต้องการพันธุ์ปลูก 
     
3.วิธีปลูก

การขยายพันธุ์กล้วยเพื่อปลูกมี  2 วิธีที่นิยมกัน  คือ

- ปลูกด้วยหน่อใบแคบ  (ใบหูกวาง)  โดยขุดแยกจากกอกล้วยต้นแม่

เพื่อนำไปปลูกแปลงใหม่                           

- ปลูกจากเหง้า  มีวิธีการคือ  ขุดเหง้ากล้วยขึ้นมาผ่าชิ้น  ตั้งแต่ 2 - 8 ชิ้น โดยมีตาตัดแต่ละชิ้นแล้วนำไปแช่ยาฆ่าเชื้อโรค  และจุ่มฮอร์โมนเร่งราก  นำไปชำในถุงภายใต้โรงเรือน  เพื่อให้เจริญเป็นต้นใหม่แล้วค่อยนำไปปลูกในแปลงต่อไป

         จากนี้การปลูกกล้วยด้วยเหง้า  มีเกษตรกรบางรายไม่ผ่าเหง้าแต่เอาทั้งเหง้าปลูกในหลุมที่ต้องการโดยการหงายรากขึ้นด้านบนในหลุม เพื่อให้หน่อที่แตกใหม่ได้งอกลงดิน  ก่อนที่จะโค้งกลับขึ้นมาด้านบน  ทำให้หน่อมีการพัฒนาความสมบูรณ์แข็งแรงเจริญเป็นต้นต่อไป

          การปลูกกล้วยของเกษตรกรบางราย  มีการปลูกหลายหน่อต่อหลุม  เพื่อเพิ่มปริมาณเครือกล้วยที่เก็บเกี่ยวในปีแรก  เป็นการเพิ่มผลผลิต  แต่บางรายก็ปลูกเพียงหน่อเดียวตามปกติระยะปลูกกล้วยที่เกษตรกรนิยมกัน  คือ   ถ้าดินไม่ค่อยดีจะปลูกถี่คือระยะระหว่างแถว  3  เมตร  ระยะระหว่างต้น  1.5   เมตร   แต่ถ้าดินดีจะปลูกระยะ  3  ×  3   เมตรจากนี้  มีเกษตรกรบางรายที่ต้องการนำรถแทรกเตอร์เข้าไปปฏิบัติงานภายในสวน  จึงขยายระยะปลูกออกเป็น  6 - 7   เมตร  เพื่อสะดวกต่อการปฏิบัติงานขนาดของหลุมปลูก  ไม่จำกัด  ตามความเหมาะสม  และจำนวนหน่อที่จะปลูกต่อหลุมอัตราหน่อต่อหลุมปลูก  โดยทั่วไปหลุมละหนึ่งหน่อ  แต่มีเกษตรกรบางรายปลูกหลุมละ 4  หน่อ  เพื่อเพิ่มปริมาณต้นกล้วยภายในกอปีแรกของการเก็บเกี่ยว  หรือปลูกโดยใช้เหง้าแบบไม่ผ่าก็จะได้หลายต้นต่อหลุมก่อนปลูกกล้วยมีการใส่ปุ๋ยรองก้นหลุม  ปลูกโดยใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา  200  กรัมต่อหลุม  ใส่เพียงครั้งเดียว   และการปลูกไม่ควรฝังหน่อลึกเกินไปจะทำให้โตช้า

4. การดูแลรักษา

-  การให้น้ำ หากมีน้ำให้อย่างเพียงพอในช่วงแรกและในช่วงขาดน้ำ

-  ไม่นิยมใส่ปุ๋ยหมัก รวมทั้งปุ๋ยอินทรีย์  เพราะจะทำให้ผลกล้วยอวบใหญ่สมบูรณ์ เมื่อนำไปทำกล้วยตากจะมีสีคล้ำ 

-  ตัดหญ้าภายในแปลงคลุมระหว่างแถวปลูก  ไม่ควรคลุมโคนต้น  เพราะจะทำให้ต้นแตกหน่อมาก

-  มีการตัดแต่งใบกล้วยที่แห้งออกจากต้น  นำไปคลุมพื้นที่ระหว่างแถวปลูกและไม่ควรให้มีเถาวัลย์ขึ้นคลุมต้นกล้วย  เพราะจะทำให้ต้นกล้วยขึ้นโคนเร็ว

-  โรคของกล้วยที่พบ  คือ  โรคเหี่ยวเหลือง  การป้องกันและแก้ไขโดยขุดกอที่เป็นโรคไปทำลายทิ้งนอกแปลง และไม่นำหน่อกล้วยไปทำพันธุ์

-   แมลงศัตรูกล้วย  คือ  หนอนกอเจาะต้นกล้วย  และทำให้เกิดโรคตามมา

5.การเก็บเกี่ยว

-  กล้วยเมื่อปลูกแล้ว  8  เดือน  ก็จะออกปลี  ต้องทำการตัดปลีทิ้งรวมทั้งหวีที่ไม่สมบูรณ์ปลายเครือทิ้ง โดยตัดให้ชิดหวีสุดท้าย  เพื่อความสมบูรณ์ของผลกล้วยในแต่ละหวี

-  กล้วยจะเก็บเกี่ยวผลได้เมื่ออายุ  13  เดือนหลังปลูก  โดยสังเกตจากผลกล้วยกลม  สีนวลขึ้นที่ผล  ความสม่ำเสมอของผลกล้วยในหวีแยกจากกัน  เนื่องจากสมบูรณ์และแก่เต็มที่พร้อมเก็บเกี่ยวได้

-  การตัดเครือกล้วยต้องไม่ให้เครือและหวีกล้วยกระแทกพื้นดิน  เพราะจะทำให้ผลช้ำนำไปแปรรูปไม่สวย

 

 mindmap การแปรรูปกล้วยตากอำเภอบางกระทุ่ม

 ประมวลภาพกิจกรรมการผลิตกล้วยตาก