นายเกษตร กับนายศึกษา ช่วยกันทำงานส่งเสริม

ตอนที่ 2 ตัวอย่างการสนทนากลุ่มเพื่อ "นำเข้าสู่เรื่อง"

ประเด็น... การประเมินสถานการณ์และความพร้อมของเกษตรกรในการทำงานวิสาหกิจชุมชน

   เมื่อปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2549 ได้ไปร่วมงานแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างเจ้าหน้าที่ของจังหวัดหนึ่งในภาคเหนือ  โดยนั่งสังเกตการณ์การจัดกระบวนการกลุ่มของเจ้าหน้าที่กับเกษตรกรเพื่อประเมินสถานการณ์และความพร้อมของชุมชนที่เป็นกลุ่มผู้ผลิตปุ๋ยอินทรีย์

   ก็เลยมีเรื่องมาเล่าให้ทุกท่านได้อ่านกันดดยตั้งประเด็นว่า  "การนำเข้าสู่เรื่อง"  การนำเข้าสู่เรื่องเป็นประเด็นที่ควรจะให้ความสนใจและควรจะให้ความสำคัญ  เพราะเป็นจุดเริ่มต้นของความน่าสนใจ  การโน้มน้าวและชักจูงให้ชาวบ้านกระตือรือร้นในเรื่องที่จะพูดคุย  และเป็นการเชื่อมโยงความสอดคล้องของเนื้อหาสาระเข้าสู่บทเรียนที่ทุกคนตั้งใจมาเสวนากัน

   การนำเข้าสู่เรื่องที่จะพูดถึงนี้ได้ใช้วิธีการสนทนากลุ่มโดยการถาม-ตอบ ระหว่างเจ้าหน้าที่กับกลุ่มเกษตรกร ที่เจ้าหน้าที่เป็นผู้ตั้งประเด็นคำถาม  และเกษตรกรเป็นผู้ตอบคำถาม โดยมีเจ้าหน้าที่อีกท่านหนึ่งเป็นคนจับประเด็นคำตอบและบันทึกหรือเขียนให้เกษตรกรเห็น  ซึ่งได้ทำการถอดกระบวนการดังนี้ คือ

     เจ้าหน้าที่ถาม 1  ที่จัดฝึกอบรมขึ้นที่โรงแรมเพชรนั้น ท่านไปกันหรือเปล่า?

     เกษตรกรตอบ 1  ไป

     เจ้าหน้าที่ถาม 2  แล้วไปเรื่องอะไรกัน?

     เกษตรกรตอบ 2  วิสาหกิจชุมชน

     เจ้าหน้าที่ถาม 3  แล้ววิสาหกิจชุมชนเขาทำอะไรกัน? เล่าให้ฟังหน่อย...

     เกษตรกรตอบ 3  เขาก็ทำกิจกรรมร่วมกัน  มีการประสานงาน  มีเครือข่าย  ฯลฯ

     เจ้าหน้าที่ถาม 4  ตกลงแล้ววิสาหกิจชุมชนคืออะไร?

     เกษตรกรตอบ 4  ก็มีคนหลายคนมารวมกัน  มีการทำกิจกรรมร่วมกัน  มีการซื้อการขาย  ฯลฯ

     เจ้าหน้าที่ถาม 5  แล้วกลุ่มเรามีวิสาหกิจชุมชนมั้ย?

     เกษตรกรตอบ 5  มี

     เจ้าหน้าที่ถาม 6  แล้วทำอะไรกันบ้าง?

     เกษตรกรตอบ 6  ก็ทำปุ๋ยชีวภาพ  สารไล่แมลง  ขี้วัวขี้ควาย  ปุ๋ยอัดเม็ด  ฯลฯ

     เจ้าหน้าที่ถาม 7  แล้วกลุ่มมีเงินเยอะมั้ย?

     เกษตรกรตอบ 7  ไม่เยอะ ไปกู้เขามา

     เจ้าหน้าที่ถาม 8  แล้วไปกู้มาทำอะไรกัน?

     เกษตรกรตอบ 8  จะทำเครื่องอัดเม็ดปุ๋ย 

     เจ้าหน้าที่ถาม 9  แล้วปุ๋ยชีวภาพทำแล้วเป็นอย่างไร?

     เกษตรกรตอบ 9  ดี.....ช่วยลดต้นทุน

     เจ้าหน้าที่ถาม 10  ทำแล้วหนักใจอะไรบ้าง?

     เกษตรกรตอบ 10  หนักใจเรื่องตลาด  การขาย  และเงินทุน

     เจ้าหน้าที่ถาม 11  ถ้าหนักใจตลาดแล้วทำกันทำไม?

     เกษตรกรตอบ 11  ก็เรามีภูมิปัญญาทำได้  และตอนนี้เราก็ทำเฟอร์นิเจอร์ด้วย

     จ้าหน้าที่สรุป  ก็เรื่องนี้แหละที่เราจะมาคุยกันในวันนี้ว่า เราจะทำกันอย่างไรดีเพื่อต่อยอดกิจกรรมที่ทุกท่านทำกันอยู่ที่เป็นวิสาหกิจชุมชน  แต่ก่อนอื่นเราต้องมาร่วมกันรวบรวมข้อมูลกันก่อนว่า ตอนนี้ท่านทำอะไรกันอยู่  มีอะไรกันบ้าง  มีความเป็นไปได้แค่ไหน  และมีประเด็นอะไรที่จะมาพัฒนาร่วมกัน

   บทบาทการทำงานในหน้าที่ของนักส่งเสริมซึ่งคล้ายกับครูผู้สอนที่จะต้องทำการนำเข้าสู่เรื่องก่อนจะมีการจัดการเรียนการสอนหรือการถ่ายทอดเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันจริง ๆ หลังจากนั้นก็จะทำการสรุปบทเรียนที่เกิดขึ้น

  ดังนั้น  บทบาทหน้าที่ของการเป็นผู้อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้จึงไม่แตกต่างกันระหว่างครู ผู้สอนกับนักส่งเสริมการเกษตร ในการจัดกระบวนการกลุ่มที่มีผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง  กรณีตัวอย่าง  ที่ได้นำเสนอนั้น เป็นการนำเข้าสู่เรื่องโดยใช้รูปแบบ "การถาม-ตอบ"  ซึ่งผู้ถามจะต้องมีทักษะ เกี่ยวกับ "การตั้งประเด็นคำถาม  การจับประเด็น  การสรุปและเชื่อมโยงข้อมูล  และการสนทนากลุ่ม" 

  วันนั้นจากการสังเกตการณ์จะเห็นได้ว่า  มีบรรยากาศของความเป็นกันเอง  นั่งกันแบบสบาย ๆ แต่อากาศค่อนข้างร้อนไปสักหน่อย  ซึ่งเป็นเรื่องปกติของชีวิตนักส่งเสริม....นะท่าน

ศิริวรรณ  หวังดี