ถ้าเราดูสารคดีหมู่บ้านโออิตะ เจ้าตำรับโอท็อปแห่งญี่ปุ่น ที่พี่ไทยแห่แหนไปดูงานกันจนคนบรรยายบอกว่า ..มาแต่พวกข้าราชการ น่าจะให้ชาวบ้านมาดูงานบ้าง เพราะทุกอย่างเริ่มไปจากชุมชน ไม่ใช่คนนอกมาชี้นิ้วบอกให้ผลิตให้ทำอย่างนั้นอย่างนี้ สุดท้ายมันก็ไม่ยั่งยืนอะไร เป็นการจัดฉากเฉพาะหน้าไปอย่างนั้นเอง

ไม่รู้แง่มุมคิดนี้ เป็นอุทาหรณ์ให้นักพัฒนาฉุกคิดได้บ้างรึเปล่า ที่จริงมีแววปรากฏออกมาจากชุมชนเราเองก็ไม่น้อย ยกตัวอย่างกรณีของอำเภอดงหลวง มีตัวตนคนต้นคิดระดับเยี่ยมมากมาย ถ้าสนับสนุนให้พ่อๆทั้งหลายทำตามที่คิด ดูแลรักษาธรรมชาติ พัฒนาแบบเอื้ออาทร ปลูกผักหวาน ปลูกป่า เลี้ยงหอยภูเขา ดักหนู เผาถ่าน ทำที่ดักขี้ค้างคาว ทะนุบำรุงธรรมชาติฯลฯ สะท้อนวิธีแก้ปัญหาที่เหมาะสมกับพื้นที่ ต่อไปชุมชนลักษณะนี้จะเป็นต้นแบบการสร้างวิธีพัฒนาสไตล์ไทยแท้ จะมีคนแห่ไปดูไปศึกษาไปท่องเที่ยว ไม่ต้องเอะอะวิ่งโร่ ไปเสนอเรื่องให้หน่วยงานต่างๆมาแก้ปัญหาให้

เพลี้ยลงข้าวไปแจ้ง

ไฟไหม้ฟางไปแจ้ง 

ไม่มีน้ำไปแจ้ง

อะไรๆ ขี้เยี่ยวไม่ออก ก็ไปบอกอำเภอ อย่างนั้นรึ!!

คนที่อยู่ในระบบส่งเสริมและพัฒนาของรัฐฯ ไม่ต้องคิดต้องทำอะไร รอส่งความช่วยเหลืออย่างเดียว พัฒนาแบบนี้มันก็ง่อยทั้งกะบิสิครับ ภูมิปัญญาไทยมันจึงหดหาย เราพูดกันหน้าระรื่นให้พึ่งตนเอง แต่วิธีการกลับให้วิ่งโร่ไปร้องขอความช่วยเหลือจากภายนอก ไม่ว่าจะเป็นเรื่องขี้หมูราขี้หมาแห้งก็ไม่ช่วยตัวเอง แบบนี้รัฐฯก็แบกภาระอกแอ่นมากขึ้นๆ สิครับ

ถ้ามีการทบทวนระบบส่งเสริมและพัฒนาโดยเอาพื้นที่เป็นตัวตั้ง เราอาจจะเห็นอะไรดีๆออกมาจากทักษะและศักยภาพชุมชน ตรงกับแนวทางพระราชดำริ เรื่องการพึ่งตนเองและการสร้างภูมิคุ้มกัน ในบ้านเรา มีชาวบ้านเริ่มต้นจุดประกายหลายเรื่อง เช่น

·        บ้องไฟอีสาน กลายไปเป็นจรวดสู่อาวกาศหลายประเทศ

·        ขนมข้าวโป่ง ข้าวเกรียบว่าว เป็นที่มาของขนมกุบกรอบที่ขายกันเกลื่อน

·        ผ้าไทย รำไทย นวดแผนไทย ก้าวไปเรื่อยๆ

·        ข้าวไทย กำลังมีข่าวราคา ตาโต

·        ต้มยำกุ้ง ส้มตำปาปาย่าป๊อกๆ เป็นอาหารสากลไปแล้ว

เราคิดดีแต่พัฒนากระบวนการและระบบช้ามาก

ตรงจุดนี้ต่างหากที่นักวิสาหกิจชุมชน นักพัฒนา นักวิจัย นักการตลาด

จะเข้าสมรู้ร่วมคิดกับชุมชน

ถ้าไปพิจารณากระบวนการเจ้าตำหรับโออิตะ เขามีที่ไปที่มาแบบชาวดงหลวงนี่แหละ ช่วยกันคิด ช่วยกันทำ ฟันฝ่าอุปสรรคด้วยตนเอง พุ่งชนปัญหาอย่างทรหด ไม่ได้พัฒนากันแบบเอื้ออาทร อี๋ออ๋อกันไปทุกเรื่อง นี่ขนาดไปดูตัวอย่างเขามาไม่รู้กี่รอบแล้วนี่นะ ..ยังเซ่-เหมือนเดิม!

กลับมาเปลี่ยนแปลงหลักการที่เป็นหัวใจของญี่ปุ่นทิ้ง

พลิกแพลงเรื่องดีๆ ให้เป็นเรื่องหมาน้อยธรรมดา

พัฒนาให้ตายมันก็อยู่แค่นี้แหละ ..

ลดได้ไหม แผนพัฒนาชุมชนแบบปัญญาอ่อน?

------------------------------------------------------------------------------------------

หมายเหตุ:

เอกสารประกอบการประชุมแผนฯระดับภูมิภาค สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

23-24 เมษายน 51 ที่จังหวัดอุดรธานี