นายเกษตร กับนายศึกษา ช่วยกันทำงานส่งเสริม
ตอนที่ 2 ตัวอย่างการสนทนากลุ่มเพื่อ "นำเข้าสู่เรื่อง"
ประเด็น... การประเมินสถานการณ์และความพร้อมของเกษตรกรในการทำงานวิสาหกิจชุมชน
เมื่อปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2549 ได้ไปร่วมงานแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างเจ้าหน้าที่ของจังหวัดหนึ่งในภาคเหนือ โดยนั่งสังเกตการณ์การจัดกระบวนการกลุ่มของเจ้าหน้าที่กับเกษตรกรเพื่อประเมินสถานการณ์และความพร้อมของชุมชนที่เป็นกลุ่มผู้ผลิตปุ๋ยอินทรีย์
ก็เลยมีเรื่องมาเล่าให้ทุกท่านได้อ่านกันดดยตั้งประเด็นว่า "การนำเข้าสู่เรื่อง" การนำเข้าสู่เรื่องเป็นประเด็นที่ควรจะให้ความสนใจและควรจะให้ความสำคัญ เพราะเป็นจุดเริ่มต้นของความน่าสนใจ การโน้มน้าวและชักจูงให้ชาวบ้านกระตือรือร้นในเรื่องที่จะพูดคุย และเป็นการเชื่อมโยงความสอดคล้องของเนื้อหาสาระเข้าสู่บทเรียนที่ทุกคนตั้งใจมาเสวนากัน
การนำเข้าสู่เรื่องที่จะพูดถึงนี้ได้ใช้วิธีการสนทนากลุ่มโดยการถาม-ตอบ ระหว่างเจ้าหน้าที่กับกลุ่มเกษตรกร ที่เจ้าหน้าที่เป็นผู้ตั้งประเด็นคำถาม และเกษตรกรเป็นผู้ตอบคำถาม โดยมีเจ้าหน้าที่อีกท่านหนึ่งเป็นคนจับประเด็นคำตอบและบันทึกหรือเขียนให้เกษตรกรเห็น ซึ่งได้ทำการถอดกระบวนการดังนี้ คือ
เจ้าหน้าที่ถาม 1 ที่จัดฝึกอบรมขึ้นที่โรงแรมเพชรนั้น ท่านไปกันหรือเปล่า?
เกษตรกรตอบ 1 ไป
เจ้าหน้าที่ถาม 2 แล้วไปเรื่องอะไรกัน?
เกษตรกรตอบ 2 วิสาหกิจชุมชน
เจ้าหน้าที่ถาม 3 แล้ววิสาหกิจชุมชนเขาทำอะไรกัน? เล่าให้ฟังหน่อย...
เกษตรกรตอบ 3 เขาก็ทำกิจกรรมร่วมกัน มีการประสานงาน มีเครือข่าย ฯลฯ
เจ้าหน้าที่ถาม 4 ตกลงแล้ววิสาหกิจชุมชนคืออะไร?
เกษตรกรตอบ 4 ก็มีคนหลายคนมารวมกัน มีการทำกิจกรรมร่วมกัน มีการซื้อการขาย ฯลฯ
เจ้าหน้าที่ถาม 5 แล้วกลุ่มเรามีวิสาหกิจชุมชนมั้ย?
เกษตรกรตอบ 5 มี
เจ้าหน้าที่ถาม 6 แล้วทำอะไรกันบ้าง?
เกษตรกรตอบ 6 ก็ทำปุ๋ยชีวภาพ สารไล่แมลง ขี้วัวขี้ควาย ปุ๋ยอัดเม็ด ฯลฯ
เจ้าหน้าที่ถาม 7 แล้วกลุ่มมีเงินเยอะมั้ย?
เกษตรกรตอบ 7 ไม่เยอะ ไปกู้เขามา
เจ้าหน้าที่ถาม 8 แล้วไปกู้มาทำอะไรกัน?
เกษตรกรตอบ 8 จะทำเครื่องอัดเม็ดปุ๋ย
เจ้าหน้าที่ถาม 9 แล้วปุ๋ยชีวภาพทำแล้วเป็นอย่างไร?
เกษตรกรตอบ 9 ดี.....ช่วยลดต้นทุน
เจ้าหน้าที่ถาม 10 ทำแล้วหนักใจอะไรบ้าง?
เกษตรกรตอบ 10 หนักใจเรื่องตลาด การขาย และเงินทุน
เจ้าหน้าที่ถาม 11 ถ้าหนักใจตลาดแล้วทำกันทำไม?
เกษตรกรตอบ 11 ก็เรามีภูมิปัญญาทำได้ และตอนนี้เราก็ทำเฟอร์นิเจอร์ด้วย
เจ้าหน้าที่สรุป ก็เรื่องนี้แหละที่เราจะมาคุยกันในวันนี้ว่า เราจะทำกันอย่างไรดีเพื่อต่อยอดกิจกรรมที่ทุกท่านทำกันอยู่ที่เป็นวิสาหกิจชุมชน แต่ก่อนอื่นเราต้องมาร่วมกันรวบรวมข้อมูลกันก่อนว่า ตอนนี้ท่านทำอะไรกันอยู่ มีอะไรกันบ้าง มีความเป็นไปได้แค่ไหน และมีประเด็นอะไรที่จะมาพัฒนาร่วมกัน
บทบาทการทำงานในหน้าที่ของนักส่งเสริมซึ่งคล้ายกับครูผู้สอนที่จะต้องทำการนำเข้าสู่เรื่องก่อนจะมีการจัดการเรียนการสอนหรือการถ่ายทอดเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันจริง ๆ หลังจากนั้นก็จะทำการสรุปบทเรียนที่เกิดขึ้น
ดังนั้น บทบาทหน้าที่ของการเป็นผู้อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้จึงไม่แตกต่างกันระหว่างครู ผู้สอนกับนักส่งเสริมการเกษตร ในการจัดกระบวนการกลุ่มที่มีผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง กรณีตัวอย่าง ที่ได้นำเสนอนั้น เป็นการนำเข้าสู่เรื่องโดยใช้รูปแบบ "การถาม-ตอบ" ซึ่งผู้ถามจะต้องมีทักษะ เกี่ยวกับ "การตั้งประเด็นคำถาม การจับประเด็น การสรุปและเชื่อมโยงข้อมูล และการสนทนากลุ่ม"
วันนั้นจากการสังเกตการณ์จะเห็นได้ว่า มีบรรยากาศของความเป็นกันเอง นั่งกันแบบสบาย ๆ แต่อากาศค่อนข้างร้อนไปสักหน่อย ซึ่งเป็นเรื่องปกติของชีวิตนักส่งเสริม....นะท่าน
ศิริวรรณ หวังดี
