การอ่านเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการเรียนรู้ของทุก ๆ คน

สวัสดีค่ะ มวลมิตรชาว gotoknow และผู้อ่านทุกท่าน วันนี้ครูจินได้เรียนรู้การเขียนบล็อกกับครูณรงค์ เพื่อนครูที่โรงเรียนจึงเป็นที่มาของบันทึกฉบับนี้ ซึ่งเป็นบันทึกครั้งแรก ผิดพลาด หรือบกพร่องอย่างไรชี้แนะด้วยนะค่ะ

 

            จากการสอนภาษาไทยมาหลายปี พบปัญหาที่น่าเป็นห่วงประการหนึ่งคือนิสัยรักการอ่านของนักเรียนอยู่ในเกณฑ์ต่ำกว่าเป้าหมายของโรงเรียน ทำให้ดิฉัน ได้ศึกษาหาแนวทางเพื่อแก้ปัญหาดังกล่าว แนวทางที่เลือกในการแก้ปัญหาคือ การสร้างคู่มือเรื่อง เสริมสร้างนิสัยรักการอ่านขึ้น ซึ่งมีรายละเอียดพอสังเขป ดังนี้

 

 

ความหมายของนิสัยรักการอ่าน

          พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน  พ.ศ.  2522 ( 451 )  ให้คำอธิบายว่า นิสัย น.ความประพฤติที่เคยชิน  เช่นทำจนเป็นนิสัย

            ศรีรัตน์  เจิงกลิ่นจันทร์ ( 2536 : 36 )  กล่าวว่านิสัยรักการอ่านหมายถึงการฝักใฝ่มุ่งมั่นแต่การอ่านและอ่านจนเคยชิน  อ่านจนเป็นนิสัย  แม้บางครั้งมีปัญหาและอปสรรค์ต่อการอ่านบ้างก็ไม่ย่อท้อ  คนที่มีนิสัยรักการอ่านยอมอ่านทุกอย่างที่เป็นวัสดุ  สำหรับการอ่านไม่ว่าจะเป็นหนังสือ  สิ่งพิมพ์อื่น ๆ  ป้ายโฆษณาประชาสัมพันธ์ต่าง ๆ  หรือแม้แต่กระดาษห่อของ  อ่านได้ทุกสถานที่  ทุกโอกาส  แม้แต่ในห้องสุขาและไม่ปล่อยให้เวลาว่างไปกับกิจกรรมอื่นใดนอกจากการอ่าน

สรุปนิสัยรักการอ่าน  หมายถึง  การเห็นคุณค่าของการอ่านและการแสดงออกโดยการอ่านอย่างมุ่งมั่น  จริงจัง  สม่ำเสมอ  โดยไม่ต้องมีใครคอยเตือนให้อ่านหรือ

มีรางวัลตอบแทนการอ่านใด

วัตถุประสงค์ของเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน

          ในการเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน  จำเป็นต้องคำนึงถึงวุฒิภาวะ  พื้นฐาน  บริบท

และประสบการณ์อื่น ๆ  ของผู้เรียนเป็นสำคัญ  เปิดโอกาสให้ผู้เรียนทุกคนเป็นผู้ค้นหาข้อมูล  วิธีการ  ประเมินความต้องการและความจำเป็นของเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านด้วยตนเองจากการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ระหว่างผู้เรียนคนอื่น ๆ ด้วยกัน  ครูผู้สอนหรือผู้รับผิดชอบโครงการจะเป็นเพียงผู้จัดการ  หรือผู้เอื้ออำนวยความสะดวกให้กระบวนการเรียนรู้ดำเนินไปเท่านั้น

            ในการเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านแก่เด็กและเยาวชน  นอกจากจะต้องให้ความสำคัญต่อบริบทและประสบการณ์ของผู้เรียนตามความหลากหลายแล้ว     กิจกรรม

ที่จัดขึ้นยังต้องอาศัยความร่วมมือ  การสร้างสำนึกของความร่วมมือ  การมีส่วนร่วมแก่ผู้เรียน  ซึ่งครูผู้สอนและผู้ที่เกี่ยวข้องควรให้ความสำคัญในการจัดกระบวนการเรียนรู้

