“..[นักวิจัย] พบว่า เงื่อนไขแห่งตัวตน ที่เรามองผ่าน “สถานะบุคคล” และ “ความด้อยโอกาส” นั้นเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งที่ทำให้คนๆ หนึ่งไม่ได้รับการดูแลด้านสุขภาพ ไม่สามารถเข้าถึงหลักประกันสุขภาพได้”
ปิ่นแก้ว อุ่นแก้ว และคณะ, (ร่าง) รายงานการสำรวจสภาพปัญหาการเข้าถึงและการใช้บริการสิทธิในสุขภาพของคนไร้รัฐ : กรณีศึกษา, มีนาคม 2551
ในงานวิจัยภายใต้โครงการสำรวจสภาพปัญหาการเข้าถึงและการใช้บริการสิทธิในสุขภาพของคนไร้รัฐ : กรณีศึกษา[1] ได้ศึกษาถึง 10 กรณีของคนไร้รัฐไร้สัญชาติที่มีปัญหาด้านสุขภาพ และต้องเผชิญกับสถานการณ์ต่างๆ ในระหว่างทางของการรักษาอาการเจ็บป่วยของพวกเขา
แม้คน 10 คนในงานวิจัยฯ ฉบับนี้ จะไม่สามารถทำหน้าที่เป็นตัวแทน (representative) ที่บอกเล่าหรือพูดแทนถึงสถานการณ์ปัญหาทั้งหมดที่คนไร้รัฐไร้สัญชาติในรัฐที่กำลังเผชิญเนื่องจากไม่สามารถเข้าถึงหลักประกันสุขภาพ รวมถึงบริการสาธารณสุขขั้นพื้นฐานอยู่ในปัจจุบัน
แต่ทั้ง 10 กรณีก็เป็นเรื่องจริงที่บอกเล่าถึงผู้คนที่มีชีวิต-มีตัวตนอยู่จริงในสังคมเดียวกับคนไทยทั่วไป ที่เมื่อต้องเผชิญกับความจริงอีกด้าน ที่หนีไม่พ้นของทุกชีวิต นั่นคือการเจ็บไข้ได้ป่วยหรือการประสบอุบัติเหตุ วิธีการรับมือจัดการปัญหาที่ถูกนำมาใช้ การร้องขอ การทรุดตัวลงด้วยอาการยอมจำนนต่อชะตากรรม ฯลฯ จนไปถึงภาพสุดท้ายของแต่ละเรื่องราว ได้ช่วยสะท้อนภาพการจัดการและความสัมพันธ์ระหว่างสังคมไทยกับคนกลุ่มนี้-ที่ในความเป็นจริงมีจำนวนมากกว่า 10 คน
สิ่งที่ทีมวิจัยพบก็คือ มันมีหลายคำถามที่ควรจะถูกถามขึ้นภายหลังการทบทวนสถานการณ์ปัญหาฯ เรื่องนี้
1.1 การเจ็บป่วยหรือการประสบอุบัติเหตุนั้นเป็นความเสี่ยงหรือโอกาสของ ‘ทุกชีวิต’
จาก 7 ใน 10 กรณีศึกษาของงานวิจัยสำรวจสภาพปัญหาการเข้าถึงและการใช้บริการสิทธิในสุขภาพของคนไร้รัฐ พบว่า สามารถแบ่งลักษณะปัญหาสุขภาพ โดยพิจารณาตามสาเหตุการเจ็บป่วยออกเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่
หนึ่ง-เจ็บป่วยด้วยโรคทั่วไป จำนวน 4 ราย
สอง-ประสบอุบัติเหตุ 1 ราย
สาม-เจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน 1 ราย
และสี่-ประสบอุบัติเหตุเนื่องจากการทำงาน 1 ราย
ตารางที่ 1 แสดงสถานะบุคคล ปัญหาสุขภาพและการแก้ไขปัญหาของคนไร้รัฐไร้สัญชาติ
สถานะบุคคล เอกสารแสดงตน ปัญหาสุขภาพ สถานพยาบาล (รับ / ไม่รับ) 1)ดญ.สุพัตรา ซอหริ่ง -ลูกของแม่ไทยที่ถูกเพิกถอนชื่อออกจากทะเบียนราษฎร (กรณีแม่อาย) -ไม่เอกสารแสดงตน -ปอดอักเสบเรื้อรัง ตั้งแต่กำเนิด -ไม่กล้าไปรักษาที่รพ. ในตอนแรกเนื่องจากไม่มีเงิน -สถานพยาบาลให้การรักษา แต่เป็นการรักษาที่ไม่ต่อเนื่องเนื่องจากไม่มีเงินค่า -เป็นหนี้ สถานพยาบาลมากกว่า 200,000 บาท -เสียชีวิตตอนอายุประมาณ 2 ขวบ 2)นายหม่องละ -เข้าเมืองผิดฎหมาย แต่ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิอาศัยชั่วคราว -บัตรเขียวขอบแดง -อ่อนเพลีย มีก้อนนูออกมาที่ใต้ติ่งหูข้างขวา และมีอาการปวด -ก้อนเนื้อโตขึ้นเรื่อยๆ -ไม่กล้าไปรักษาที่รพ.