เพื่อให้ผู้เรียนยอมรับฟังความคิดเห็นที่แตกต่าง  มีการกระตุ้นให้เกิดความสำนึก  เกิดความไว้วางใจซึ่งกันและกัน

            นอกจากนี้กระบวนการเรียนรู้ยังต้องให้เกิดกระบวนการกลุ่ม  เน้นให้ผู้เรียนศึกษาค้นคว้า  นำสู่การซักถาม  อภิปรายประเด็นต่าง ๆ  ฝึกปฏิบัติและตรวจสอบผลการปฏิบัติของตนเอง  รวมทั้งลงมือแก้ปัญหาของตน  ของกลุ่ม  เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ระหว่างกัน  เน้นความคิดใหม่ที่สร้างสรรค์

            การที่นักเรียนมีโอกาสเรียนรู้จากการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ตรงระหว่างกันและกัน  จะส่งผลให้ผู้เรียนเกิดความตระหนัก  อันนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการอ่านที่ยั่งยืนของตนเองต่อไป

มาตรการเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน

เพื่อให้บรรลุตามนโยบายเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน  สำนักงาน

คณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐานจึงกำหนดมาตรการสำคัญเพื่อให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา  โรงเรียนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปเป็นแนวทางในการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง  ดังนี้

                        มาตรการที่  1  สร้างความตระหนักให้นักเรียน  ครู  ผู้บริหารสถานศึกษา  และบุคลากรทางการศึกษาเห็นความสำคัญของการอ่าน

                        มาตรการที่  2  กระตุ้นและปลูกฝังให้นักเรียน  ครู  ผู้บริหารสถานศึกษา  และบุคลากรทางการศึกษาอ่านอย่างต่อเนื่อง

มาตรการที่  3  จัดสถานที่  สภาพแวดล้อม  และบรรยากาศที่เอื้อต่อการอ่าน

                        มาตรการที่  4  ประสานความร่วมมือให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม

ในกิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน

                        มาตรการที่  5  กำหนดแผนการจัดกิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านไว้ในแผนปฏิบัติการประจำปี

                        มาตรการที่  6  จัดกิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านในระดับเขตพื้นที่การศึกษาและระดับโรงเรียนอย่างต่อเนื่อง  หลากหลายและสม่ำเสมอ

                        มาตรการที่  7  พัฒนาบุคลากรให้มีความรู้และทักษะในการบริหารจัดการห้องสมุดที่มีคุณภาพ

                        มาตรการที่  8  พัฒนาห้องสมุดให้เป็นห้องสมุดมีชีวิต

                        มาตรการที่  9  ปรับแนวคิด  ให้ความรู้  และพัฒนาทักษะการจัดการเรียนการสอนที่เน้นความสำคัญของการอ่าน

                        มาตรการที่  10  บูรณาการการอ่านในการจัดการเรียนการสอน  การวัดและการประเมินผลทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้

แนวทางเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน

ศรีรัตน์  เจิงกลิ่นจันทร์  ( 2536 :  41-43 )  นิสัยรักการอ่านไม่อาจเกิดขึ้นโดยธรรมชาติ   จำเป็นต้องสร้างขึ้นมา   การสร้างนิสัยรักการอ่านให้เกิดขึ้นในตัวคนนั้น   มีขั้นตอนเช่นเดียวกันกับการปลูกต้นไม้   กล่าวคือ   ต้นไม้ที่ต้องการปลูกนิสัยรักการอ่านคือผลที่ต้องการให้เกิดขึ้น  ดังนั้น   “ การปลูกฝังนิสัยรักการอ่าน”   ต้องเริ่มตั้งแต่อายุยังน้อย ๆ   โดยการเตรียมความพร้อมด้านต่าง ๆ   ในการอ่านให้แก่เด็กเสียก่อน   ด้วยการให้ความรัก ความอบอุ่นอย่างเพียงพอ   ส่งเสริมร่างกายและสติปัญญาให้พัฒนาไปตามลำดับขั้น  โดยผู้เป็นมารดาและครอบครัวจัดเป็นองค์ประกอบเริ่มต้น  ที่จะปลูกฝังและให้การสนับสนุนนิสัยรักการอ่านให้แก่บุคคล  สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี  ได้เคยมีรับสั่งถึงเหตุจูงใจในการอ่านหนังสือของพระองค์ท่านว่า  โชคดีที่เกิดในครอบครัวที่รักการอ่าน  สามารถที่จะหาหนังสืออ่านได้และถูกฝึกมาตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์  ให้รักการอ่าน  รู้จักการค้นคว้า  ที่ทรงรักการอ่านจนถึงทุกวันนี้เนื่องจากสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถทรงอ่านให้ฟังมาตั้งแต่ทรงพระเยาว์  