ในตอนแรก เนื่องจากไม่มีเงิน -พบหมอ 2 ครั้งแรก ได้รับยาแก้ปวดและแก้อักเสบ -ไม่กล้าเดินทางไปรักษากับสถานพยาบาลในเมือง เนื่องจากไม่มีเงินและกลัวถูกจับ -พบหมอครั้งที่ 3 -ห้ามกินเนื้อสัตว์ และผักบางชนิด ต้องฉีดยาวันละ 2 เข็ม, -อาเจียนมีเลือดปน (-ต้องขายบ้านเพื่อนำเงินมารักษาตัว) -ต่อมาจึงรู้ว่าเป็น มะเร็ง และมีอาการแทรกซ้อน (ปอดบวม, ความดัน) -พบหมอครั้งที่ 4พบว่าเป็นมะเร็ง ใช้วิธีฉายแสง, ปอดบวมแทรกซ้อน ความดันสูง อยู่รพ. 3 เดือน แล้วกลับไปรักษาตัวที่บ้าน -เข้าๆ-ออก สถานพยาบาล มีเลือดออกปาก และจมูก มีก้อนขนาดเท่าลูกมะนาวโตขึ้นที่เหนือคิ้ว สันจมูก และริมฝีปาก : มะเร็งระยะที่ 3 3)สัพตู -เข้าเมืองผิดกฎหมาย -ไทยพลัดถิ่น -ได้รับการสำรวจแบบ 89, อยู่ระหว่างรอรับบัตรเลข 0 -ป่วยเป็นอัมพาตครึ่งซีก -ไม่กล้าไปรักษาที่รพ.ในตอนแรก เนื่องจากไม่มีเงิน -รพ.ระนองให้การดูแล เสียค่ารักษาพยาบาลไป 2,000 บาท -หมอมาเยี่ยมที่บ้าน 2-3 เดือน/ครั้งเนื่องจากเห็นว่ายากจน 4)ดช.สาละวิน -เข้าเมืองผิดกฎหมาย -ลูกของแรงงานต่างด้าวที่ถูกทอดทิ้ง ไม่มีบัตร เด็กไร้รากเหง้า -หลอดอาหารและหลอดลมเชื่อต่อกันตั้งแต่เกิด ทำให้ไม่สามารถกินนมได้ทางปาก, หัวใจรั่วขนาดไม่เกิน 5 มิลลิเมตรและปอดอักเสบ -รพ.แม่สอด ส่งตัวไปยังรพ.มหาราชเชียงใหม่ การผ่าตัดเผื่อแยกหลอดอาหารจากหลอดลม สำเร็จ และพักฟื้น 8 เดือนที่ รพ. โดยฝ่ายสังคมสงเคราะห์ของรพ.นำเงินบริจากมูลนิธิราชสมาธรของในหลวงมาช่วย เป็นจำนวนเงิน 731,326 บาท -เข้ารับการรักษาตัวอีกสามครั้ง : เป็นไข้ (10,000กว่าบาท), กินอาหารคำใหญ่จนต้องผ่าตัด นอนรพ. 5 วัน (7,000 บาท), หวัดลงปอด นอนรพ.เกือบอาทิตย์ (7,000 บาท) -ยังคงต้องรักษาตัวอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน โดยมีผู้อุปการะ 5)นางใบ๋ -เข้าเมืองผิดกฎหมาย -ไม่มีบัตร -เจ็บป่วยจากการทำงานในสวนส้ม -ไม่กล้าไปรักษาที่รพ.ในตอนแรก เนื่องจากไม่มีเงิน -เข้ารับการรักษาที่รพ.(1) ได้รับการส่งตัวไปยัง รพ.(2) -ได้รับการรักษาจากรพ.(2) -ต้องทำหนังสือรับสภาพหนี้ และจ่ายเงินจำนวน 1,500 บาทในวันที่ออกจากรพ. มิฉะนั้นรพ.จะไม่ยอมให้กลับบ้าน 6)อาลิ่ม ประมงกิจ -เข้าเมืองผิดกฎหมาย -มอแกน -ได้รับการสำรวจแบบ 89, อยู่ระหว่างรอรับบัตรเลข 0 -อุบัติเหตุจากการทำงาน (น้ำหนีบ ระหว่างการดำปลิงในทะเลลึก) -หลังจากถูกส่งตัวกลับจากเกาะนิโคบาร์ รพ.นพรัตน์ รับรักษาตัวภายใต้การดูแลของกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ -พิการ 7)โกโม -เข้าเมืองผิดกฎหมาย แต่ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิอาศัยชั่วคราวและทำงานได้ เนื่องจากขึ้นทะเบียนขออนุญาตทำงาน -บัตรอนุญาตทำงาน -อุบัติเหตุเนื่องจากถูกรถชน -รพ.(1)รักษาเบื้องต้น เอกซเรย์กระดูกพบกระดูกแขนท่อนบนด้านซ้ายหัก กระดูกบริเวณโคนขาหนีบด้านขวาร้าวและแตก และส่งตัวให้ไปผ่าตัดที่ รพ.(2) เนื่องจากเป็นสถานพยาบาลตามบัตรประกันสุขภาพ แต่รพ.(2)ทำเรื่องส่งตัวไป รพ.(3)โดยอ้างว่าไม่มีเครื่องมือ และพันเฝือกให้ใหม่ <span style="f