แนวดำเนินการของสถานศึกษา

            สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน  กระทรวงศึกษาธิการได้กำหนดแนวการดำเนินการเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน  ดังนี้

1.      ประชาสัมพันธ์เชิญชวนให้นักเรียน  ครู  บุคคลทางการศึกษาและผู้ปกครองเห็นความสำคัญของการอ่านเช่น เชิญวิทยากรที่ประสบความสำเร็จมาเล่าประโยชน์ของการอ่าน  จัดนิทรรศการเกี่ยวกับการอ่าน  เล่าเรื่องจากการอ่าน

2.      สร้างแรงจูงใจให้นักเรียน  ครู  บุคคลทางการศึกษาอ่านหนังสืออย่างต่อเนื่องเช่นยกย่องเชิดชูนักเรียนยอดนักอ่าน

3.      ปรับปรุงสถานที่  สภาพแวดล้อม  และบรรยากาศทั้งในและนอกห้องเรียนให้เอื้อต่อการอ่าน

4.      ประสานงานกับบุคคลทั้งในและนอกโรงเรียนให้มีส่วนร่วมในกิจกรรม

เสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน

5.      สรรหาทรัพยากรทั้งในและนอกโรงเรียน  เพื่อจัดกิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน เช่นจัดหาวิทยากรมาพัฒนาความรู้แก่บุคลากร  รับบริจาคหนังสือและสื่อ  ระดมทุนสนับสนุนจากองค์กรภายนอก

6.      สร้างเครือข่ายเสริมสร้างรักการอ่าน

7.      จัดระบบสารสนเทศเกี่ยวกับความร่วมมือในการจัดกิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน

8.      จัดทำแผน  โครงการ  ปฏิทินปฏิบัติงานการจัดกิจกรรมเสริมสร้างนิสัย

         รักการอ่าน  โดยกำหนดผู้รับผิดชอบในแต่ละกิจกรรมให้ชัดเจน

9.      นิเทศ  กำกับ  ติดจาม  ประเมินผลและรายงานผลการดำเนินการ

10.  จัดทำโครงการ  กิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านที่ทำให้นักเรียน

         มีความสุขและได้ประโยชน์จากการอ่าน

11.  จัดกิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านอย่างหลากหลาย  โดยให้บุคลากร

         ในโรงเรียนร่วมทำกิจกรรมอย่างสม่ำเสมอตลอดปี  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง

         ในโอกาสที่สำคัญต่าง ๆ

12.  ส่งเสริมให้นักเรียนทุกคนจัดทำบันทึกการอ่านของตนเองทุกระดับชั้น

13.  จัดทำข้อมูลสารสนเทศด้านการอ่านของครูและนักเรียน

14.  เผยแพร่และยกย่องเชิดชูเกียรตินักเรียนและครูรักการอ่าน

15.  พัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษาให้มีความรู้และทักษะในการบริหารจัดการห้องสมุดให้มีคุณภาพ  เช่นอบรม  สัมมนาศึกษาดูงาน

16.  ส่งเสริมความเป็นผู้นำทางวิชาการให้แก่ครูผู้ทำหน้าที่บรรณารักษ์  โดยการให้เกียรติยกย่อง  ให้ความสำคัญ  มอบหมายให้เป็นผู้พัฒนากิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน

17.  จัดและพัฒนามุมหนังสือหรือห้องสมุดมีชีวิต

18.  จัดสิ่งแวดล้อมและบรรยากาศในห้องสมุดให้น่าใช้  สอดคล้องกับความต้องการของผู้ใช้บริการและเอื้อต่อการอ่าน

19.  จัดทรัพยากรสารสนเทศ  เช่น สื่อสิ่งพิมพ์  สื่อโสตทัศน์และสื่ออิเล็กทรอนิกส์  รวมทั้งเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่สอดคล้องกับหลักสูตรและความต้องการของผู้ใช้บริการอย่างเหมาะสมและเพียงพอ

20.  จัดห้องสมุดให้มีระบบบริการที่สะดวก  รวดเร็ว   และมีผู้รับผิดชอบให้บริการทั้งในเวลาเรียนและนอกเวลาเรียน

21.  จัดกิจกรรมห้องสมุดทั้งในและนอกห้องสมุดอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ

22.  ชี้แจงทำความเข้าใจแก่ครูและบุคลากรทางการศึกษา  ในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ใช้การอ่านในกระบวนการเรียนรู้

23.  จัดหา  จักทำ  และรวบรวมตัวอย่างการจักกิจกรรมการเรียนการสอนที่เน้นความสำคัญของการอ่านในทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้และทุกระดับชั้นให้ครูพิจารณาใช้ประโยชน์

24.  ประชุมชี้แจงให้ครูและบุคลากรทางการศึกษา  บูรณาการอ่านในกระบวน การเรียนการสอนทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้และทุกระดับชั้น

25.  ครูผู้สอนทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้และทุกระดับชั้น  จัดทำแผนการ

         จัดการเรียนรู้ที่มีบูรณาการการอ่านทั้งในกระบวนการเรียน  การวัดและ

         การประเมินผล

26.  จัดกิจกรรมการเรียนการสอน  โดยบูรณาการการอ่านในกระบวนการเรียนรู้  โดยยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ

27.  นิเทศ  กำกับ  ติดตาม  ประเมินและรายงานผลการดำเนินงานให้ผู้เกี่ยวข้องทราบ  ยกย่องเชิดชูเกียรติผู้ที่จัดการเรียนการสอนที่บูรณาการการอ่าน

 

28.  ให้มีการวิจัยเพื่อพัฒนาการจัดการเรียนการสอนที่เน้นการอ่านเป็น  

       กระบวนการเรียนรู้

ลักษณะของกิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านที่ดี

กิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านที่จัดอยู่ทั่วไปมีหลากหลายรูปแบบซึ่งคุณหญิงแม้นมาศ  ชวลิต  ได้เสนอที่ดีและดึงดูดความสนใจ  ดังนี้

            กิจกรรมเร้าโสตประสาท

            เป็นกิจกรรมลักษณะชวนให้ฟัง  ใช้เสียงและคำพูดเป็นหลัก  ได้แก่การเล่านิทาน  การเล่าเรื่องจากหนังสือ  การอ่านหนังสือให้ฟัง  การแนะนำหนังสือด้วยปากเปล่า  การบรรยาย  การอภิปราย  การโต้วาทีเกี่ยวกับหนังสือ  การบรรเลงดนตรีและร้องเพลงจากบทละครร้อง  ทำให้เกิดความเพลิดเพลินในอรรถรส  ถ้อยคำนั้นนอกจากฟังไพเราะแล้ว  ยังทำให้มองเห็นภาพ  ได้กลิ่น  ทำให้รู้สึกอร่อย  ได้รู้สัมผัสความหนาว  รู้สึกดีใจ  เสียใจ  เกลียดชัง  รัก  ฯลฯ

            ในการจัดกิจกรรมลักษณะนี้เน้นความเพลิดเพลินในอรรถรส  ไม่ใช้อุปกรณ์ที่เบี่ยงเบนความสนใจไปทางอื่น  เช่น  ภาพ  การใช้ท่าทาง  ยกเว้นแต่เมื่อจำเป็นที่ต้องใช้  เพื่อให้ผู้ฟังเข้าใจสิ่งที่กำลังพูดถึงเท่านั้น

            กิจกรรมเร้าจักษุประสาท

          เป็นกิจกรรมลักษณะชวนให้ดู  เพ่งพินิจและอ่านความหมายของสิ่งที่เห็น  กิจกรรมประเภทนี้ได้แก่การจัดแสดงภาพชนิดต่าง ๆ  อาทิ  ภาพถ่าย  ภาพเขียน  ภาพประกอบหนังสือ  นิทรรศการหนังสือ  โดยจะมีคำบรรยายอธิบาย  สรุป  ข้อคิดเห็นที่เกี่ยวกับการแสดง  ประวัติ  เพื่อมุ่งให้ผู้ชมได้รับความรู้